ekologiya fanining maqsadi va vazifalari

DOC 13 pages 112.5 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 112.5 KB

File type DOC

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

1-ma’ruza. kirish. ekologiya fani, uning maqsadi va vazifalari. reja: r e j a : 1.ekologiya fani haqida tushuncha, uning maqsadi. 2.ekologiya fanining vazifalari, bo’limlari. 3.ekologiyada foydalaniladigan uslublar. 4. tabiatni muhofaza qilishning ilmiy asoslari. 5. ekologik omillar va qonuniyatlar. 6. populyatsiya va biotsenoz tushunchasi. tayanch so’zlar: tabiiy boylik, ekologik qonunlar, atrof-muhitni muhofaza qilish , organizmlar, muhit, tabiat, autoekologiya, sinekologiya, demekologiya. hozirgi zamon ekologiya shunday asov otki, uni jilovlash va o’rgatish juda mushkuldir. shunga qaramasdan uni o’rganish va o’rgatish kerak. buning uchun tabiiy voqyeliklarni tushunish, ularning kelib chiqish sabablarini aniqlab, salbiy holatlarni tuzatishga ijodiy yondoshishdan, tabiat qonunlarini inobatga olibgina qolmasdan, balki shular asosida o’z hayot-faoliyatini tuzadigan kishilargina ekologlar darajasiga kirishi mumkin. tabiatning ekologik holati buzilishi – tuproq, havo va suvning tiriklik uchun zararli moddalar bilan ifloslanishi, o’simlik va hayvonlarning foydali turlari kamayib ketishi, o’tloqzorlar, to’qayzorlar va tog’ yon-bag’irlaridagi buta hamda daraxtlarning kesilishi kabi holatlar natijasida tabiatni muhofaza qilish hozirgi kunning eng olamshumul …

2 / 13

onning emas, balki bir qit’a undagi xalqlar, davlatlarning xalqaro muammosiga aylanib qoldi. masalan, orol, orol atrofidagi ekologik fojea butun o’rta osiyo, qozog’istonga emas, balki eron-turon to’prog’ida joylashgan davlatlarning hamjihatligida hal bo’ladigan global muammodir. dunyoning turli joylarida yuzaga kelgan ekologik ofatlar –chernobil aes ning portlashi, orolning qurishi, ufa shahridagi kimyoviy zavodlarning yonishi va neft mahsulotlarinining suvga tushishi, nevada, semiplastinskda, linburgda o’tkazilgan yer usti va yer osti yadroviy portlatishlar ta’siri yil sayin havfli bo’lib bormoqda. agar biz tabiat qo’ynida tinch va sog’ yashashni xohlasak tabiat qonunlarini o’rganishimiz, o’zlashtirishimiz va uning qonunlari asosida o’z hayot faoliyatimizdagi rejalarimizni tuzishimiz shart. tabiatning ekologik qonunlari organizmlarning bir-biri va ularning atrof-muhit bilan doimiy bo’lib turadigan munosabatlarini chuqur o’rganib yetgandan keyingina biz tabiatni muhofaza qilishga tayyor, bilimdon sarkor bo’la olamiz. atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy boyliklar tejamkorlik bilan foydalanish shu kunning eng global ekologik muammosi hisoblanadi va bu muammo 7,2-7,3 mlrd. sayyora aholisi, ular yashayotgan davlatlar va mamlakatlar …

3 / 13

atli mutaxassislar kerak. insoniyat taraqqiyotining xx-asri o’tib xxi-asr boshida turibmiz. o’tgan asrdan ma’lumki, har qanday buronlar, falokatlar, 2-marta jahon urushi, turli xil hududiy janjallar va boshqa inqiroziy voqealardan qat’iy nazar, birmuncha ijobiy o’zgarishlar ro’y berdi. eng avvalo aytish mumkinki, o’zbekiston o’z mustaqilligini ta’minladi. tarixdan ma’lumki hali dunyodagi mustaqillikka erishgan davlatlardan birortasi qurbonlarsiz va yo’qotishlarsiz erishgan emas. o’zbekiston mustaqilligi imkon qadar kam yo’qotishlar va qurbonlarsiz va vayronagarchiliklarsiz bo’ldi. o’tgan asrda yuz bergan yana bir ijobiy o’zgarish ilm-fan taraqqiyotining yuqori bosqichlarga kutarilganligi, yangi texnika va texnolgiyalarning paydo bo’lganligidir. birinchi marta sanoat ekologiyasi tushunchasini gekkel (1866 yili) kiritgan. «ekologiya» so’zi grekcha «oykos» - uy, vatan, yashash joyi ma’nosini berib tarix mavjudodlarining o’z uyidagi turmush tarzi to’g’risidagi fandir. yoki boshqacha qilib aytganda, sanoat ekologiyasi bu tirik organizmlarning atrof-muhit bilan munosabatini tushuntiruvchi fandir. ma’lumki, tabiiy muhit-hayot va insoniyat makonidir. tabiat nihoyatda mukammal bo’lib, uning bir ma’suli ikkinchisiga ozuqa hisoblanadi va ko’payishiga imkon beradi. texnika taraqqiyoti …

4 / 13

suvlarining ifloslanishi esa suv tanqisligini yuzaga keltirmoqda. keyingi yillarda respublikamizda tabiatni muhofaza qilishga e’tibor kuchaydi. o’zbekiston respublikasi prezidenti i.a. karimovning «o’zbekiston xxi–asr busag’asida: xavfsizlikka tahdid, barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolati» asarida ham tabiatni muhofazalashga alohida e’tibor berilgan. lekin buzilgan muhitni qayta tiklash, uni asrab qolish juda katta muammodir. shuning uchun ham orol dengizini dastlabki tabiiy holatini tiklash masalasi hozirgi 1992 yil 9-dekabrda tabiatni muhofaza qilish to’g’risida o’zbekiston respublikasi qonunini qabul qilishdi. ekologiyaning rivojlanish tarixi qadimgi odamlardan qolgan g’orlar, qoyalardagi turli rasmlarga qaraganda sanoat ekologiyasi juda ham qadimiy fanlardan hisoblanadi. o’sha davrda yashagan har bir kishi ochlikdan, sovuq va issiqdan saqlanish uchun o’zini o’rab turgan muhitning holatidan xabardor bo’lib, kerakli o’simliklarning urug’ini, mevasini terish, hayvonlarni tutish bilan bir qatorda unga xavf to’g’diradigan dushmanlar, tabiiy ofatlardan qochish, bekinish yo’llarini bilgan. tabiat kuchini, uning qonunlarini o’rganib shu qonunlarga moslashib yashagan. qadimgi insonlar olov, o’q-yoy, tosh kabi qurollardan foydalanish, o’zlari yashab turgan joylarni o’zgartirish …

5 / 13

am turli jonivorlarning hayot, tabiatga moslashishi to’g’risida qimmatli ma’lumotlar qoldirganlar. xx-asr boshlarida ekologiya fani tez sur’atlar bilan rivojlandi. avval o’simlik va hayvonlar ekologiyasi ayrim-ayrim o’rganilsa, keyinchalik ular birgalikda bir uyushma sifatida o’rganildi. ch.adams (1913), v. shelfordlar (1913) tomonidan hayvonlar sanoat ekologiyasisiga oid qo’llanmalar yaratildi. s.a. zernov (1913-1920) suv hayvonlarining gidrobiologiyasini o’rgandi, ekologiyaning rivojlanishida d.n.kashkarovning « muhit va organizmlar uyushmasi» (1933), «hayvonlar ekologiyasining asoslari» (1938), ovropa olimlaridan ch.elton, d.xatchinson, a.geksli, g.odum, yu.odum, r.margallef, m.bigon kabilarning asarlari muhim rol uynaydi. hozirgi davrda ekologiya fani oldida turgan amaliy vazifalar quyidagilardan iborat: 1. ilmiy asoslangan sog’lom muhitda hozirgi va kelajak avlodlar sog’lig’ini ta’minlash; 2. tabiiy boyliklardan oqilona foydalanish bilan bir qatorda chiqindilarsiz texnologiyalarni ishlab chiqish; 3. sun’iy qishloq xo’jaligi ekosistemalarining doimiy va yuqori darajada hosildor ishlashini ta’minlash; 4. aholining turli tabaqalariga ekologik ta’lim-tarbiya berish yo’li bilan tabiat muhofazasini amalga oshirish; ekologiya fanining butun faoliyati, yutuqlari, yo’nalishlari, nazariy asoslari yuqorida ta’kidlangan muammolarni hal qilishga qaratilgan. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya fanining maqsadi va vazifalari"

1-ma’ruza. kirish. ekologiya fani, uning maqsadi va vazifalari. reja: r e j a : 1.ekologiya fani haqida tushuncha, uning maqsadi. 2.ekologiya fanining vazifalari, bo’limlari. 3.ekologiyada foydalaniladigan uslublar. 4. tabiatni muhofaza qilishning ilmiy asoslari. 5. ekologik omillar va qonuniyatlar. 6. populyatsiya va biotsenoz tushunchasi. tayanch so’zlar: tabiiy boylik, ekologik qonunlar, atrof-muhitni muhofaza qilish , organizmlar, muhit, tabiat, autoekologiya, sinekologiya, demekologiya. hozirgi zamon ekologiya shunday asov otki, uni jilovlash va o’rgatish juda mushkuldir. shunga qaramasdan uni o’rganish va o’rgatish kerak. buning uchun tabiiy voqyeliklarni tushunish, ularning kelib chiqish sabablarini aniqlab, salbiy holatlarni tuzatishga ijodiy yondoshishdan, tabiat qonunlarini inoba...

This file contains 13 pages in DOC format (112.5 KB). To download "ekologiya fanining maqsadi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya fanining maqsadi va v… DOC 13 pages Free download Telegram