samarqand, jizzax va sirdaryo viloyatlari toponimiyasi

DOC 5 pages 31.0 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.0 KB

File type DOC

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

mavzu: samarqand, jizzax va sirdaryo viloyatlari toponimiyasi reja: 1. samarqand viloyati toponimiyasining farqlovchi xususiyatlari 2. jizzax viloyati toponimlariga umumiy ta’rif 3. sirdaryo viloyati toponimiyasining qisqacha tavsifi samarqand viloyati toponimiyasi. samarqand viloyati hududi zarafshon daryosi havzasining o'rta qismida joylashgan. viloyat toponimiyasining asosiy qismini o'zbekcha nomlar tashkil qiladi. shu bilan birga so'g'diy. tojikcha nomlar ham salmoqli o'rin egallaydi. qadimiy sug'diyona davlatining markazi bo'lgan samarqandda boshqa mintaqalarga nisbatan sug'diy nomlar ko'p uchraydi. viloyatda ikki mingdan ko'proq aholi punktlari mavjud va ularning har biri o'z nomiga ega. viloyat oykonimlarining o'ziga xos xususiyatlaridan biri tarkibida etnooykonimlarning ko'pligidir. masalan. aholi punktlari nomlari kesimida urug'-qabila nomlari go'zalkentda - 20 %, payariqda - 25 %, ishtixonda - 33 %, bulung'urda - 40 %, jomboyda - 45 %, qo'shrabotda - 35%. kattaqo'rg'onda - 30%, narpayda - 32%,nurobodda - 23%. oqdaryoda - 24%, pastdarg'omda - 31%. paxtachida - 34%. toyloqda - 30% va urgutda -28% ni tashkil qiladi. mutaxassislarning hisob-kitoblariga …

2 / 5

irof etishgan. tarixiy manbalarda qayd etilishicha, ishtixon shahri ilk o'rta asrlarda mustaqil hokimlik markazi hisoblangan. x asrda ishtixon qal'a. shahriston va rabotdan iborat katta shaharga aylangan. keyingi asrlarga kelib shahar atrollda ko'plab mevali bog'lar paydo bo'lgan. savdo-sotiq, hunarmandchilik bilan birga dehqonchilik ham yaxshi rivojlangan. nomshunos olimlar ishtixon so'zini turlicha talqin qilishgan. mahalliy xalq orasida nomning turli rivoyatlarga asoslangan xalqona etimologiyasi ham mavjud. ulardan birida. samarqanddan ishtixongacha quvurda oqizilgan qimizni podsho tatib ko'rganda xalq "qimizni ichdi xon. xon ichdi" deganidan buyon joy nomi iehdi xon (keyinchalik ishtixon) deb atalgan emish. boshqa bir rivoyatga ko'ra. viii asr boshida samarqandni arablar bosib olgach, so'g 'd ixshidlari poytaxtni ishtixonga ko'chirishga majbur bo'lishgan. binobarin, ishtixon so'zi ixshitxon so'zining o'zgargan shakli boi ishi mumkin. chor rossiya davrida miyonkomga ekspeditsiya tarkibida kelgan rus tadqiqotchisi l.vyatkinning yozishicha, teng'iz arig'i qadimda jo'y i shayxon deb atalgan va uning transformatsiyalashuvi natijasida ishtixon nomi paydo bo'lgan. taniqli arxeolog olima g.a.pugachenkovaning fikricha, …

3 / 5

aqada avg'a, aqba - (avg'a dovoni), bel - (o'rtabel), guzar - (qoraguzar). gaza - (qumgaza), qiya - (qoraqiya), -qir - (jalqir), tov - (to'ratov) kabi terminlar joy nomlari yasashda ancha sermahsul. oronimlar mahalliy shevalarda ham yaralilgan. ularga jaylov, jalpaqteva. shishmo'la, bolqontov kabi nomlar misol bo’ladi. viloyatdagi mahalliy o ’zbek shevalarida tog' oronimik termini ko’proq tov shaklida talaffuz qilinadi. oronimlar orasida hayonot olami, o'simliklar. urug'-qabila nomlari bilan atalgan oronimik obyektlar ham uchraydi. ularga irg'ayli tog’lari, gujum tog'i, qarchig'ay tog'i, alqortepa. mirishkor tog'i, chig'atoytov kabi nomlar yaqqol misol bo'ladi. viloyatda ayrim metaforik-majoziy nomlar ham bor. ular qatoriga ayg'irtepa (ulkan, katta), qatormoya (moya - “urg’ochi tuya", ko'pincha tuya karvoniga o'xshash qator qoyalar shunday atalgan) kabi nomlarni kiritsa bo’ladi. viloyat gidronimlari orasida zarafshon nomini alohida ta'kidlash kerak. daryo xvi11 asrdan boshlab zarafshon (tojikcha. "zar sochuvchi") deb ataladi. tarixiy manbalarda daryo politimet, namiq, ro’di mosaf. haromkom, nahri buxoro, obi ko'hak nomlari bilan tilga olingan. qadimiy …

4 / 5

nomining samariana, saramanka, shamirkent, sakanna, sanmangen, samakiyan. sumron, samaran, simroyat shaklida tilga olingan. viii asr boshlariga tegishli so'g 'd hujjatlarida sniarakansa, venetsiyalik sayyoh marko polo (xiii asr) kitobida nom sanmarkan shaklida uchraydi. s.qorayevning yozishicha, shahar nomining deyarli bareha variantlari “s" harfi bilan boshlangan. faqat marokanda bundan mustasno. demak, yunonlar shahar nomini noto'g'ri eshitganlar, tishlar orasidan sirg'anib chiqadigan “ s” tovushini yunonlar ilg'amaganlar desak to'g'ri bo'ladi. bu fikrni grek filolog olimi yu.ivanoglipolus ma'qullagan. ayrim yevropalik olimlar, bu nom qadimdan qolgan, sanskritcha samariyaga yaqin, ya’ni "yig'in”, "anjuman” so'zidan kelib chiqqan deb izohlaydilar. ba'zi olimlar shahar nomining birinchi qismi samar - shaharga asos solgan yoki uni bosib olgan shaxsni ismi bo'lsa kerak deganlar. lekin, tarixiy manbalarda bunday kishi nomi qayd qilinmagan. samarqand - "semizkent”, ya'ni "semiz shahar”, “katta shahar” ma’nosini bildiradi degan fikr mirxondning “ravzat us safo” asarida, ispan elchisi rui gonsales de klavixoning kundaliklarida qayd qilingan. biroq semizkent shaharning asl nomi emas. …

5 / 5

olgan. jizzax viloyati toponimiyasi. viloyatning ma'muriy-hududiy bo'linishi kesimida joy nomlari tahlil qilinganda tumanlar toponimiyasining shakllanishida ham leksik, ham semantic jihatdan muayyan tafovutlar borligi aniqlandi. masalan. zomin, yangiobod, baxmal tumanlari aholi punktlari nomlari tarkibida turkiy toponimlar bilan birga qadimiy sug'diy va eroniy substrat toponimlar ham uchraydi. g'allaorol, jizzax va forish tumanlari toponimiyasi tarkibida etnotoponimlar va joyning geografik xususiyatiga qarab nomlangan geografik obyektlar ko'proq. viloyatning shimoliy cho'l mintaqasidagi paxtakor, do'stlik, zafarobod, arnasov, mirzacho'l. zarbdor tumanlarining oykonimiyasi tarkibida antroponimlar va agroonimlar ko'pchilikni tashkil etadi. viloyatning janubiy tog'li qismida joylashgan qishloqlarda aholi qadimdan yashab kelgan, shimoliy cho'l hududlarida esa aholi punktlari asosan, jizzax cho'lining o'zlashtirilishi natijasida bunvod etilgan. shu sababdan viloyatning janubiy tog'li hududlaridagi substrat (tubjoy) oykonimlar ko'p asrlar davomida shakllangan bo'lsa, tekislik qismidagi nomlarning asosiy qismini kevingi davrlarda yaratilgan sun'iy nomlar tashkil qiladi. mutaxassislarning fikricha, viloyatning tabiiy sharoiti, iqtisodiy- ijtimoiy ko'rsatgichlari. etnografiyasi. geografik terminlari, aholining etnik tarkibi kabi omillar oykonimlarning shakllanishiga ta'sir ko'rsatgan. …

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "samarqand, jizzax va sirdaryo viloyatlari toponimiyasi"

mavzu: samarqand, jizzax va sirdaryo viloyatlari toponimiyasi reja: 1. samarqand viloyati toponimiyasining farqlovchi xususiyatlari 2. jizzax viloyati toponimlariga umumiy ta’rif 3. sirdaryo viloyati toponimiyasining qisqacha tavsifi samarqand viloyati toponimiyasi. samarqand viloyati hududi zarafshon daryosi havzasining o'rta qismida joylashgan. viloyat toponimiyasining asosiy qismini o'zbekcha nomlar tashkil qiladi. shu bilan birga so'g'diy. tojikcha nomlar ham salmoqli o'rin egallaydi. qadimiy sug'diyona davlatining markazi bo'lgan samarqandda boshqa mintaqalarga nisbatan sug'diy nomlar ko'p uchraydi. viloyatda ikki mingdan ko'proq aholi punktlari mavjud va ularning har biri o'z nomiga ega. viloyat oykonimlarining o'ziga xos xususiyatlaridan biri tarkibida etnooykonimlarning ko'pligidir...

This file contains 5 pages in DOC format (31.0 KB). To download "samarqand, jizzax va sirdaryo viloyatlari toponimiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: samarqand, jizzax va sirdaryo v… DOC 5 pages Free download Telegram