ekologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi

DOCX 27 стр. 83,1 КБ Бесплатная загрузка

27 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 83,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 27

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 27

1-mavzu: ekologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi. reja: 1. fanning mazmuni. 1.2. fanning vazifalari. 1.3. fanning rivojlanish tarixi. tayanch iboralar: ekologiya, autekologiya, sinekologiya, ekosistema, biogeosenoz. nazariy, amaliy va strategik maqsadi. 1.1.fanning mazmuni. ekologiya - tirik organizmlarning o’zaro va tashqi muhit bilan munosabatlarini o’rganuvchi fan. tabiiy jamoalar, ularning tuzilmasi va funksiya qilish qonuniyatlarini o’rganish ham ekologiyaning vazifalari hisoblanadi. ekologiya fan sifatida xix asrning o’rtalarida shakllandi. bu davrga kelib tirik organizmning xususiyatlari xaqida ko’p ma’lumotlar to’plangan edi. organizmlarinig nafaqat tuzilishi va rivojlanishi balki yashash muhiti bilan aloqasi ham ma’lum qonuniyatlarga bo’ysunishi xaqida tushunchalar paydo bo’ldiki, bu qonuniyatlarni o’rganish zaruriyati tug’ildi. “ekologiya” so’zi grekcha “oykos”- uy - joy, “logos”- fan kabi so’zlardan hosil bo’lgan. birinchi bo’lib bu so’zni fanga nemis zoologi e.gekkel kiritgan. tirik organizmlar hayot tarzi, uning tashqi muhit bilan bog’liqligi o’simlik va hayvonlarning tarqalish xususiyatlari xaqida ma’lumotlar juda qadim zamonlardan to’plana boshlagan. bu ma’lumotlarni dastlabki umumlashtirish ishlari antik filosoflar ishlarida …

2 / 27

shlarida ekologik ma’lumotlar ko’plab uchrar edi. tashqi muhit sharoitining hayvonlar tuzilishiga ta’siri xviii asrning 2-yarmida fransuz olimi j.byuffon (1707-1788) tomonidan o’rtaga qo’yildi. byuffon fikricha bir turning ikkinchisiga aylanishi iqlim harorati, oziqa sifati va xonaqilashtirishga bog’liq. j.b.lamark (1744-1829), birinchi evolyutsion tariqqiyot tarafdori, tashqi sharoit ta’siriga organizlarning moslashishi organizmlar evolyutsiyasining asosiy sababidir deb ko’rsatgan edi. 1.2. fanning vazifalari. ekologiya fanining asosiy vazifasi tur vakillari hosil qiladigan populyasiyalar, turli senozlar, biosenozlar va ekosistemalarning hosil bo’lishi, rivojlanish qonunlarini aniqlash, ularning muhit bilan munosabatlarini yoritishdan iboratdir. umumiy ekologiyaning asosiy vazifasi 1954-yili kiyevda bo’lib o’tgan ekologlarning iii-konferensiyasi qarorlarida quyidagicha belgilangan: 1) organizmlar va muhit o’rtasidagi ko’p qirrali munosabatlarni aniqlash uchun turlarning muhitga tarixiy moslanish yo’llarini o’rganish; 2) turning yashash shakli bo’lmish tur vakillari hosil qiladigai va rivojlanadigan populyasiyalarni o’rganish bilan bir vaqtda ularning farklanishini, son va sifat o’zgarishini o’rganish; 3) ma’lum joyda, ma’lum muhitda hosil bo’lgan va rivojlanayotgan biosenozlarni, ular ichidagi organizmlarning munosabatlarini o’rganish. ekologiyaning katta …

3 / 27

5) ekosistemaning mikdorini solishtirishda, uning asosiy komponentlarini o’zaro va muhit bilan aloqalarini ochib, turlarning o’sish, ko’payish va fotosintez jarayonida hosil bo’ladigan fitomassani hamda uni hayvonlar tomonidan o’zlashtirish tezligini aniqdash; 6) ekosistemalarda uchraydigan hamma komponentlarning fasllar bo’yicha yil davomida va ko’p yillar mobaynida sodir bo’ladigan o’zgarishlarini o’rganib, u yoki bu ekosistema asosida umumiy qonunlar yaratish, kelajak uchun chora-tadbirlar ishlab chi-qish kiradi. hozirgi kunda atrof muhitda sodir bo’layotgan turli ekologik ziddiyatlarning oldini olish va chora-tadbirlar ishlab chiqishda ekologik ta’lim va tarbiya masalalarini hal qilish maqsadga muvofikdir: 1) jamiyat va tabiatning rivojlanish qonunlarini, ular o’rtasidagi munosabatlarni har bir insonga chuqur o’rgatish, zamonaviy fikrlay oladigan shaxsni tarbiyalash; ishlab chiqaruvchi ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish kuchlarini yo’naltirishda turli tabiiy rayonlarning ekologik holatini inobatga olish; 2) kelajakning ekologik rejasini tuzish va bu rejalarni amalga oshiradigan ekolog mutaxassislar tayyorlash; 3) har bir inson, jamiyat va shu jammyat ichidagi turli guruhpar, toifalarning o’zlari yashab turgai muhit bilan umr bo’yi qiladigai muloqotlari …

4 / 27

og’cha tarbiyachilari, maktab, oliy va o’rta maxsus o’quv yurtlari o’qituvchilarning turli o’yinlari, kinofilmlar hamda tabiiy va ijtimoiy fanlarni o’tishda o’zlari yashab turgan joylardagi tabiiy voqyeliklar va ekologik holatlarga bog’lab ta’lim va tarbiya ishlarini amalga oshirish orqali bo’ladi. 1.3. fanning rivojlanish tarixi. insoniyat rivojlanish davrining ilk bosqichlarida ekologiya shu davr kishilari o'rtasida muhim o'rin tutadi. qadimgi odamlardan g'orlarda, qoyalarda qolgan turli rasmlarga qaraganda ekologiya juda ham qadimiy fan hisoblanadi. o'sha davrda yashagan har bir individuum-kishi ochlikdan, sovuq va issiqdan saqlanish uchun o'zini o'rab turgan muhitning holatidan xabardor bo'lib, o'simliklarning urug'ini, mevasini terish, hayvonlarni tutish bilan bir qatorda, unga xavf tug'diradigan dushmandlardan, tabiiy ofatlardan qochish, bekinish yo'llarini bilgan. tabiat kuchini, uning qonunlarini o'rganib, shu qonunlarga moslashib muhit omillarining ta'siri xaqida insonlarda yillar va asrlar davomida ma'lumotlar to'plana borgan. qadimgi yunon olimlari gippokrat va aristotellarning ilmiy asarlaridagi 500 ga yaqin o’simlik turi va hayvonlarning 454 turi haqidagi ma’lumot ekologik tabiatga ega bo’lgan. masalan, …

5 / 27

l o’simlik va hayvonlarning nomlarini, barg va gul shakllarini, butaning qiyofasini, o’sadigan joylarini, gullash davrini va qaysi kasalliklarga davo ekanligi haqida ma’lumot keltiradilar. xiv—xvii asrlarda osiyoda, shu jumladan, o’rta osiyoda ham tabobat ancha rivojlangan bo’lib, kasalliklarni davolashda asosan o’simliklar, hayvonlarning ichki a’zolari va boshqa qismlaridan foydalanishgan. z.m. bobur (1483—1530) o’zining «boburnoma» nomli tarixiy asarida o’rta osiyo va hindistonning turli o’simlik va hayvonla-ri, ularningo’sadigan vayashaydigan joyi, gullash, ko’payish davrlari, ularni bir va ikki uyliligi haqida ko’pgina ma’lumotlar keltirgan. yangi o’lkalarning ochilishi, bir mamlakatni ikkinchi mamlakat tomonidan bosib olinishi va bu yerlar tabiatining o’rganilishi natijasida o’simlik va hayvonlarning sistematikasi, morfologiyasi, ularni yashab turgan joyga moslashishi o’rganiladi. xix- asrning boshlarida biogeografiya fanining paydo bo’lishi ekologik ma’lumotlar to’planishiga katta xissa qo’shdi. a.gumbolt (1809) ishlarida turli iqlim sharoitlarida o’simliklarda turlicha yashash shakllari yuzaga kelishi ko’rsatib berildi. shu davrdan boshlab iqlim omillarining hayvonlar tuzilishi va biologiyasiga ta’siriga bag’ishlangan maxsus ishlar paydo bo’ldi. nemis olimi k.glogerning iqlim …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 27 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ekologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi"

1-mavzu: ekologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi. reja: 1. fanning mazmuni. 1.2. fanning vazifalari. 1.3. fanning rivojlanish tarixi. tayanch iboralar: ekologiya, autekologiya, sinekologiya, ekosistema, biogeosenoz. nazariy, amaliy va strategik maqsadi. 1.1.fanning mazmuni. ekologiya - tirik organizmlarning o’zaro va tashqi muhit bilan munosabatlarini o’rganuvchi fan. tabiiy jamoalar, ularning tuzilmasi va funksiya qilish qonuniyatlarini o’rganish ham ekologiyaning vazifalari hisoblanadi. ekologiya fan sifatida xix asrning o’rtalarida shakllandi. bu davrga kelib tirik organizmning xususiyatlari xaqida ko’p ma’lumotlar to’plangan edi. organizmlarinig nafaqat tuzilishi va rivojlanishi balki yashash muhiti bilan aloqasi ham ma’lum qonuniyatlarga bo’ysunishi xaqida tushunc...

Этот файл содержит 27 стр. в формате DOCX (83,1 КБ). Чтобы скачать "ekologiya fanining maqsadi, vazifalari va rivojlanish tarixi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ekologiya fanining maqsadi, vaz… DOCX 27 стр. Бесплатная загрузка Telegram