o`zbek bolalar adabiyoti va folklori

DOC 15 pages 75.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 75.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

2-mavzu. o`zbek bolalar adabiyoti va folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog’liqligi reja: 1. o`zbek bolalar adabiyoti va xalq og`zaki ijodi. 2. o`zbek bolalar adabiyotining vujudga kelishi. 3. bolalar adabiyotini davrlashtirish. 4. ertaklar, maqollar, topishmoqlar, tez aytish ijodkor xalq badiiy so`zning yosh avlod tarbiyasidagi kuchi va jozibasiga qadim zamonlardanoq ishongan . u o`zining eng noyob asarlarini so`z mo``jizasi bilan dunyoga keltirgan. hali yozuv nimaligini bilmagan vaqtlarda ham odamlar o`yin-kulgini, surat chizishni bilganlar. xalqimiz orasidan buyuk iste`dod sohiblari baxshilar, naqqoshlar, sangtarolar va roviylar yetishib chiqqanlar.ularning asarlarida ko`hna tarix izlari, xalq termalari, dostonlarida ona allalari va bola o`yinlarida saqlanib qolgan. ertaklar, maqollar, topishmoqlar, tez aytishlar bolalarning dunyo qarashini kengaytiradi, bolaning ma`naviy dunyosini shakllantiradi. bolalar endi o`z harakatlarida kattalarga taqlid qiladilar. bolalarni yoshligidanoq foydali ishlarga o`rgatish mashg`ulotlar, qo`shiqlar, ertaklar orqali amalga oshiriladi. bola allalagan ona o`ziga xos poeziya yaratadi. u beshik ustida bugun aytgan so`zlarini ertaga takrorlamaydi, nimadir qo`shib boyitibroq aytadi. shu yusinda allalar, …

2 / 15

ari ham keng yoyildi. masalan: ”panchatantira”, ”kalila va dimna”, ”romayana”, ”maxobxarat”, “ming bir kecha” shular jumlasidandir. bu holat yangi eraning boshlanishiga to`g`ri keladi. eng qadimiy janrlardan biri bu qo`shiq janridir. qo`shiqlarning ham eng qadimiysi bu beshik qo`shiqlari hisoblanadi. bola tug`ilib tili chiqqunga qadar kattalar ularga alla aytib beradilar, tarbiyachilar turli mashg`ulotlar o`tkazadilar, turmushga zarur bo`lgan dastlabki hayotiy qoidalarni o`rgatadilar. beshik qo`shiqlari hamma xalqlarda bor. xususan, ming yillar ilgari ham beshik qo`shiqlari bo`lgan. beruniy, ibn sino asarlari orqali juda ko`p qo`shiqlar yetib kelgan. beshik qo`shiqlarini kengroq ma`noda allalar, ovunmachoqlar, ibrat-o`gitlar deb aytiladi. a l l a l a r. beshik qo`shiqlari bu alla demakdir. allani qadimda “b a l u – b a l u” deb ham aytganlar. a.navoiy esa allani “n a v o g o`” deb atagan. alla turli xalqlarda turlicha atalgan: turklarda “ninni”, tatarlarda “elli”, ”belli”, qoraqalpoqlarda “heyya”, va “heyya” va hokoza. ularning vazifasi bir xil – bolalarni …

3 / 15

cha vaqtincha farishtalar egallab turisharkan.ikkinchisi uyqu boladan ajralib beshikda qolsin. qoshg`ariy :» i s i r i q i s i r i q , ey j i n , e s x u sh i n g n i y o` q o t” deydi. ovutmachoqni alladan farqi bor: alla chaqaloqni tinchlantiradi, ovutmachoq esa bolani bir narsa bilan mashg`ul qilishga katta rol o`ynaydi. chaqaloqning qiz yoki o`g`illigiga qarab erkalatuvchi so`zlar tanlanadi. o`g`il bolaga kiyim kiydirish vaqtida aytiladigan so`zlarga diqqatingizni qarating: chaqaloqqa chakmancha, olib keling dadasi yoqasiga tugmacha taqib keling dadasi. qiz bolaning sochlari haqida kup qo`shiqlar mavjud. onalar qizaloqlarini sochlarini parvarish qilib silab-siypalab qo`yidagicha erkalatadilar: qizim , qizim qizomadi, sochlari nega uzomadi. onasi yuvib taramadi o`shaning uchun uzomadi. yoki osmondagi oyni bolaga tanishtirish lavhasiga diqqatingizni qarating: oymo`ma illa qanoti tilla. jo`ravoyning yuzini sovuq suvga yuvma. shundan keyin bolaga oyni ko`rsatasiz, bola oyni taniydigan bo`ladi. m a q o l …

4 / 15

gapirgan pes bo`lib qoladi” kabi iboralar izoh talab qilmaydi. to`g`ri ma`nodagi t a r b i ya v i y x a r a k t ye r d a g i iboralar: ”bola degan oz gapiradi”, “kechasi uy supirib bo`lmaydi”, “nonni tanlamasdan olinadi” kabilar ham izoh talab qilmaydi. bolaga aytiladigan m a j o z i y g a p l a r ham bor .ular ko`chma ma`noda ishlatiladi: “ko`zingga qarab yur”, “og`zingga qarab gapir”, “tilingni shirin qil” kabi iboralarni bolalar birdan tushunavermaydilar. asta-sekin hayot tajribasi ortishi bilan tushunib oladilar. bir qancha iboralar borki, bolaga baho berishda uning xulqini belgilashda ishlatiladi: “hoy bola qadamingni to`g`ri bos”, ”teringga somon tiqdiraman”, ”sulaymon o`ldi devlar qutildi”, “sayoq yurma-tayoq yeysan”, ”yeb to`ymagan yalab to`yadimi” kabi. yana bir turkum ibrat so`zlar borki, ularni v o q ye a b a n d i b r a t so`zlar deymiz. ular kichik didaktik hikoyalar bo`lib …

5 / 15

abiyoti tarzida emas, bolalar kitobxonligi tarzida qarashni lozim deb bilamiz. chunki bolalar adabiyoti tushunchasi bilan bolalar kitobxonligi tushunchasi bir-biridan farq qiladi. masalan: s.ayniyning «esdaliklar” memuar asari, oybekning “bolalik”, a.qahhorning “o`tmishdan ertaklar” asarlari bolalar adabiyotining namunalari sanaladi. aslida bu asarlarning qahramonlari bolalar ( sadriddin, mussa, abdulla ) bo`lsalar-da, voqelik kattalar didi bilan idrok qilingan. demak, bolalik muammolari kattalargagina xos badiiy tafakkur sintezidan o`tkazilib o`sha davrga munosabat bildirilgan. bunday asarlar bolalar yosh xususiyatiga dunyoqarashi bolalar tili gapirish manerasiga xos belgilarga rioya qilinmagan. keyinchalik bolalar uchun alohida adabiyot yaratish ehtiyoji paydo bo`ldi. o`zbek bolalar adabiyoti uchun maxsus adabiyotni vujudga keltirish harakatlari xx asr boshlarida bolandi. bu haraktning boshlovchilari hamza, ayniy, avloniy, azjiy kabilar bolalarni ma`rifatga chorlovchi yangi usuldagi maktablar ochdilar va darsliklar yaratdilar. albatta bu darsliklar bolalar yosh xususiyatlariga muvofiq bo`lishiga alohida e`tibor berdilar. 30 - yillarda g`.g`ulom, oybek, h.olimjon, uyg`un kabi yozuvchilar bilan bir qatorda bolalar adabiyotining zafar diyor, sulton jo`ra, adham …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbek bolalar adabiyoti va folklori"

2-mavzu. o`zbek bolalar adabiyoti va folklorining mumtoz adabiyot namunalari bilan bog’liqligi reja: 1. o`zbek bolalar adabiyoti va xalq og`zaki ijodi. 2. o`zbek bolalar adabiyotining vujudga kelishi. 3. bolalar adabiyotini davrlashtirish. 4. ertaklar, maqollar, topishmoqlar, tez aytish ijodkor xalq badiiy so`zning yosh avlod tarbiyasidagi kuchi va jozibasiga qadim zamonlardanoq ishongan . u o`zining eng noyob asarlarini so`z mo``jizasi bilan dunyoga keltirgan. hali yozuv nimaligini bilmagan vaqtlarda ham odamlar o`yin-kulgini, surat chizishni bilganlar. xalqimiz orasidan buyuk iste`dod sohiblari baxshilar, naqqoshlar, sangtarolar va roviylar yetishib chiqqanlar.ularning asarlarida ko`hna tarix izlari, xalq termalari, dostonlarida ona allalari va bola o`yinlarida saqlanib qolgan. ertaklar,...

This file contains 15 pages in DOC format (75.5 KB). To download "o`zbek bolalar adabiyoti va folklori", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbek bolalar adabiyoti va fol… DOC 15 pages Free download Telegram