geologiya fanining mazmuni, vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqasi

DOC 8 стр. 1,7 МБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,7 МБ

Тип файла DOC

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

1-ma`ruza mavzu: geologiya fanining mazmuni, vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqasi i. ma`ruza rejasi: 1. kirish. 2. fanning maqsadi va vazifalari. 3. yerning qobiqlari (atmosfera, gidrosfera, biosfera, litosfera). 4. geologiya fanining bir qancha yo'nalishlari. ii. tayanch so‘zlar va iboralar: atmosfera, gidrosfera, biosfera, litosfera, glyatsiologiya, geokriologiya, limnologiya, stratigrafiya, paleogeografiya, geokimyo, magmatizm, vulqonizm, seysmologiya, metamorfiz, gidrogelogiya iii. maqsad: talabalarda fan to‘g‘risida yaxlit tasavvur hosil qilish hamda ma`lum yo‘nalishlarni tanlash ko‘nikmasini berish, geologiya fanining vazifalari, bo'limlari va izlanish usullari yo'nalishlari bilan tanishish. iv. mavzuni va alohida savollarni o‘rganish uchun foydalanilgan va tavsiya etilayotgan adabiyotlar ro‘yxati: 1. toshmuxamedov b.t.-umumiy geologiya, noshir, toshkent, 2011 2. toshmuxamedov b.t. “umumiy geologiya” darslik. – toshkent; imr, 2008, 351 b. 3.toshmuxamedov b.t., shermuxamedov t.z., tulyaganova n.sh. «umumiy geologiya»dan amaliy mashg'ulotlar (uslubiy qo'llanma). – toshkent, toshdtu, 2010. 4.tulyaganova n.sh. – umumiy va tarixiy geologiya fanidan amaliy mashg`ulotlar to`plami. 1 qism. «voris» nashriyoti. toshkent – 2013. 5. dolimov t.n., troitskiy v.i. …

2 / 8

yer tarkibini, tuzulishini, rivojlanishini va unda bo'ladigan jarayonlarni o'rganadi. hozirgi zamon geologiyasi yer po’stini paydo bo'lishi, uni tashkil etgan minerallarni, tog’ jinslarini, foydali qazilmalarni, hamda yerda hayotning paydo bo'lishini o'rganadi. bulardan tashqari yer yuzidagi endogen va ekzogen jarayonlarni va daryo, dengiz va okeanlarni, ko'l va muzliklarni geologik ishlarini o'rganadi. yer bir nechta qobiqdan iborat: ichki va tashqi yadro, quyi va yuqori mantiya va yer po’sti; ular bir-birlaridan turli fizik xususiyatlari bilan farq qiladilar. bulardan tashqari yer yuzasida atmosfera, gidrosfera, biosferalar mavjud. atmosfera atmosfera havo qobig’i bo'lib, geosferaning eng tashqi qobig’idir. uning yer yuziga yaqin bo'lgan tarkibida 80% ga yaqin azot, 19% ga yaqin kislorod va 1% ga yaqin gazlar - karbonat kislotalar, suv bug’i, argon, neon, geliy va boshqalar bor. atmosferaning quyi chegarasini aniqlash mumkin. atmosfera va gidrosferaning ustki qismi ana shunday chegaradir. atmosferani 3 ta kontsentrik qobiqqa: traposfera, stratosfera va ionosferaga bo'lish mumkin. traposfera atmosfera massasining 70-75% tashkil etadi. …

3 / 8

tiga atmosfera orqali o'tadi. atmosfera rentgen va gamma - nurlar (qisqa to'lqinli nurlar)ni yutib, biosferani zararli ta'sirlardan saqlaydi. atmosferada karbonat angidrid va suv bug’lari bo'lgani uchun quyosh nurlanishi energiyasining 48% yer sirtiga etib keladi. atmosferada bug’, tomchi va muz kristallari ko'rinishida (1,3-1,5). 1016 kg suv bor. atmosfera bo'lmaganda yer sirtining yillik o'rtacha temperaturasi – 230c bo'lar edi (aslida bu temperatura 14, 80c ga teng). rasm 1. atmosfera qatlamlari. atmosfera kosmik nurlarning ma'lum qismini ham ushlab qolib, yerni meteoritlar zarbasidan saqlaydi. quruqlik va dengiz ustida, turli balandlik va turli kengliklarda atmosfera turlicha qizigani uchun atmosfera bosimi turlicha taqsimlanadi. shu sababli, umumiy atmosfera tsirkulyatsiyasi vujudga keladi. namlikning aylanib yurishi yog’in-sochin va ularning oqishi atmosfera tsirkulyatsiyasi bilan bog’liq. issiqlik almashinuvi, namlikning aylanib yurishi va atmosfera tsirkulyatsiyasi iqlimni vujudga keltiradigan omillardir. quruqlik sirtida va suv havzalarining yuqori qatlamlarida yuz beradigan turli jarayonlarda atmosfera muhim rol o'ynaydi. yerda hayotning rivojlanishida atmosferaning o'rni beqiyos. gidrosfera suv …

4 / 8

hajmi butun planeta hajmiga nisbati taxminan 1:8000. quruqlik asosan shimoliy yarim sharda joylashgan: bu yarim shar maydonining 39 protsenti quruqlikdir, janubiy yarim sharda esa quruqlik faqat 19 protsentni tashkil etadi. quruqlikning bunday taqsimlanishi bir qancha eng muhim oqibatlarga olib keladi, bulardan biri qit'alarning iqlim xususiyatidir. planetaning okean deb ataluvchi suv yuzasi odatda bir butun yuza deb qaraladi. yu.m. shokal’skiy bu suv yuzasini “dunyo okeani” deb atagan. lekin, bu suv maydonining ayrim qismlari suvining temperaturasi va sho'rligi, dengiz oqimlarining xususiyatlari va muzlash sharoiti bilan bir-biridan oz bo'lsada farq qiladi. bularni nazoratga olib, odatda dunyo okeanini uch okeanga bo'ladilar: atlantika okeanini butun dengizlari bilan 93,4 mln. km2 ni egallaydi. u sharqda evropa va afrika qiog’oqlari, g’arbda amerika qirg’oqlari, janubda esa antarktida qig’oqlari orasidadir. g’arbda gorn burni va sharqda igol’niy burni meredianlari atlantika okeanining suvdagi chegaralaridir. tinchlik yoki ulug’ okean yuzasi 197,7 mln. km2 ga teng. uni sharqda amerika qirg’oqlari va gorn burni …

5 / 8

sfera bilan chambarchas bog’liq. atmosferada 6 km. balandlikgacha hayot namunalarini kuzatish mumkin. gidrosferada eng katta chuqurlikgacha hayot mavjud. litosferada bir necha yuz metrgacha hayot bo'lishi mumkin. yer yuzidagi hayot amalda bu geosferalarning funktsiyasidir desa bo'ladi; bulardan birortasi yo'q bo'lsa, yer yuzida hozirgi vaqtda yuz berayotgan hayot yo'q bo'lar edi. atmosferada hayot 6 km ga yaqin balandlikkacha, gidrosferada okeanning eng katta chuqurliklarigacha (10400) aniqlangan. litosferaning qaysi joyligacha hayot borligini aytish qiyin. lekin uchlamchi davr ko'mirlari haqida keltirilgan misol shuni ko'rsatadiki, litosfera ichida, extimol, bir necha yuz metr chuqurliklarda ham hayot bo'lishi mumkin. odatda, yer tarixini ikki katta davrga bo'ladilar: yer yuzida hali hayot paydo bo'lmagan davr (azoy) va yer yuzida hayot paydo bo'lib tezda rivojlangan davr (zoy). shu vaqtdan boshlab litosfera o'simlik va hayvonlar hayot faoliyatining mahsuli bo'lgan bir qator mineral va tog’ jinslari bilan boyiy boshlagan. geologik nuqtai nazardan qaraganda ayrim organizmlar-ning roli bir xil emas, shuning uchun organizmlarning jins …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "geologiya fanining mazmuni, vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqasi"

1-ma`ruza mavzu: geologiya fanining mazmuni, vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqasi i. ma`ruza rejasi: 1. kirish. 2. fanning maqsadi va vazifalari. 3. yerning qobiqlari (atmosfera, gidrosfera, biosfera, litosfera). 4. geologiya fanining bir qancha yo'nalishlari. ii. tayanch so‘zlar va iboralar: atmosfera, gidrosfera, biosfera, litosfera, glyatsiologiya, geokriologiya, limnologiya, stratigrafiya, paleogeografiya, geokimyo, magmatizm, vulqonizm, seysmologiya, metamorfiz, gidrogelogiya iii. maqsad: talabalarda fan to‘g‘risida yaxlit tasavvur hosil qilish hamda ma`lum yo‘nalishlarni tanlash ko‘nikmasini berish, geologiya fanining vazifalari, bo'limlari va izlanish usullari yo'nalishlari bilan tanishish. iv. mavzuni va alohida savollarni o‘rganish uchun foydalanilgan va tavsiya etilayotgan a...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOC (1,7 МБ). Чтобы скачать "geologiya fanining mazmuni, vazifalari va boshqa fanlar bilan aloqasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: geologiya fanining mazmuni, vaz… DOC 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram