iqtisodiy geografiya fanining hozirgi-zamon mazmuni va vazifalari

DOC 9 pages 63.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1-mavzu. kirish. iqtisodiy geografiya fanining hozirgi - zamon mazmuni va vazifalari reja 1. iqtisodiy geografiya fanining rivojlanib borishi va uning nomining o`zgarishi. 2. iqtisodiy geografiya fanining ta'rifi. 3. iqtisodiy geografiyaning asosiy tamoyillari. 4. iqtisodiy geografiyaning tadqiqot usullari. 5. iqtisodiy geografiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. jamiyat taraqqiyoti, ijtimoiy-iqtisodiy o`zgarishlar faqat vaqt (davr) davomida kechmaydi, ular ayni paytda muayyan joyda-makonda ham sodir bo`ladi. ijtimoiy rivojlanishning ana shu hududiy jihatlari geografiya fanining tadqiqot doirasiga kiradi. biroq jamiyat rivoji bilan uni o`rganuvchi fanlarning tadqiqot obyekti ham murakkablashib va takomillashib boradi. bu tabiiy va o`z-o`zicha qonuniy holdir. jumladan, iqtisodiy geografiyaning obyekti avvallari ma'lum bir mamlakat yoki rayonning xo`jalik va aholisi ishlab chiqarish kuchlarining joylanishidan iborat bo`lgan bo`lsa, keyinchalik u xo`jalik va aholining hududiy tarkibi yoki tizimi, hududiy ijtimoiy-iqtisodiy majmualar (komplekslar) shaklini oldi. shunga muvofiq ushbu fanning vazifasi ham o`zgarib bordi. chunonchi, ilgari asosiy e'tibor qayerda nima borligini o`rganishga qaratilgan bo`lsa, hozirgi kunda esa nima uchun …

2 / 9

grafiya asta-sekin iqtisodiy geografiyaga, u esa, o`z navbatida, yanada murakkabroq shaklga-ijtimoiy geografiyaga aylanmoqdaki, bu ushbu fanni jahon miqyosidagi andazalarga moslashtiriladi. aytish joizki, mazkur fanning muayyan bir barqaror, barchani qanoatlantiruvchi ta'rifi mavjud emas. bunga sabab-geografiya fanining keng qamrovligi, obyekt va nomining davr mobaynida o`zgarib turishi bo`lishi mumkin. shu bilan birga iqtisodiy geografiya ta'riflarining ko`pchiligida ishlab chiqarish kuchlari, ularning joylanish xususiyatlari ta'kidlanadi. bular ushbu fanning o`zak tushunchasiga, aksiomasiga aylanib qolgan. albatta, bu bejiz emas, chunki iqtisodiyotning asosini ishlab chiqarish kuchlari, iqtisodiy geografiyaning mohiyatini esa ularning joylashuv xususiyatlari belgilab beradi. qolaversa, rivojlanish faqat aniq bir joyda, makonda amalga oshadi, shu bois, joylanish rivojlanishning hududiy in'ikosidir. masalaga bunday yondoshuv nazarimizda, iqtisodiy geografiyaning tarixiy rivojlanishi bilan bog`liq. ma'lumki, ishlab chiqarish tarmoqlarini joylashtirish muammolari dastavval yevropada, xususan, germaniyada nemis olimlari i.tyunen, a.veber, a.lyosh, v.kristaller va boshqalar tomonidan amaliyotda ko`rib chiqilgan. biroq ular o`zlarining joylashtirilish (shtandort) g`oyalarning natijasini "iqtisodiy geografiya" deb ta'riflashmagan. o`ylaymizki, hozirgi kunda ham fanning …

3 / 9

ial muhitdagi o`zaro munosabatlari esa bu ibora qamrovidan chetda qoladi. busiz fan ilgaridek iqtisodiy, ishlab chiqarish geografiyasi bo`lib qolaveradi. yuqoridagi fikr va mulohazalaridan kelib chiqqan holda, iqtisodiy geografiya ta'rifini taxminan shunday berish mumkin: iqtisodiy geografiya mustaqil fan sifatida turli mamlakat va rayonlarda ishlab chiqarish kuchlarining rivojlanish va joylanish xususiyatlarini hamda inson hayot-faoliyati va yashash tarzining hududiy jihatlarini o`rganadi. qisqacha qilib esa ijtimoiy geografiyani jamiyat hayoti va faoliyatini hududiy tashkil etish to`g`risidagi fan deb ta'riflash to`g`ri bo`ladi. shubhasiz, keltirilgan ta'rif ham mutlaq aniqlikka da'vogar emas. ammo shu bilan birga aminmizki, u iqtisodiy jabhalarini o`z doirasiga olgan holda, fanning tub mohiyatini o`zida aks ettiradi va uni to`la ifodalab beradi. berilgan ta'rifning ega va kesimi, aniqlovchisi va to`ldiruvchisi, ya'ni birinchi va ikkinchi darajali bo`laklari mavjud. chunonchi, agar ushbu ta'rifdan gapning egasi-"turli mamlakat yoki rayon", "hudud" tushunchalari olib tashlansa, u holda geografiyaga o`rin qolmaydi. demak, aynan ana shu iboralar ushbu ta'rifning geografiyaga taalluqligidan dalolat …

4 / 9

`zi o`rganayotgan voqelikni muayyan hududda va faqat alohida-alohida emas, balki o`zaro aloqadorlikda, ya'ni ma'lum bir hududiy tizimlar doirasida ko`radi. shu bois yuqorida berilgan ta'rifni yanada mukammallashtirilsa bo`ladi, ya'ni: "iqtisodiy geografiya ishlab chiqarish kuchlarini turli mamlakat yoki rayonlarda rivojlanish va joylanish xususiyatlarini hamda inson hayot faoliyati va yashash tarzini hududiy ijtimoiy-iqtisodiy tizimlar yoki majmualar doirasida o`rganadi", deb ifodalash mumkin. albatta, har qanday fanning predmeti, ta'rifi uning asosiy tamoyillarini o`zida aks ettirishi shart. chunki o`zining metodologiyasi va metodi, tadqiqot predmeti va prinsiplariga ega bo`lmagan fan mustaqil fan hisoblana olmaydi. xo`sh, geografiya va, shu jumladan, iqtisodiy geografiya fanining bosh tamoyillari nimalardan iborat? fikrimizcha, bu yerda turli darajadagi asoslar mavjud, ularning ayrimlari faqat shu fanga tegishli bo`lsa, qolganlari umummilmiy, falsafiy ahamiyatga ega. shubhasiz, geografiya fanining eng birinchi tamoyili uning hududiyligidir. zero, geografiyani hududiy munosabatlarsiz, makon tushunchasisiz tasavvur qilib bo`lmaydi. ammo, shu bilan birga, hududga o`ziga xos borliq sifatida turlicha yondoshiladi. masalan, muhandislik (yersozlik) hamda …

5 / 9

n darak beradi. bu yerda tizim (sistema) qoidasiga muvofiq ma'lum bir voqelikni tashkil etish avvalambor uni boshqarish niyatida amalga oshiriladi. ma'lumki, geograflar nigohida hudud qiyofasi o`zining barcha mavjudoti bilan gavdalanadi va bir qarashda u to`la qamrab olinadi. biroq ko`rib turilgan hududda undagi bor elementlar (yo`l, daraxt, uy, kishilar, transport va hokazo) yakka-yakka yoki aksariyat holda ijtimoiy geografiyaning tadqiqot obyektiga kiruvchi barcha predmetlar turli hududiy majmua shaklini tashkil etadi. chunonchi, qishloq xo`jaligi tarmoqlari-ekinzorlar yoki chorvachilik yaylovlari, rekreatsiya manzilgohlari o`rmonzorlar va boshqalar areal (maydon) ko`rinishiga ega. sanoat markazlari va aholi manzilgohlari nuqta yoki tugun, transport yo`llari, gidrografik shaxobchalar esa tasmasimon (chiziqsimon) shaklida ko`zga tashalanadi va xuddi shu tarzda xaritada tasvirlanadi. bu o`rinda bir so`z bilan aytish mumkinki, ijtimoiy geografiya ana shu maydon, chiziq va nuqtalarning joylashuvi, ularning o`zaro va tashqi muhit bilan hududiy munosabatlarini o`rganadi. bundan tashqari, ishlab chiqarishni hududiy tashkil etishning shakli sifatida hududiy ishlab chiqarish majmualari (komplekslari, sanoat tugunlari va …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy geografiya fanining hozirgi-zamon mazmuni va vazifalari"

1-mavzu. kirish. iqtisodiy geografiya fanining hozirgi - zamon mazmuni va vazifalari reja 1. iqtisodiy geografiya fanining rivojlanib borishi va uning nomining o`zgarishi. 2. iqtisodiy geografiya fanining ta'rifi. 3. iqtisodiy geografiyaning asosiy tamoyillari. 4. iqtisodiy geografiyaning tadqiqot usullari. 5. iqtisodiy geografiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. jamiyat taraqqiyoti, ijtimoiy-iqtisodiy o`zgarishlar faqat vaqt (davr) davomida kechmaydi, ular ayni paytda muayyan joyda-makonda ham sodir bo`ladi. ijtimoiy rivojlanishning ana shu hududiy jihatlari geografiya fanining tadqiqot doirasiga kiradi. biroq jamiyat rivoji bilan uni o`rganuvchi fanlarning tadqiqot obyekti ham murakkablashib va takomillashib boradi. bu tabiiy va o`z-o`zicha qonuniy holdir. jumladan, iqtisodiy geografiyan...

This file contains 9 pages in DOC format (63.0 KB). To download "iqtisodiy geografiya fanining hozirgi-zamon mazmuni va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy geografiya fanining h… DOC 9 pages Free download Telegram