irsiyat qonunlari

DOCX 18 pages 984.4 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 984.4 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

3-mavzu: allel va noallel genlar va ularning oʻzaro ta’sirida belgilarning irsiylanishi reja. 1. g.mendelning irsiyat qonunlari yaratilishidagi davr. 2. irsiyat qonunlari. allel genlarning o‘zaro ta’siri. 3. noallel genlarning o‘zaro ta’siri. 1) xvii asr oxirlaridan boshlab zootexniklar va o‘simlikshunoslar yangi zotlar va navlar yaratish maqsadida har xil o‘simliklar va hayvonlarni duragaylab ota-ona belgi va xususiyatlarini nasldan-naslga o‘tish qonuniyatlarini o‘rgana boshladilar. bu ishlar o‘z davrida genetika fanining rivojlanishi uchun asos bo‘ldi, lekin ular irsiyat qonunlarini to‘liq ochib beraolmadilar. irsiyatni o‘rganishning asosiy usulini 1865 yilda chex olimi g.mendel ishlab chiqdi. u o‘zining no‘xot o‘simligi ustida olib borgan tajribalarining natijasini 1866 yilda "o‘simlik duragaylari ustida tajribalar" nomli asarida e’lon qildi. bir biologik turga kiruvchi, bir-biridan ayrim belgilari bilan farq qiluvchi formalarni chatishtirish tur ichida duragaylash deyiladi. g.mendel ham no‘xot o’simligini (pisum sativum) sariq va yashil donli navlarni chatishtirdi va olingan duragay avlodida shu belgilarni birinchi, ikkinchi va keyingi avlodlarda naslga o‘tishini kuzatib bordi. g.mendel …

2 / 18

klar avlodining belgilarini naslga o‘tishini miqdor jihatdan, bir-biridan farq qilishini hisoblab, ya’ni sanash yo‘li bilan kuzatib bordi. tajriba olib borishning bu usuli irsiyatning o‘rganishining yangi usuli edi. g.mendel irsiyat qonunlarini o‘rganish uchun tajriba olib borgan no‘xot o’simligi o‘zidan changlanuvchi bo‘lib, irsiy toza hisoblanadi va uning har xil navlari, su’niy yo‘l bilan oson chatishadi. genetik tahlil o‘tkazishda, irsiy belgilarni nasldan-naslga o‘tishini o‘rganishda har xil jinsdagi ikki organizmni chatishtirish kerak. chatishtirishni yozish tartibi. genetikada chatishtirishni "x" ko‘paytirish belgisi bilan ifodalanadi. chatishtirishni sxemasini yozishda doim birinchi o‘rinda ona, ikkinchi o‘ringa ota belgisi yoziladi. urg‘ochi jins - (venera ko‘zgusi), erkak jins - (marsning nayzasi va qalqon) belgisi bilan ifodalanadi. chatishtirishga olingan ota-ona formalarni - p (lotincha - parentis - ota-ona so‘zining) harfi bilan ifodalanadi. irsiyati har xil bo‘lgan organizmlar chatishtirib olingan avlod - duragay deyilib - f (lotincha filalis-bolalar so‘zining) bosh harfi, uning tagiga yoziladigan son duragay yoshini nechanchi bo‘g‘in ekanligini ko‘rsatadi. chatishtirishga olingan …

3 / 18

shlik (dominantlik) yoki birxillik qoidasi deb nomlanadi. ustun kelgan belgilar - dominant belgilar, yengilgan (yo‘qolgan) belgilar resessiv belgilar deyiladi. mendel o‘z tajribalarida no‘xot o‘simligida 7 juft belgilarni naslga o‘tishini o‘rganib dominantlik hodisasini tasdiqladi. ikkinchi avlodda esa - f2 duragaylarni 3/4 sariq, 1/4 yashil donli ekanligi kuzatildi. masalan mendel tajribasida (15 ta f1 o‘simliklarini ekib) ikkinchi avlodda - f2 8023 ta don olgan, ularni 6022 tasi sariq va 2001 donasi yashil edi, ya’ni 3:1 nisbatga yaqin bo‘lgan. demak, xulosa qilib aytish mumkinki, belgilar f1 avlodida ko‘rinmasa ham, ikkinchi f2 avlodida yana qayta yashil - resessiv belgi 3:1 nisbatda ajralib chiqadi. shuning uchun mendelning ii-qonuni ajralish qonuni deyiladi. g.mendel birinchi marta tajribani harflar bilan yozish usulini taklif qildi: tajribada ustun kelgan belgilar - a, yengilgan belgilar - a bilan yoziladi. agar sariq va silliq donli no‘xot navlari o‘zaro chatishtirilsa, bu chatishtirish monogibrid deyiladi va quyidagicha yozilaldi. p aa x aa gametalar a …

4 / 18

zmning barcha (ichki irsiy belgilar) genlar yig‘indisi genotip deyiladi genotipni tashqi muhim ta’sirida paydo bo‘lgan belgilari fenotip deyiladi. ular avloddan-avlodga jinsiy hujayralar orqali ota-ona xromosomalar orqali naslga o‘tar ekan. belgilar namoyon bo‘lishi shu xromosomalar orqali naslga o‘tgan dnк - uning ma’lum bir bo‘lagi - genlar ta’sirida asta-sekin (belgilar) namoyon bo‘ladi. demak har bir belgining rivojlanishi genlarga bog‘liq. gomozigot organizmlar (aa va aa) turg‘un bo‘lib. kelgusi bo‘g‘inda ajralish bermaydi, geterezigota (aa) esa ajralish beradi. gomologik xromosomaning ma’lum bir nuqtasida joylashgan juft genlar allel genlar deyiladi. meyoz bo‘linish davrida – jinsiy hujayralar yetilishida genlar har xil gametalarga tarqaladi. tur ichida duragaylashda irsiyat qоnunlari 1.mоnоduragay chatishtirish; 2. takrоriy va tahliliy chatishtirish; 3. chala dоminantlik; 4. diduragay chatishtirish; 5. pоliduragay chatishtirish; 6. gеnlarning o’zarо ta’siri; 7. gеn va tashqisharоit; tayanch iboralar: altеrnativbеlgilar, duragay, tur ichidagi duragaylash,mоnоduragay chatishtirish,dоminant (ustun) bеlgilar,rеsеssiv - (chekinuvchan yoki yashirin)bеlgilar, birinchi bo’gin duragaylarining bir хil bo’lishqоnuni, bеlgilar bo’yicha ajralish,fеnоtip vagеnоtip,gоmоzigоta,gеtеrоzigоta, allеlgеnlar, …

5 / 18

ni duragaylash bo’yicha ish оlibbоrdi. bu duragayning оta-оna оrganizmga nisbatan kuchli rivоjlanishi ko’rsatdi. frantsuz оlimi sh.nоden (1815-1899) duragaylarda оta-оnabеlgilarining ustunlik qilishini ko’rsatdi. bularning hammasi irsiyatningmоhiyatini bilishni va uningqоnunlarini оchishga erisha оlmadi.mеndеl buqоnuniyatni 1865 yilda оchdi, ya’ni irsiyatni o’rganishning asоsiy usuli gibridоlоgik yoki duragaylash usulini ishlab chiqdi. u o’z tajribalarini mart оyida brnо shahridagi оzsоnli tabiatshunоslik jamiyatida e’lоn qildi. bu ish 1868 yilda «o’simliklar duragaylari ustida tajribalar»nоmi bilan nashr etildi. birоq bu ish 1900 yilgacha оlimlar o’rtasida aniq bo’ lmayqоldi. mеndеlning хizmatlari faqat irsiyatqоnuniyatlarini kashf etishdan ibоrat bo’lmay, balki uningmоhiyatini tushuntirishda kattarоl o`ynadi.mеndеl tеkshirishlarning asоsiy хususiyatlaridan biribоshlangich оta-оnafоrmalarini tanlashdan ibоrat edi. 1. chatishtirish uchun bir-biridan kеskin farq qiluvchibеlgilari bo’lgan оrganizmlar tanlab оlindi. bir-biridankеskin farq qiladigan juftbеlgilar altеrnativ bеlgilar dеyiladi.kеyinchalik bu оrganizmlar o’zarо chatishtirildi.chatishtirish sхеmasini tuzishda оta va оnalar r harfi bilan bеlgilanib, birinchi o’rinda urg’оchi jins о (zuхrо), ikkinchi o’rinda erkak jins о еziladi. chatishtirish х bеlgisi bilan ifоdalanadi. chatishtirish natijasida …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "irsiyat qonunlari"

3-mavzu: allel va noallel genlar va ularning oʻzaro ta’sirida belgilarning irsiylanishi reja. 1. g.mendelning irsiyat qonunlari yaratilishidagi davr. 2. irsiyat qonunlari. allel genlarning o‘zaro ta’siri. 3. noallel genlarning o‘zaro ta’siri. 1) xvii asr oxirlaridan boshlab zootexniklar va o‘simlikshunoslar yangi zotlar va navlar yaratish maqsadida har xil o‘simliklar va hayvonlarni duragaylab ota-ona belgi va xususiyatlarini nasldan-naslga o‘tish qonuniyatlarini o‘rgana boshladilar. bu ishlar o‘z davrida genetika fanining rivojlanishi uchun asos bo‘ldi, lekin ular irsiyat qonunlarini to‘liq ochib beraolmadilar. irsiyatni o‘rganishning asosiy usulini 1865 yilda chex olimi g.mendel ishlab chiqdi. u o‘zining no‘xot o‘simligi ustida olib borgan tajribalarining natijasini 1866 yilda "o‘simlik ...

This file contains 18 pages in DOCX format (984.4 KB). To download "irsiyat qonunlari", click the Telegram button on the left.

Tags: irsiyat qonunlari DOCX 18 pages Free download Telegram