ibtidoiy arxitektura va san`at

DOC 7 стр. 1,2 МБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,2 МБ

Тип файла DOC

Страницы 7

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

9-mavzu chizmachilik fanini o‘qitish jarayonida har bir mavzular bo‘yicha tarixiy materiallar yig‘ish grafik tasvirga bo`lgan ehtiyoj ibtidoiy jamoa davrida paydo bo`la boshlagan. ibtidoiy odamlarning bizgacha saqlangan mehnat qurollari va buyumlarida qo`llanilgan bezaklar hamda qoyatoshga o`yib ishlangan ko`plab tasvirlar bundan guvohlik beradi. markaziy osiyo, jumladan o`zbekiston hududidagi arxeologik qazish ishlari bu erda yashagan ibtidoiy xalqlarning tasviriy san`atidan ancha yuksak bo`lganini ko`rsatadi. ular ish faoliyatlarini qoyatoshlarga o`yilgan tasvirlarda aks etganlar. masalan, jizzax yaqinidagi qoyatoshga o`yilgan (ishlangan) ov manzarasi (1–shald), soymalitosh (farg`ona vodiysi)da topilgan qoyatoshdagi tasvir (2–shakl)da quyosh va dehqonning, shudgor qilish jarayoni aks ettirilgan. bu tasvirlar miloddan 2–3 ming yil ilgari toshga o`yib ishlangan (o`z se, iv, torn 523 b. xiv torn 581b.). ibtidoiy jamoa tuzumi davrida yoq dastlabki arxitektura–qurilish paydo bo`la boshlagan. ibtidoiy arxitektura namunalari ertola, kulba, kapa (chayla)lardan iborat bo`lgan; suvga yaqin joylarda esa xarsangtosh, loy, suyak, yog`och, shox–shabalardan qurilgan. bunday ibtidoiy arxitektura namunalaridan 30 ga yaqin turar joy qoldiqlari …

2 / 7

n hududida asta–sekin arxitektura–qurilish chizmalarini bajarish takomillasha borgan va shu chizmalar asosida binolar qurish shunday yuqori darajaga ko`tarilganki, so`ngi o`n asrdan ortiq vaqt davomida buxoro, xiva, samarqand kabi shaharlarda avlodlarimiz tomonidan bunyod etilgan tarixiy obidalar –hozirgi kunga, kelib jahon arxitektura san`atining durdonalariga aylangan. shu sababli ham bu shaharlarni «ochiq osmon ostidagi muzey shahar» deb bekorga aytmaydilar. ajdodlarlmiz qurilishda ishlatiladigan turli shakldagi g`ishtlar tayyorlashda o`ziga xos standartlardan, ya`ni g`isht quylsh qolip (yog`ochdan tayyorlangan moslama) lardan foydalanganlar. bu esa o`zbekiston hududida ayrim standart turlaridan ming yillar oldin foydalanganlaridan dalolat beradi. keyinchalik olimlar o`zlarining ilmiy ishlarida` yozuv bilan bir qatorda grafik tasvir lardan keng foydalanganlar (o`rta osiyo mutafakkir olimlari ishlarida grafik tasvirlardan foydalanish tarixi ming yillardan oshadi. ular o`z asarlarida o`ziga xos chizmalardan mohirona foydalangan. bunga dalil sifatida ibn sinoning «donishnoma» (ibn sino, donishnoma, tehron, 1952) asaridagi grafik tasvirlarning ayrimlarini olib qaraylik. asarning geometriya oid bobida, jumladan chizmachilik asboblardan sirkul (pargar) harnda chizg`ich …

3 / 7

, vint va bloklarni ilashtirishni tasvirlar ekan, ayni paytda ularni grafik tasvirlarda ko`rsatadi. bular yig`ma chizmalar bo`lib, kinematik sxemalarni eslatadi. masalan, chig`iriq bilan vintning ilashishini aks ettiruvchi grafik tasvirni olib qaraylik (6–shakl). tasvirdan malum boladiki, ab va cd ikki vertikal ustun bo`lib, ularga quyidagilar biriktirilgan: er, fj, mn lar o`q bo`lib, ularning birinchisiga h tishli g`ildirak, ikkinchisiga p va l tishli g`ildiraklar, uchinchisiga x va o tishli g`ildiraklar o`tkazilgan. tishli g`ildiraklar vertikal joylashgan bo`lib, o g`ildirakka vertikal holda vint biriktirilgan. g`ildiraklarning o`qi, val va ustunlar esa to`g`ri chiziqlar bilan tasvirlangan. h va p hamda l va x g`ildiraklarning vazifasi tishli uzatishdan iborat. o g`ildirak bilan vintning ilashishi esa chervyakli uzatishga asoslangan. alloma foydalangan bu grafik tasvir kinematik sxemaning shartli belgilari asosida 7–shakldagi, b ko`rinishni oladi. . uning ishlashi quyidagi tartibda boladi: harakat rnanbai bo`lgan vint (1) tishli g`ildirakka (2) biriktirilgan; 2 va 3 g`ildiraklar esa harakatni i valdan ii valga …

4 / 7

di. g.monj o`zaro perpendikulyar bo`lgan ikki tekislikka to`g`ri burchak ostida (ortogonal) proyeksiyalashning asoschisi hisoblanib, bu usul hozirgacha «monj usuli» deb yuritiladi. amalda foydalaniladigan va o`lchash bilan bog`liq bo`lgan proyeksion, mashinasozlik va arxitektura–qurilish va boshqa barcha chizmalar monj usulida bajariladi. respublikamizda oddiy uy–rovzg`or buyumlaridan tortib to ulkan samalyotlarni ishlab ,. chiqarish va qurilish ishlarini bajarishda monj usuli asosida standart bo`yicha tayyorlangan chizmalar dan foydalanadilar. masalan, toshkent aviasozlik zavodida ishlab chiqarilayotgan il–76m rusumli transport samolyotni` yig`ishda, yuzlab malakali ishchi va injener–texnik xodimlar bir nechta mamlakatda standart chizmalar asosida tayyorlangan ikki mingga yaqin detal va uzellardan foydalanadilar. yoki respublikamizda qad roslayotgan murakkab konstruksiyali ko`p qavatli muhtasham binolar ham arxitektura–qurilish chizmalari asosida qurilmoqda. respublikamizda tasvirlarni o`rganish «chizmachilik» va «chizma geometriya» nomlar bilan 1931 yildan boshlab maktab va oliy o`quv yurtlarida o`qitila boshlandi. bu soha bo`yicha elikka yaqin fan doktori va fan nomzodlari etishib chiqdi. bu fanlarni rivojlantirish hamda o`qitish va uni takomiilashtirishda o`zbek pedagog …

5 / 7

qqa etkazish ehtiyoji tug`ilgan. bunday ehtiyojni tasvirlar bajargan. kishilar tasvir vositasida o`zaro fikr almashgan. insonning uncha murakkab bo`lmagan grafik tasvirlarni qoya toshga o`yib ishlay olishi birinchi bor xat yozishni yaratishga imkoniyat boldi. qadimgi xatlarda so`z va harflar bolmagan. narsa haqidagi fikrlar o`sha narsaning tasviri orqali uzatilgan, bunday «rasm» xat yordamida jang, harbiy yurishlar va hayvonlarni ovlash haqida hikoyalar yozilgan. masalan 8–shaklda ko`rsatilgan suyakdan kesib ishlash usulida, «yozilgan» ov jarayoni haqidagi hikoyaning mazmuni quyidagicha: 1 – hikoya aytuvchi bir qoli bilan o`zini ko`rsatib turibdi, bu “men”, ikkinchi qoli uzoqqa yo`naltirilgan – “jo`nayapman” degani; 2 – eshkak ko`targan shakl “qayiqda ketayapman” degani; 3 – boshni ushlab turgan qoli “tunayman” bir barmog`ini ko`tarib turgan qo`li “bir kecha” degani; 4 –“orol o`rtasidagi o`tovda”, o`tov (koza, yashash joy) nuqta bilan tasvirlangan; 5 –“yurishni davom ettiraman”; 6 –“odam yashaydigan joyda” (yashash joyini ko`rsatadigan..nuqta yo`q); 7 –“u erda ikki kecha tunayman” (ikkita ko`tarilgan qol bosh yonida va …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ibtidoiy arxitektura va san`at"

9-mavzu chizmachilik fanini o‘qitish jarayonida har bir mavzular bo‘yicha tarixiy materiallar yig‘ish grafik tasvirga bo`lgan ehtiyoj ibtidoiy jamoa davrida paydo bo`la boshlagan. ibtidoiy odamlarning bizgacha saqlangan mehnat qurollari va buyumlarida qo`llanilgan bezaklar hamda qoyatoshga o`yib ishlangan ko`plab tasvirlar bundan guvohlik beradi. markaziy osiyo, jumladan o`zbekiston hududidagi arxeologik qazish ishlari bu erda yashagan ibtidoiy xalqlarning tasviriy san`atidan ancha yuksak bo`lganini ko`rsatadi. ular ish faoliyatlarini qoyatoshlarga o`yilgan tasvirlarda aks etganlar. masalan, jizzax yaqinidagi qoyatoshga o`yilgan (ishlangan) ov manzarasi (1–shald), soymalitosh (farg`ona vodiysi)da topilgan qoyatoshdagi tasvir (2–shakl)da quyosh va dehqonning, shudgor qilish jarayoni aks ett...

Этот файл содержит 7 стр. в формате DOC (1,2 МБ). Чтобы скачать "ibtidoiy arxitektura va san`at", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ibtidoiy arxitektura va san`at DOC 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram