sharq falsafasi

DOC 10 pages 105.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 105.0 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq falsafasi reja. 1. qadimgi sharq falsafasi (misr, bobil, xindiston, xitoy, markaziy osiyo). 2. islom va tasavvuf falsafasi. ilk o'rta asrlar sharq falsafasi. 3. temur va temuriylar davri falsafasi. 4. xix asr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg'or falsafiy, ijtimoiy-siyosiy fikrlar. xx-xxi asr o'zbek falsafasi. tayanch so'zlar: asotir, mif, ortodoksal va noortodoksal maktablar, vedalar, upanishadalar, jaynizm, buddizm, chorvaka-lokayata, vaysheshika, yoga, nyaya, sankxya, vedanta, mimansa, daosizm, konfutsiychilik, avesto, zardushtiylik, moniy ta'limoti, mazdak ta'limoti, kalom falsafasi, tasavvuf, ruhiy kamolot, panteizm, peripatetizm, ilohiyotshunoslik, osiyotsentrizm, panturkizm, panislomizm, ma'rifatparvarlik, jadidchilik, o'zbek falsafasi. 1. qadimgi sharq falsafasi (misr, bobil, xindiston, xitoy, markaziy osiyo). qadimgi bobil va misrda falsafaning paydo bo'lishi. eramizdan oldingi iv mingyillikning oxiri iii mingyillikning boshida qadimgi bobil va qadimgi misr madaniyati o'z taraqqiyotining yuqori nuqtasiga erishadi. bu davlatlarda falsafiy fikrlarning paydo bo'lishi, bir tomondan, dunyo haqidagi fanlar bo'lgan – astronomiya, kosmologiya, matematika birinchi odimlari bilan yaqindan …

2 / 10

kur qadimgi yunoniston saviyasiga erishmagan bo'lsa ham, ularning yutuqlari ellada madaniyatiga katta ta'sir ko'rsatdi. zardo'shtiylik. eramizdan oldingi vi asrdan boshlab markaziy osiyoda zardushtiylik dini paydo bo'lib, eramizning iii asrigacha hukmronlik qildi. zardushtiylikning vatani sifatida markaziy osiyo (baqriya, xorazm) va eronni (midiya) ko'rsatadilar. zardushtiylikda eng qadimgi davrlardan boshlab (eramizdan oldingi 3-2-nchi mingyilliklar) eramizdan oldingi 1-mingyillik o'rtalarigacha bo'lgan markaziy osiyo va yaqin sharq xalqlarining diniy tasavvurlari aks etgan. «avesto» kitobiga binoan, koinot er okean osmon nurli doira va jannatdan iborat. er dumaloq bo'lib, atrofi okean bilan o'ralgan. osmon to'rt doiradan tashkil topgan: yulduzlar doirasi, oy doirasi, quyosh doirasi va jannat doirasi yoki nur makoni. yulduzlar, oy va quyosh xudo axura mazdaning badani sifatida tasvirlanadi. zardushtiylikning jamiyat tarixi haqidagi tasavvurlari injil va qur'ondagi afsonalar bilan o'xshab ketadi. avesto bo'yicha birinchi odam yimadir, barcha odamlar undan kelib chiqqan. bu davr oltin asr sifatida tasvirlanadi: insonlar abadiy hayotga ega edilar. xudo axuramazda abadiy bahor yaratgan …

3 / 10

tangalarda biz hind, eron va ellinistik xudolar dastasi bilan bog'liq bo'lgan ilohlarning ismlari va siymolari aksini uchratamiz. mitra va hosildorlik xudosi orloxsho bilan bir qatorda urush xudosi veretragna, hind xudolari shiva va budda turganligining guvohi bo'lamiz. kushon imperiyasida dunyo tsivilizatsiyasi tarixida kamdan-kam uchraydigan hodisalardan biri sifatida buddaviylik, jaynizm, zardushtiylik, maxalliy va qabilaviy diniy e'tiqodlarning bir-birlari bilan tinch yashaganliklarini qayd etish lozim. aynan ana shu kushonlar davrida markaziy osiyo va uzoq sharq mamlakatlariga yoyilgan mohayana shaklidagi buddaviylikning alohida rivojlanganligini kuzatish mumkin. monixiylik. eramizning ii-iii asrlarida quldorlik tuzumi o'zining inqiroz va buzilish bosqichiga kirdi. inqirozning g'oyaviy ifodasi sifatida yangi oqim bo'lgan monixiylik (bobilda 216 yoki 217-yilda tug'ilgan, asoschisi moniy nomidan olingan) paydo bo'ldi. moniy bir necha diniy-axloqiy risolalar yozgan. u «monixiylik xati» deb nom olgan alifboni kashf etdi. moniyning ta'limoti zardushtiylik kohinlari tomonidan dushmanlik bilan kutib olindi. u ta'qiblar ostida erondan qochdi. o'z ta'limotini targ'ib qilgan moniy shon-shuhrat qozondi. moniyning o'sib borayotgan …

4 / 10

olov va tuproqdan tashkil topgan bo'lib, ularning ko'shilishidan ijobiy va salbiy hodisalar kelib chiqadi. yaxshilik bilan yomonlik o'rtasidagi kurash ezgulikning g'alabasi va yomonlik kuch ishlatish orqali yo'q qilinishi bilan xotima topadi. mazdakchilarning ijtimoiy dasturi keskin talablar qo'ydi: barcha odamlarning teng huquqligi, iste'molda tenglik, barcha mulklarning va avvalo erning umum ixtiyorida bo'lishi. bu narsa oddiy xalq o'rtasida mazdakning dong chiqarishiga olib keldi. vedalar. qadimgi hind jamiyati hayoti haqida xabar beruvchi birinchi manba vedalar bo'lib, taxminan eramizdan oldingi 1500 va 600 yillar orasida tarkib topgandirlar. ular garchi jamiyatning iqtisodiy rivojlanishi va ijtimoiy tarkibi haqida, atrofni o'rab turgan dunyoni bilish darajalari va boshqa ko'p narsalar haqida ma'lumot bersalar ham, ustun darajada diniy mazmunga ega edilar. aslini olganda vedalar - samxitlar – to'rt xilda mavjuddir. rigveda (xudolarga madhiya), samaveda (kuylar, ashulalar, hamdu sano), yadjurveda (qurbonlik qilish paytida aytiladigan ifodalar va hikmatli so'zlar) va atxarvaveda (afsunlar). vedalar oriy qabilalarining ibtidoiy dunyoqarashlari, diniy-afsonaviy majmua va jodugarlikni …

5 / 10

da hindiston shimolida buddizm ta'limoti paydo bo'ldi. uningasoschisi sidxarta gautama (er.ol. 583-483 yy.) dir. keyinchalik uni budda deb atashgan. buddizmlik markazida to'rt haqiqat yotadi. ularga binoan insonning mavjudligi azob-uqubat bilan chambarchas bog'liq. tug'ilish, kasallik, qarilik, o'lim, ko'ngilsiz narsalar bilan to'qnashuv va yoqimli narsalardan judo bo'lish, orzudagi narsaga erishib bo'lmaslik – bularning hammasi jafo chekishga olib keladi. azob-uqubatning sababi quvonch va ehtiroslar orqali o'zgarishlarga, qayta tug'ilishga olib boruvchi ishtiyoqdir. azob-uqubat sababini bartaraf qilish ana shu ishtiyoqqa barham berishda yotadi. azob-uqubatga chek qo'yishga olib boriladigan yo'l, ya'ni xayrli sakkiz o'lchovli yo'l bo'lib, to'g'ri hukm yuritish, to'g'ri qaror qabul qilish, to'g'ri so'zlash, to'g'ri hayotiy yo'l tutish, to'g'ri niyat va orzu, to'g'ri diqqat-e'tibor va to'g'ri razm solmoqlikda o'z ifodasini topadi. hissiy lazzat olishga bag'ishlangan umr ham, tarki dunyochilik va o'z-o'zini qiynashga qaratilgan yo'l ham rad etiladi. hinduviylik. hinduviylikning falsafiy asosi o'z ifodasini quyidagi olti tizimda topgan: sankxya, yoga, vaysheshika, nyaya, mimansa, vedanta. sankxya ta'lim …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq falsafasi"

2-mavzu. falsafiy tafakkur taraqqiyoti bosqichlari: sharq falsafasi reja. 1. qadimgi sharq falsafasi (misr, bobil, xindiston, xitoy, markaziy osiyo). 2. islom va tasavvuf falsafasi. ilk o'rta asrlar sharq falsafasi. 3. temur va temuriylar davri falsafasi. 4. xix asr oxiri va xx asr boshlarida markaziy osiyoda ilg'or falsafiy, ijtimoiy-siyosiy fikrlar. xx-xxi asr o'zbek falsafasi. tayanch so'zlar: asotir, mif, ortodoksal va noortodoksal maktablar, vedalar, upanishadalar, jaynizm, buddizm, chorvaka-lokayata, vaysheshika, yoga, nyaya, sankxya, vedanta, mimansa, daosizm, konfutsiychilik, avesto, zardushtiylik, moniy ta'limoti, mazdak ta'limoti, kalom falsafasi, tasavvuf, ruhiy kamolot, panteizm, peripatetizm, ilohiyotshunoslik, osiyotsentrizm, panturkizm, panislomizm, ma'rifatparvarlik, jadidc...

This file contains 10 pages in DOC format (105.0 KB). To download "sharq falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq falsafasi DOC 10 pages Free download Telegram