davlat byudjeti

DOC 41 pages 270.5 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 270.5 KB

File type DOC

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

fan: moliya i. ma’ruza o‘qituvchisi: a.sharoxmatov 1-mavzu. davlat byudjeti reja: 1.1 davlat byudjetining mohiyati, funksiyalari va aham iyati. 1.2 davlat byudjetining daromadlari. 1.3 davlat byudjetining xarajatlari. 1.4 byudjet defitsiti va uni moliyalashtirish. 1.1. davlat byudjetining mohiyati, funksiyalari va ahamiyati davlat byudjeti kishilik jamiyati taraqqiyotining ma’lum bir bosqichida paydo bo’lgan. davlat byudjeti tashkil etishga ehtiyoj, eng avvalo, siyosiy tashkilot sifatida davlatning vujudga kelishi bilan bevosita bog’liqdir. har bir davr ijtimoiy tuzumiga tegishli bo’lgan ishlab chiqarish munosabatlarining asosiy belgilari davlat faoliyati va davlat byudjetiningtaqsimlash mexanizmi sifatidagi mazmunini belgilab beradi. hozirgi sharoitda davlat byudjeti ijtimoiy (ishlab chiqarish) munosabatlarning bir qismini ifoda etib, davlatning ixtiyoriga mamlakatda yaratilgan yalpi ichki mahsulot va milliy daromadning muayyan qismini to’plash va uni jamiyat taraqqiyotining turli sohalarini (iqtisodiyot, maorif, sog’liqni saqlash, fan, madaniyat, ijtimoiy ta’minot, boshqaruv, mudofaa va boshqalar) mablag’ bilan ta’minlash imkonini beradigan muhim taqsimlash vositasi (instrumenti)dir. mohiyatiga ko’ra davlat byudjeti mamlakat moliya tizimining tarkibiy qismi bo’lib, shunga …

2 / 41

davlat byudjeti juda keng qamrovli va murakkab tushuncha bo’lib, uni boshqarishda o‘zbekiston respublikasining konstitutsiyasi, tegishli kodeks, qonun, farmon, qaror va qonunosti hujjatlari huquqiy asos bo’lib xizmat qiladi. ularning ichida eng muhimlaridan biri “o‘zbekiston respublikasining davlat byudjeti kodeksi” hisoblanadi”63. yagonalik (birlik) va yuqori darajada markazlashuv davlat byudjetining muhim xususiyatlaridandir. turli ma’muriy-hududiy byudjetlar ko’pligiga qaramasdan, ularning barchasi quyi bo’g’inlarning yuqori bo’linmalarga ketma-ket bo’ysunishiga rioya qilgan holda yagona davlat byudjetiga birlashadi. bir vaqtning o’zida davlat byudjeti resurslarini shakllantirish va ulardan foydalanishda demokratizm printsiplariga ham rioya qilinadi. chunki davlat hokimiyatining barcha organlari o’zlarining davlat byudjeti mablag’lariga ega va o’zlariga tegishli davlat byudjeti huquqlaridan foydalanadilar. davlat byudjetiga xos ana shu xarakterli belgilar mablag’lar bilan manyovr qilish va davlat byudjeti siyosatini oqilona tashkil etish uchun keng imkoniyatlar yaratib beradi. moliya tizimining boshqa bo’linmalaridan farqli holda, davlat byudjetida, ikki tushunchaning terminologik qo’shi-lishi mavjud: 1) davlat byudjeti – iqtisodiy (moliyaviy) kategoriya sifatida; 2) davlat byudjeti – mamlakatning asosiy …

3 / 41

rejasi sifati-da ularning “davlat byudjeti” deb bir xil nomlanishi predmetning mohiyatini o’zgartirmaydi va davlat byudjetini iqtisodiy (moliyaviy) kategoriyalar tarkibidan chiqarishga asos bo’la olmaydi. bundan kelib chiqadigan asosiy xulosa shuki, davlat byudjeti deyilganda, eng avvalo, ikki tushunchaning qo’shilishini tushunmoq kerak: 1) davlat miqyosida yalpi ichki (milliy) mahsulotni taqsimlash natijasida vujudga keladigan iqtisodiy (moliyaviy) munosabatlar (iqtisodiy kategoriya); 2) shu kategoriyaning namoyon bo’lish shakli sifatida davlatning asosiy moliyaviy rejasi. yalpi ichki (milliy) mahsulotni taqsimlashning moliyaviy vositasi (instrumenti) sifatida davlat byudjeti boshqa xususiyatlarga ham ega. agar moliya yordamida taqsimlash qiymatning shakllari o’zgargan sharoitda va ko’plab oldi-sotdilar natijasida amalga oshirilsa, yalpi ichki (milliy) mahsulotning davlat byudjeti orqali taqsimlanishi ma’lum darajada, almashuvdan ajralgan holda sodir bo’ladi. qiymatning davlat byudjeti orqali harakatlanishi moddiy mahsulotning harakatidan to’liq uziladi va sof qiymat xarakterini kasb etadi. faqat davlat byudjetidan tashqarida, davlat byudjeti resurslari sarflanayotganda taqsimlash va almashuv operatsiyalarining qayta qo’shilib ketishi sodir bo’ladi. moliya tizimining boshqa barcha bo’linmalari va iqtisodiy …

4 / 41

davlat byudjeti xarajatlari). davlat byudjeti orqali yalpi ichki (milliy) mahsulotni taqsimlashning bu bosqichlari bir vaqtning o’zida va uzluksiz sodir bo’lsada, bu ularning nisbatan alohidaligini ham inkor etmaydi. bu bosqichlarni bo’lish va ularni alohida-alohida ko’rib chiqish orqali byudjetli taqsimlashning xarakteri, shakli va metodlari to’g’risida osonroq va aniqroq tasavvur hosil qilish mumkin. birinchi bosqichda yuridik va jismoniy shaxslarga tegishli pul mablag’larining bir qismi davlatning qo’lida to’planishi (jamlanishi) sodir bo’ladi. ana shu asosda mablag’larni oluvchi sifatida davlat bilan mablag’larni to’lovchilar o’rtasida moliyaviy (byudjet) munosabatlar vujudga keladi. bu munosabatlar, asosan, majburiylik xarakteriga egadir. bu bosqichdagi taqsimlash jarayonlarining xarakterli xususiyati shundaki, byudjetga tushuvchi mablag’lar ajratib olingan bo’lib, ular qat’iy chegaralanmagan. ularning barchasi hozircha yagona maqsadga – umumdavlat ehtiyojlarini qondi-rishga yo’naltirilgan. davlat pul fondining alohidaligiga aniq maqsadlarga mo’ljallangan fondlarni kristallizatsiya qilish boshlanganda barham beriladi. davlat byudjeti fondini shakllantirishda ikki xil tushunchadan foydalaniladi: 1) byudjetga to’lovlar (soliqlar, ajratmalar, bojlar va boshqalar); 2) davlat byudjetining daromadlari. bu tushunchalar …

5 / 41

tida gavdalanadi. ana shundan taqsimlash munosabatlariga kirishgan ishtirokchilar (tomon- lar) o’rtasidagi manfaatlarda ba’zi bir farqli jihatlar vujudga keladi. davlat davlat byudjetiningdaromadlarini oshi-rishdan manfaatdor bo’lsa, bu narsa u yoki bu darajada to’lovchilarning (yuridik va jismoniy shaxslarning) manfa-atdorligini (qiziquvchanligini) pasaytiradi. shunday qilib, “byudjetga to’lovlar” va “davlat byudje-tining daromadlari” tushunchalari yuqorida ko’rsatilgan umumiylikka ega bo’lsalar-da, bir vaqtning o’zida, ular o’rtasida ob’yektiv farqlar ham mavjud. byudjetga to’lovlar xo’jalik yurituvchi sub’yektlar yoki to’lovchilar moliyasining tarkibiy elementlaridan hisoblanadi va boshqa taqsimlash munosabatlari bilan o’zaro organik bog’liqlikda ko’riladi; davlat byudjetida ular daromadlar shaklini oladi va davlat byudjetiningsub’yektlar (xo’jaliklar) bilan davlat byudjeti munosabatlari keng sohalarining boshqa elementlari bilan o’zaro bog’liqlikda tahlil qilinadi. bu holda, taqsimla-nayotgan milliy daromadning yagona qismi ikki xil iqtisodiy mazmun kasb etadi va moliya tizimining turli bo’lin-malarida turlicha ko’rinishga ega bo’ladi. davlat byudjetining daromadlari o’zining yaxlitligi (yagonaligi, birligi) bilan farqlanadi va ular yagona maqsadga – ijtimoiy ehtiyojlarni qondirishga xizmat qiladi. undirish metodlari, to’lovchilarning tarkibi, to’lash …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davlat byudjeti"

fan: moliya i. ma’ruza o‘qituvchisi: a.sharoxmatov 1-mavzu. davlat byudjeti reja: 1.1 davlat byudjetining mohiyati, funksiyalari va aham iyati. 1.2 davlat byudjetining daromadlari. 1.3 davlat byudjetining xarajatlari. 1.4 byudjet defitsiti va uni moliyalashtirish. 1.1. davlat byudjetining mohiyati, funksiyalari va ahamiyati davlat byudjeti kishilik jamiyati taraqqiyotining ma’lum bir bosqichida paydo bo’lgan. davlat byudjeti tashkil etishga ehtiyoj, eng avvalo, siyosiy tashkilot sifatida davlatning vujudga kelishi bilan bevosita bog’liqdir. har bir davr ijtimoiy tuzumiga tegishli bo’lgan ishlab chiqarish munosabatlarining asosiy belgilari davlat faoliyati va davlat byudjetiningtaqsimlash mexanizmi sifatidagi mazmunini belgilab beradi. hozirgi sharoitda davlat byudjeti ijtimoiy (ishlab chiq...

This file contains 41 pages in DOC format (270.5 KB). To download "davlat byudjeti", click the Telegram button on the left.

Tags: davlat byudjeti DOC 41 pages Free download Telegram