mustaqillik davri rasmiy-idoraviy ish uslubi

DOC 8 pages 94.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 94.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

9-dars mustaqillik davri rasmiy-idoraviy uslub taraqqiyoti (reja: 1.mustaqillik davrida rasmiy-idoraviy ish uslubi. 2.mustaqillik davrida rasmiy-idoraviy ish uslubida ro‘y bergan leksik, morfologik, sintaktik o‘zgarishlar. tayanch so‘zlar: rasmiy uslub, stil, rasmiy-idoraviy ish uslubi, mustaqillik davri, morfologik, sintaktik o‘zgarishlar. bilib oling! mustaqillik davrida rasmiy-idoraviy ish uslubi ma’lumki, so‘nggi o‘n yillikda tilimiz leksik qatlami juda ko‘p yangi so‘zlar bilan boyidi, nutqning barcha funksional uslublari yanada takomillashdi, ularda so‘z qo‘llash bilan bog‘liq jiddiy o‘zgarishlar yuzaga keldi. bu holat, ayniqsa, rasmiy uslubda sezilarli tus oldi. o‘zbek tili rasmiy uslubi leksikasi uzoq yillar davomida shakllangan, turli davrlarda muayyan o‘zgarishlarga uchragan va boyib borgan. rasmiy doiradagi o‘zaro hamkorlik, xususan, tashqi aloqalarning rivojlanishi, bir tomondan, rasmiy ish hujjatlari turining ko‘payishiga hamda takomillashuviga turtki bergan bo‘lsa, boshqa tomondan, leksik qatlamining boyishiga ham sababchi bo‘lgan. rasmiy muloqot doirasining kengayib borishi natijasida bu uslub leksikasiga ko‘plab o‘zlashmalar kirib kelgan, yangi yasalmalar hosil qilingan. ayniqsa, mustaqillikka erishilgach, yurtimizda olib borilayotgan tub islohotlar, boshqaruv …

2 / 8

yillar davomida qo‘llanib kelingan ba’zi o‘zlashma birliklar o‘zbekcha muqobili bilan almashtirildi. ish hujjatlari matnida yangi sintaktik qoliplar shakllantirildi, hujjat matnini yozish tartibiga ayrim o‘zgartirishlar kiritildi va hokazo. o‘zbek tili rasmiy uslubida yuz bergan bunday jiddiy o‘zgarishlar aynan mustaqillikka erishilgandan keyingi davrga to‘g‘ri keldi. o‘zbek tili rasmiy-idoraviy ish hujjatlari leksikasi tadqiqida uslubiy xoslangan leksik birliklarni farqlash, ularning qo‘llanish doirasi, ish hujjatlari matnini shakllantirishdagi o‘rni, mavzuviy va struktur turlari kabilarni o‘rganish maqsadga muvofiq. rasmiy uslub leksikasi qatlamlari haqida fikr yuritar ekan, a.boboyeva quyidagilarni yozadi: «rasmiy stil leksikasining qatlamlari turli xil bo‘lib, bular har bir tekstning o‘ziga xos ekstralingvistik asoslari bilan bevosita bog‘liq holda o‘sha materialning mazmuniga qarab qo‘llanadi. shuning uchun rasmiy uslubga xos har bir janrning o‘ziga xos stilistik xususiyati va o‘ziga xos standart vositalari bo‘ladi». o‘zbek tili rasmiy-idoraviy ish hujjatlari leksik qatlamiga nazar tashlar ekanmiz, unda faqat ish hujjatlarida qo‘llanuvchi xarakterli birliklarga duch kelamiz. bu holat rasmiy-idoraviy ish hujjatlari matnida istalgan …

3 / 8

hlagan har bir tarjimai holda men, tug‘ilmoq, ota, ona, ishlamoq, o‘qimoq, oila, manzil leksik birliklarining qo‘llanishi faollashgan bo‘lsa, vasiyatnomalarda men, yashovchi, vasiyat qilmoq, vasiyat qiluvchi, mol-mulk, uy-joy, meros, notarius, layoqatlilik, ro‘yxat, nusxa, imzolamoq, fuqaro, tasdiqlamoq leksik birliklari faol tarzda ishlatila boshlandi. bunday birliklar shu ish hujjatlarida faol qo‘llanuvchi leksik birliklar qatlamini tashkil etdi. mustaqillik davrida rasmiy-idoraviy ish uslubida ro‘y bergan leksik, morfologik, sintaktik o‘zgarishlar ma’lumki, rasmiy uslubda uni boshqa nutq uslublaridan ajratib turuvchi uslubiy xoslangan leksik birliklar alohida ahamiyatga ega. rasmiy-idoraviy ish uslubida hujjatlar matniga rasmiylik bo‘yog‘ini beruvchi, til egalari xotirasidan muayyan grammatik shaklida o‘rin olib, shu shaklida saqlanib qolgan, hujjat matnida har gal bir xil qolipda ishlatiluvchi birliklar ko‘zga tashlanadi. masalan, buyruq, ko‘chirma, qaror matnida eshitmoq, buyurmoq, qaror qilmoq, so‘zga chiqmoq fe’l leksemalari har gal buyuraman, so‘zga chiqdilar, qaror qilindi grammatik shakllarida qo‘llaniladi. bunday leksik birliklar aynan shu grammatik shaklida rasmiy-idoraviy ish uslubi uchun xoslanib, rasmiylik bo‘yog‘ini hosil qiladi. …

4 / 8

.mahmudov quyidagilarni bayon qiladi: “rasmiy ish qog‘ozlari, umuman, idoraviy yozishmalar uslubida doimiy qo‘llanadigan, turg‘unlashgan, qoliplashgan so‘z, so‘z birikmasi va iboralar ham mavjudki, ularni ishlatishda aqlga kuch kelmaydi, ular ayni uslubda matn tuzishda nutqiy odatga aylangan. tilshunoslikda idoraviy so‘z va iboralar yoki kanselyarizmlar deb yuritiladigan bunday birliklar hujjatlar tili uchun zaruriy unsurlardir, chunki ularning qoliplashganligi ham nutq tuzishni, ham bu nutqni jadal tushunishni sezilarli darajada qulaylashtiradi. ammo kanselyarizmlar so‘zlashuv, publitsistik va badiiy nutqda kiritilar ekan, nutqning sofligi anchagina zarar ko‘radi”. albatta, kanselyarizmlar rasmiy-idoraviy ish hujjati matnining umum uchun tushunarli hamda tez qabul qilinishini ta’minlar ekan, ularni hujjat matnining zaruriy komponenti, matnda qo‘llanilishi lozim bo‘lgan birliklar sifatida qabul qilish lozim. rasmiy-idoraviy ish uslubida kanselyarizmlar bilan birga, hujjatlar matnini mantiqiy-semantik jihatdan shakllantirishda muhim o‘rin tutuvchi “maxsus leksika”ning qo‘llanishi ham ahamiyatli. ish hujjatlari matnida qo‘llanuvchi bunday birliklarni matnning tayanch strukturasini belgilovchi birliklar sifatida baholash mumkin. ularning ayrimlari kanselyarizmlar kabi muayyan grammatik shaklda qo‘llanishga xoslangan, …

5 / 8

anishi zarur va shart bo‘lgan birliklar sanaladi. matnni tashkil etuvchi boshqa birliklar ayni shu tayanch birliklar atrofida jamlanadi. bunday “maxsus leksika” boshqa ish hujjatlarida ham kuzatiladi. masalan, har qanday kafolat xati matnida kafolat bermoq (kafolat beramiz, kafolat beriladi, kafolat beradi grammatik shakllarda) fe’l leksemasi, albatta, ishtirok etadi. bu leksema ayni hujjat matnida qo‘llanilishi lozim va shart bo‘lgan, hattoki hujjat turining mohiyatini ochib berishga xizmat qiluvchi birlik hisoblanadi. yoki ishonchnoma matnida qo‘llanuvchi ishonch bildirmoq (ishonch bildiraman, ishonch bildiradi shakllarida) yoki vakolat bermoq (vakolat beraman, vakolat beradi shakllarida) birligi rasmiy hujjat matnini mantiqiy-semantik jihatdan tarkib toptiruvchi tayanch birliklar hisoblanadi. rasmiy-idoraviy ish uslubida sohaviy terminlarning ham matn tarkibiy qismlarini uyushtirishdagi o‘rni katta. ish hujjati turiga qarab ularning rasmiy matnlarda qo‘llanish chastotasi turlicha bo‘ladi. ayniqsa, rasmiy hujjat matnida tayanch birliklar vazifasini o‘tovchi terminlarning qo‘llanish chastotasi yuqori bo‘ladi. rasmiy-idoraviy ish hujjatlari matnida eng ko‘p uchraydigan terminlar yuridik va iqtisodiy soha terminlaridir. masalan, ro‘yxatga olish/ qayd …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mustaqillik davri rasmiy-idoraviy ish uslubi"

9-dars mustaqillik davri rasmiy-idoraviy uslub taraqqiyoti (reja: 1.mustaqillik davrida rasmiy-idoraviy ish uslubi. 2.mustaqillik davrida rasmiy-idoraviy ish uslubida ro‘y bergan leksik, morfologik, sintaktik o‘zgarishlar. tayanch so‘zlar: rasmiy uslub, stil, rasmiy-idoraviy ish uslubi, mustaqillik davri, morfologik, sintaktik o‘zgarishlar. bilib oling! mustaqillik davrida rasmiy-idoraviy ish uslubi ma’lumki, so‘nggi o‘n yillikda tilimiz leksik qatlami juda ko‘p yangi so‘zlar bilan boyidi, nutqning barcha funksional uslublari yanada takomillashdi, ularda so‘z qo‘llash bilan bog‘liq jiddiy o‘zgarishlar yuzaga keldi. bu holat, ayniqsa, rasmiy uslubda sezilarli tus oldi. o‘zbek tili rasmiy uslubi leksikasi uzoq yillar davomida shakllangan, turli davrlarda muayyan o‘zgarishlarga uchragan va bo...

This file contains 8 pages in DOC format (94.0 KB). To download "mustaqillik davri rasmiy-idoraviy ish uslubi", click the Telegram button on the left.

Tags: mustaqillik davri rasmiy-idorav… DOC 8 pages Free download Telegram