irsiyat qonunlari va ularning oʻzaro ta’siri

DOC 18 стр. 1,0 МБ Бесплатная загрузка

18 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,0 МБ

Тип файла DOC

Страницы 18

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 18

3-mavzu: allel va noallel genlar va ularning oʻzaro ta’sirida belgilarning irsiylanishi reja. 1. g.mendelning irsiyat qonunlari yaratilishidagi davr. 2. irsiyat qonunlari. allel genlarning o‘zaro ta’siri. 3. noallel genlarning o‘zaro ta’siri. 1) xvii asr oxirlaridan boshlab zootexniklar va o‘simlikshunoslar yangi zotlar va navlar yaratish maqsadida har xil o‘simliklar va hayvonlarni duragaylab ota-ona belgi va xususiyatlarini nasldan-naslga o‘tish qonuniyatlarini o‘rgana boshladilar. bu ishlar o‘z davrida genetika fanining rivojlanishi uchun asos bo‘ldi, lekin ular irsiyat qonunlarini to‘liq ochib beraolmadilar. irsiyatni o‘rganishning asosiy usulini 1865 yilda chex olimi g.mendel ishlab chiqdi. u o‘zining no‘xot o‘simligi ustida olib borgan tajribalarining natijasini 1866 yilda "o‘simlik duragaylari ustida tajribalar" nomli asarida e’lon qildi. bir biologik turga kiruvchi, bir-biridan ayrim belgilari bilan farq qiluvchi formalarni chatishtirish tur ichida duragaylash deyiladi. g.mendel ham no‘xot o’simligini (pisum sativum) sariq va yashil donli navlarni chatishtirdi va olingan duragay avlodida shu belgilarni birinchi, ikkinchi va keyingi avlodlarda naslga o‘tishini kuzatib bordi. g.mendel …

2 / 18

klar avlodining belgilarini naslga o‘tishini miqdor jihatdan, bir-biridan farq qilishini hisoblab, ya’ni sanash yo‘li bilan kuzatib bordi. tajriba olib borishning bu usuli irsiyatning o‘rganishining yangi usuli edi. g.mendel irsiyat qonunlarini o‘rganish uchun tajriba olib borgan no‘xot o’simligi o‘zidan changlanuvchi bo‘lib, irsiy toza hisoblanadi va uning har xil navlari, su’niy yo‘l bilan oson chatishadi. genetik tahlil o‘tkazishda, irsiy belgilarni nasldan-naslga o‘tishini o‘rganishda har xil jinsdagi ikki organizmni chatishtirish kerak. chatishtirishni yozish tartibi. genetikada chatishtirishni "x" ko‘paytirish belgisi bilan ifodalanadi. chatishtirishni sxemasini yozishda doim birinchi o‘rinda ona, ikkinchi o‘ringa ota belgisi yoziladi. urg‘ochi jins - (venera ko‘zgusi), erkak jins - (marsning nayzasi va qalqon) belgisi bilan ifodalanadi. chatishtirishga olingan ota-ona formalarni - p (lotincha - parentis - ota-ona so‘zining) harfi bilan ifodalanadi. irsiyati har xil bo‘lgan organizmlar chatishtirib olingan avlod - duragay deyilib - f (lotincha filalis-bolalar so‘zining) bosh harfi, uning tagiga yoziladigan son duragay yoshini nechanchi bo‘g‘in ekanligini ko‘rsatadi. chatishtirishga olingan …

3 / 18

shlik (dominantlik) yoki birxillik qoidasi deb nomlanadi. ustun kelgan belgilar - dominant belgilar, yengilgan (yo‘qolgan) belgilar resessiv belgilar deyiladi. mendel o‘z tajribalarida no‘xot o‘simligida 7 juft belgilarni naslga o‘tishini o‘rganib dominantlik hodisasini tasdiqladi. ikkinchi avlodda esa - f2 duragaylarni 3/4 sariq, 1/4 yashil donli ekanligi kuzatildi. masalan mendel tajribasida (15 ta f1 o‘simliklarini ekib) ikkinchi avlodda - f2 8023 ta don olgan, ularni 6022 tasi sariq va 2001 donasi yashil edi, ya’ni 3:1 nisbatga yaqin bo‘lgan. demak, xulosa qilib aytish mumkinki, belgilar f1 avlodida ko‘rinmasa ham, ikkinchi f2 avlodida yana qayta yashil - resessiv belgi 3:1 nisbatda ajralib chiqadi. shuning uchun mendelning ii-qonuni ajralish qonuni deyiladi. g.mendel birinchi marta tajribani harflar bilan yozish usulini taklif qildi: tajribada ustun kelgan belgilar - a, yengilgan belgilar - a bilan yoziladi. agar sariq va silliq donli no‘xot navlari o‘zaro chatishtirilsa, bu chatishtirish monogibrid deyiladi va quyidagicha yozilaldi. p aa x aa gametalar a …

4 / 18

zmning barcha (ichki irsiy belgilar) genlar yig‘indisi genotip deyiladi genotipni tashqi muhim ta’sirida paydo bo‘lgan belgilari fenotip deyiladi. ular avloddan-avlodga jinsiy hujayralar orqali ota-ona xromosomalar orqali naslga o‘tar ekan. belgilar namoyon bo‘lishi shu xromosomalar orqali naslga o‘tgan dnk - uning ma’lum bir bo‘lagi - genlar ta’sirida asta-sekin (belgilar) namoyon bo‘ladi. demak har bir belgining rivojlanishi genlarga bog‘liq. gomozigot organizmlar (aa va aa) turg‘un bo‘lib. kelgusi bo‘g‘inda ajralish bermaydi, geterezigota (aa) esa ajralish beradi. gomologik xromosomaning ma’lum bir nuqtasida joylashgan juft genlar allel genlar deyiladi. meyoz bo‘linish davrida – jinsiy hujayralar yetilishida genlar har xil gametalarga tarqaladi. tur ichida duragaylashda irsiyat qonunlari 1.monoduragay chatishtirish; 2. takroriy va tahliliy chatishtirish; 3. chala dominantlik; 4. diduragay chatishtirish; 5. poliduragay chatishtirish; 6. genlarning o’zaro ta’siri; 7. gen va tashqisharoit; tayanch iboralar: alternativbelgilar, duragay, tur ichidagi duragaylash,monoduragay chatishtirish,dominant (ustun) belgilar,resessiv - (chekinuvchan yoki yashirin)belgilar, birinchi bo’gin duragaylarining bir xil bo’lishqonuni, belgilar bo’yicha ajralish,fenotip vagenotip,gomozigota,geterozigota, allelgenlar, …

5 / 18

ni duragaylash bo’yicha ish olibbordi. bu duragayning ota-ona organizmga nisbatan kuchli rivojlanishi ko’rsatdi. frantsuz olimi sh.noden (1815-1899) duragaylarda ota-onabelgilarining ustunlik qilishini ko’rsatdi. bularning hammasi irsiyatningmohiyatini bilishni va uningqonunlarini ochishga erisha olmadi.mendel buqonuniyatni 1865 yilda ochdi, ya’ni irsiyatni o’rganishning asosiy usuli gibridologik yoki duragaylash usulini ishlab chiqdi. u o’z tajribalarini mart oyida brno shahridagi ozsonli tabiatshunoslik jamiyatida e’lon qildi. bu ish 1868 yilda «o’simliklar duragaylari ustida tajribalar»nomi bilan nashr etildi. biroq bu ish 1900 yilgacha olimlar o’rtasida aniq bo’ lmayqoldi. mendelning xizmatlari faqat irsiyatqonuniyatlarini kashf etishdan iborat bo’lmay, balki uningmohiyatini tushuntirishda kattarol o`ynadi.mendel tekshirishlarning asosiy xususiyatlaridan biriboshlangich ota-onaformalarini tanlashdan iborat edi. 1. chatishtirish uchun bir-biridan keskin farq qiluvchibelgilari bo’lgan organizmlar tanlab olindi. bir-biridankeskin farq qiladigan juftbelgilar alternativ belgilar deyiladi.keyinchalik bu organizmlar o’zaro chatishtirildi.chatishtirish sxemasini tuzishda ota va onalar r harfi bilan belgilanib, birinchi o’rinda urg’ochi jins o (zuxro), ikkinchi o’rinda erkak jins o eziladi. chatishtirish x belgisi bilan ifodalanadi. chatishtirish natijasida …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 18 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "irsiyat qonunlari va ularning oʻzaro ta’siri"

3-mavzu: allel va noallel genlar va ularning oʻzaro ta’sirida belgilarning irsiylanishi reja. 1. g.mendelning irsiyat qonunlari yaratilishidagi davr. 2. irsiyat qonunlari. allel genlarning o‘zaro ta’siri. 3. noallel genlarning o‘zaro ta’siri. 1) xvii asr oxirlaridan boshlab zootexniklar va o‘simlikshunoslar yangi zotlar va navlar yaratish maqsadida har xil o‘simliklar va hayvonlarni duragaylab ota-ona belgi va xususiyatlarini nasldan-naslga o‘tish qonuniyatlarini o‘rgana boshladilar. bu ishlar o‘z davrida genetika fanining rivojlanishi uchun asos bo‘ldi, lekin ular irsiyat qonunlarini to‘liq ochib beraolmadilar. irsiyatni o‘rganishning asosiy usulini 1865 yilda chex olimi g.mendel ishlab chiqdi. u o‘zining no‘xot o‘simligi ustida olib borgan tajribalarining natijasini 1866 yilda "o‘simlik ...

Этот файл содержит 18 стр. в формате DOC (1,0 МБ). Чтобы скачать "irsiyat qonunlari va ularning oʻzaro ta’siri", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: irsiyat qonunlari va ularning o… DOC 18 стр. Бесплатная загрузка Telegram