dinning tarixi

DOC 15 pages 127.5 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 127.5 KB

File type DOC

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

2-mavzu: milliy dinlar. reja: 1. insoniyatning dastlabki madaniyat o’choqlari va ulardagi diniy tasavvurlarning xilma-xilligi. ilk tabu (ta`qiq), totemizm, animizm, fetishizm, shomonlik, magiya (sehrgarlik). 2. qadimgi misr, bobil dinlari. antik davrda ko’pxudolik dinlari. 3. hinduiylik. vedalar va upanishadlar - hinduiylikning muqaddas kitoblari. braxmanlik ta`limotida kastalar. 4. konfutsiylik. daosizm - falsafiy ta`limot. 5. iudaizm - yaxudiy milliy dini. yapon milliy dini - sintoizm, uning asosiy aqidalari va marosimlari. turli diniy manbalarda din azaldan mavjud bo’lib kelgan, xudo esa hamma narsalarni: osmon va erni, koinotni, barcha odamlarni, mo’`jizaviy yo’qlikdan bor qilib yaratgani aytilgan. demak, dinning tarixi jamiyat tarixidan avval boshlangan, degan xulosa kelib chiqadi. i̇lmiy adabiyotlarda ko’rsatilishicha, dinning tarixi 50-40 ming yildan ko’p emas, jamiyatning tarixi esa 3 million yildan ziyod. demak, u tarixiy hodisa, din ibtidoiy jamiyatning quyi bosqichida kelib chiqqan. biz bu ikkinchi qarashni analiz qilsak, dinning paydo bo’lishidan darak beradigan arxeologik va etnografik ashyoviy dalillarga murojaat etmog’imiz kerak. arxeologiya fani …

2 / 15

shlari, zeb-ziynat buyumlari bilan birga dafn etilgani ma`lum bo’ldi. demak o’sha davrlarda odamlar «u dunyo»da qayta tirilishga, unda yana yashashlariga ishonganlar, ya`ni o’sha davrdagi kishilarda diniy ong mavjud bo’lgan. etnografiya fani urug’-qabilalar, elat va millatlarga xos bo’lgan turli urf-odatlar, rasm-rusumlar, marosimiy udumlarni, ulardagi tartib-qoidalarni, etnografik jihatdan ahamiyatga ega bo’lgan kiyimlar, raqs va qo’shiqlar, yuz niqoblari, oziq-ovqat turlarini o’rganadi. ushbu fan ham diniy urf-odatlarga oid ko’pgina ma`lumotlar to’plagan. din jamiyat hayotidagi mehnatning ovchilik, chorvachilik, dehqonchilik, hunarmandchilik kabi tarixiy turlari, odamlarning kasb-kori bilan bog’liq holda ham shakllanib borgan. pirga sig’inish shu tariqa paydo bo’lgan. oilaning homiysi hisoblangan ma`budalarga sig’inish ro’y bergan. omad homiysi fortuna, baxt keltiruvchi hizr to’g’risidagi rivoyatlar ham ana shunday vujudga kelgan, o’tib ketgan avlodlar ruhiga sig’inish eng qadimgi diniy tasavvurlardan hisoblanadi. i̇shlab chiqarishning pastligi, mehnat qurollarining ni-hoyatda soddaligi, dunyo to’g’risida, hatto odamning o’z anato-miyasi va fiziologiyasi, ruhiy holatlari to’g’risidagi bilimlarning kamligi kishilarning tabiat kuchlariga to’la qaramligi, ular oldida qo’rquv, …

3 / 15

g’rida ma`danli shifobaxsh suvlarning chiqib turishlari, odamning ko’rish, eshitish, tam, maza, hidlarni ajratish kabi sezgi a`zolarining mutanosib tarzda mavjud bo’lishi, odamning tushida g’aroyib vokealarni ko’rishi kabi holatlarni diniy adabiyotda to’g’ridan-to’g’ri xudoning qudrati, ajoyib ustalik bilan yaratib qo’yganiga ishonchli dalillardir, deb talqin etiladi. fanda esa bular tabiiy tanlanish, yashash uchun kurashda shakllangan tabiiy oddiy ob`ektiv hodisalar deb hisoblanadi. dinlarning kelib chiqish tarixi hozirgacha to’la, aniq ochilmagan ilmiy muammolardan biri deyish mumkin. eng qadimgi dinlar tabiat kuchlarini ilohiylashtirish asosida kelib chiqqan bo’lib, ularda xudolar, payg’ambarlar, ilohiy rivoyatlar shakllangan emas edi. lekin boshidanoq o’sha dinlarda tabiatdagi hayvonlarni, o’simliklarni, ayrim daryolar, tog’lar, osmon jismlari, avlodlar ruhini ilohiylashtirish, ularga bag’ishlangan turli marosimlar mavjud bo’lgan. o’sha davrda totemizm, animizm, fetishizm, zardo’shtiy-otashparastlik, magiya (sehrgarlik) dinlari kelib chiqqan. totemizm so’zi amerika hindularining «o totem» degan so’zidan olingan bo’lib, o’zbek tilida bu so’zning ma`nosi «uning urug’i, qarindoshi» demakdir. totemizm dini ovchilik va chorvachilik bilan shug’ullangan urug’ va qabilalar orasida …

4 / 15

gan hayvonni so’yib, uning qoni va go’shtidan tabarruk va muqaddas taom sifatida iste`-mol etishgan. bundan asosiy maksad totem bilan qon-qarindoshlikni yanada mustahkamlash bo’lgan. ov ko’p bo’lgan vaqtlarda totem-hayvonni «xursand» qilish, unga minnatdorchilik ramzi sifatida yuzlariga o’sha hayvonning rasmi solingan niqob kiyib, terisini yopinib, sirli raqsga tushishgan, o’sha hayvonning yurishi, yotishi sakrashiga monand harakatlar qilishgan. ovlari o’ngidan kelmay qolgan paytlarda esa totemni savalab, jazolash marosimi o’tkazishgan. bu marosimlarni o’tkazishdan asosiy maqsad totemning kuch-quvvati urug’ a`zolariga o’tib, kelajakda ham totem urug’ning homiysi bo’lib qolishiga erishmoq bo’lgan. totem bo’lgan hayvon yoki qushlar, o’simliklar turli mintaqalarda, turli urug’larda turlicha bulgan. ko’pincha ken-guru, tuyaqush, ayiq, sher, yo’lbars, maymun, sigir, tog’ echkisi, baliq, ilon, hakka, qaldirg’och, fil, ho’kiz, ot, xo’roz, burgut, kiyik, musicha kabilar totem hisoblangan. urug’lar nomi totem bo’lgan hayvon, qush yoki o’simlik nomi bilan atalgan. hozir avstraliyalik tub-joylik aholi urug’lari kenguru, oq xo’roz, qora ho’kiz deb nomlanadi. amerikadagi hindu urug’lari katta i̇lon, burgut ko’z, …

5 / 15

am ta`sir qilgan. hindiston respublikasidagi milliy hinduizm dinida oq fil, maymun, sigir, ilon totemlari hanuz mavjud. turkiy xalqlarda ham bo’riga sig’inish mavjud. i̇slom dinida hayvonlarni kaltaklash ta`qiqlangan. arablarda tug’adigan tuyani qarovsiz qoldirish katta gunoh hisoblangan. i̇slom dinidagi bu ta`qiqlar ham totemizm ta`sirida vujudga kelgan. buddizm va xristian dinlarida ham totemizm qoldig’i bor. totemizm dini tabiatni, ayniqsa, o’simlik va hayvonlarni asrash, atrof-muhitni musaffo saqlash, ekologik tarbiya uchun foydali, deb hisoblash mumkin. odamlar kuzatuvchan bo’ladilar. qadimgi zamon kishilari ham tabiat va jamiyatdagi turli hodisalarni sinchkovlik bilan kuzatib borganlar. har yili bahorda o’simliklar va daraxtlar uyg’onishi yuz berib kurtak yozadi. odamlar uxlab uyg’onadilar, hushidan ketib yana hushiga keladilar, ayrim hayvonlar qishda uxlab bahorda uyg’onadi, qish fasli «o’lik» mavsumdir, bahor qayta tirilishdir. bu voqealarni bilishgach, odamlar barcha narsa va predmetlar o’lib-tirilib turadilar deb o’ylay boshlaganlar. animizm jamiyatda qachon va qaerda ana shunday tasavvurlar paydo bo’lgan bo’lsa, o’sha joyda va davrda kelib chiqqan dindir. animizm …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinning tarixi"

2-mavzu: milliy dinlar. reja: 1. insoniyatning dastlabki madaniyat o’choqlari va ulardagi diniy tasavvurlarning xilma-xilligi. ilk tabu (ta`qiq), totemizm, animizm, fetishizm, shomonlik, magiya (sehrgarlik). 2. qadimgi misr, bobil dinlari. antik davrda ko’pxudolik dinlari. 3. hinduiylik. vedalar va upanishadlar - hinduiylikning muqaddas kitoblari. braxmanlik ta`limotida kastalar. 4. konfutsiylik. daosizm - falsafiy ta`limot. 5. iudaizm - yaxudiy milliy dini. yapon milliy dini - sintoizm, uning asosiy aqidalari va marosimlari. turli diniy manbalarda din azaldan mavjud bo’lib kelgan, xudo esa hamma narsalarni: osmon va erni, koinotni, barcha odamlarni, mo’`jizaviy yo’qlikdan bor qilib yaratgani aytilgan. demak, dinning tarixi jamiyat tarixidan avval boshlangan, degan xulosa kelib chiqadi. i̇...

This file contains 15 pages in DOC format (127.5 KB). To download "dinning tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: dinning tarixi DOC 15 pages Free download Telegram