institutsional iqtisodiyot

DOC 37 pages 557.0 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 557.0 KB

File type DOC

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

i - bob. “institutsional iqtisodiyot” fani paydo bo'lishi, predmeti va rivojlanishi 1.1. institutsional nazariyalarning paydo bo'lishi va rivojlanishi tarixi iqtisodiyot fanining shakllanishi va uning oqimlari iqtisodiyot fan sifatida fizokratklar maktabi xvii- xiii a. klassik iqtisodiy siyosat xviii-xix a. merkantilizm xvi-xviii asr iqtisodiy romanchilik xviii-xix a klassik maktab klassik maktabga qarshilar utopik sotsializm xviii-xix a germaniyadagi tarixiy maktab institutsional nazariya avval klassik siyosiy iqtisodning, so'ngra esa ekonomiksning mug'olib ta'limot sifatida paydo bo'lib, rivojlangan. amerikalik iqtisodchi ben seligmen institutsionalizmni «formalizmga qarshi g'arayon», ya'ni iqtisodiy nazariyada nafaqat rasmiy modellarni va qat'iy mantiqiy qoidalarni, balki butun jonli hayotni aks ettirishga intilish sifatida tavsifladi. amerikalik iqtisodiy tafakkur tarixchisi robert l.xaylbronerning ta'kidlashicha, «nihoyat, iqtisodiy fan o'zining avvalgi saltanati – ishlab chiqarish va taqsimlash saltanatining tor doirasidan tashqariga chiqdi va endi u o'zining oilaviy munosabatlardan tortib to sportgacha, antropologiyadan tortib to davlat huquqigacha cho'zilgan keng hududga bo'lgan huquqlarini e'lon qilishi mumkin». iqtisodiy nazariya – o'quv fan, xx …

2 / 37

$assikaning marjinal printsiplari; - germaniyadagi tarixiy maktabning metodologik vositalari; - d.rikardo rentasi nazariyasining tahlili. institutsionalizm rivojlanishining asosiy yo'nalishlari: shape \* mergeformat asosiy tamoyillarning birinchi qismini klassikaning “eski” tamoyillari, ikkinchi qismni esa, neoklassikaning “yangi” tamoyillari tashkil etadi. “eski” tamoyillar “qat'iy negiz” bo'lsa, “yangi” tamoyillar neoklassikaning «himoya qobig'i»ni tashkil etadi. “eski” tamoyillarga quyidagilar kiradi: · bozorda hamma vaqt muvozanat mavjud, u yagona pareto (valras-errou- dobre) optimumi talablariga mos keladi; · bozorda individlar tomonidan oqilona tanlov amalga oshiriladi; · individlarga tashqi omillar ta'sir ko'rsatmaydi, ularning biror holatni afzal bilishi barqaror va ekzogen xususiyatga ega; · xarajatlarning yagona turi – ishlab chiqarish xarajatlari hisobga olinadi. ayni chog'da ayirboshlash xarajatlari e'tiborga olinmaydi. “yangi” tamoyillarga ko'ra: · bozorda ayirboshlashni amalga oshirish uchun resurslarning xususiy mulkni tashkil etishi asosiy zamin hisoblanadi; · individlarda bitim to'g'risidagi barcha axborot mavjud; · ayirboshlash chegaralari kamayib boruvchi foydalilik tamoyili asosida hamda resurslarning dastlabki taqsimlanishidan kelib chiqib, belgilanadi. «eski» institutsionalizm nazariyasining mohiyatini …$

3 / 37

dlashicha, aynan milliy resurslar va mehnat bozorining shakllanishi asosida davlatning aralashuvi yotadi. g'arbiy evropaning barcha ichki bozorlari mahalliy bozorlar tabiiy evolyutsiyasining natijasi emas, balki davlatning aralashuvi orqali barpo etilgan. t. veblen «bekorchi sinf nazariyasi» (1899) [32] asaridagi odatlar to'g'risidagi tahlilda xolizm metodologiyasini qo'llaydi. odatlar individlarning bozordagi, siyosiy sohadagi, oiladagi xatti-harakatlari doiralarini belgilab beruvchi institutlardan biri hisoblanadi. insonlar xatti-harakati veblen tomonidan ikkita juda qadimiy odatdan kelib chiqib, ta'riflanadi. bu odatlarni u raqiblik hissiyoti (boshqalardan birinchi bo'lish, umumiylikdan ajralib turish istagi) va mahorat hissiyoti (halol va samarali mehnat qilishga moslashish) deb nomlaydi. t. veblenning fikriga ko'ra, raqiblik hissiyoti mulkchilik va bozordagi raqobatning asosida yotadi. ushbu hissiyotning o'zi individ o'z tanlovini amalga oshirishda o'z foydaliligini ko'paytirishni emas, balki boshqalarning ko'z o'ngida o'z nufuzini oshirishni ko'zlovchi «oshkora iste'mol»ni izohlaydi. masalan, sotib olmoqchi bo'lgan avtomobilni tanlashda iste'molchi uning narxi va texnik xususiyatlariga emas, balki muayyan rusumdagi mashinaga egalik qilish orqali ta'minlanadigan nufuzga e'tiborni qaratadi. nihoyat, …

4 / 37

vazifasi sifatida ko'rib chiqadi. masalan, uning ta'kidlashicha, iste'mol talabining o'sishi iste'molchilarning ichki tuyg'ulari yuqori bo'lishidan emas, balki ularni ishontirish uchun reklamadan faol foydalanuvchi korporatsiyalar manfaatlari ortishidan kelib chiqadi. bozor iqtisodiyoti munosabatlarining jadal rivojlanishi barobarida iqtisodiy tadqiqotlar ko'lami yanada kengaydi va chuqurlashdi. bu bilan hozirgi zamon iqtisodiy ta'limotlarining yirik yo'nalishlari shakllandi. hozirgi zamon iqtisodiy ta'limotlarini o'rganishning eng keng tarqalgan yondashuvlariga ko'ra, ular uchta yo'nalishni o'z ichiga oladi: neoklassika, institutsionalizm va keynschilik. biroq, mamlakatimizda mazkur yo'nalishlar – ayniqsa, institutsionalizm yo'nalishi sohasidagi ilmiynazariy, o'quv-uslubiy jabhalar yaxlit bayon etilgan adabiyotlarni etarli, deb bo'lmaydi. institutsionalizmning nazariy yo'nalish sifatida shakllanishi bevosita klassik va neoklassik nazariyalar bilan bog'liq. binobarin, neoklassika tamoyillaridagi yuqorida ko'rsatilgan cheklovlarni hisobga olgan holda, bozor modelini tuzishga yo'naltirilgan nazariya – institutsionalizm hisoblanadi. ushbu nazariyaning tadqiqot markazida institutlar – insonlar tomonidan barpo etiladigan va o'zaro hamkorlikni tarkiblovchi siyosiy, iqtisodiy hamda ijtimoiy me'yor va qoidalar turadi. institutsional nazariya qoidalari neoklassik yondashuvga nisbatan yangi nazariya bo'lib, bozor …

5 / 37

rgi zamon iqtisodchilari ularning ishlaridan bugungi kunda ham o'z ahamiyatini yo'qotmagan va iqtisodiyot fanining an'anaviy usullari yordamida izohlanishi qiyin bo'lgan jarayonlarni tahlil qilish imkonini beruvchi g'oyalarni topmoqda. biroq o'tgan asrning 60-70 yillarigacha institutsional yo'nalish ancha sust rivojlangan. keyinchalik eski g'oyalar ikkinchi bosqich institutsionalistlari – j.k.gelbreyt, r.xaylbroner, f.perru, j.furaste, g.myurdal va boshqalarning ishlarida o'z ifodasini topgan. “eski” (zamonaviy) institutsionalizmning uchinchi bosqichi asosan j.xodjson boshchiligidagi [55] “kembridj maktabi” olimlarining faoliyati bilan bog'liq. shu bilan birga turli iqtisodiy maktablarga mansub bir qator iqtisodchilar [30, 31] institutsional tizimlarni tahlil qilish bilan shug'ullanib, o'z tadqiqotlarida institutsional yondashuvdan bevosita yoki bilavosita foydalanganlar. institutsional nazariyaning ko'p sonli masalalarini yorituvchi adabiyotlarda [31, 39, 40, 50, 56] institutsionalizm turli yo'nalishlarining metodologik xususiyatlari to'g'risidagi fikr-mulohazalarga katta ahamiyat berilgan. “eski” institutsionalizm bilan neoinstitutsionalizmda ko'plab umumiyliklar mavjud, bu institutlarni tadqiq etish, shuningdek, ijtimoiyiqtisodiy hodisalarni o'rganishga nisbatan evolyutsion yondashuvning ayrim jihatlarini tahlil qilishdir. umuman, ushbu ikkita yondashuv kesishuv nuqtalariga ega emas. rossiyalik olim …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "institutsional iqtisodiyot"

i - bob. “institutsional iqtisodiyot” fani paydo bo'lishi, predmeti va rivojlanishi 1.1. institutsional nazariyalarning paydo bo'lishi va rivojlanishi tarixi iqtisodiyot fanining shakllanishi va uning oqimlari iqtisodiyot fan sifatida fizokratklar maktabi xvii- xiii a. klassik iqtisodiy siyosat xviii-xix a. merkantilizm xvi-xviii asr iqtisodiy romanchilik xviii-xix a klassik maktab klassik maktabga qarshilar utopik sotsializm xviii-xix a germaniyadagi tarixiy maktab institutsional nazariya avval klassik siyosiy iqtisodning, so'ngra esa ekonomiksning mug'olib ta'limot sifatida paydo bo'lib, rivojlangan. amerikalik iqtisodchi ben seligmen institutsionalizmni «formalizmga qarshi g'arayon», ya'ni iqtisodiy nazariyada nafaqat rasmiy modellarni va qat'iy mantiqiy qoidalarni, balki butun jonli ha...

This file contains 37 pages in DOC format (557.0 KB). To download "institutsional iqtisodiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: institutsional iqtisodiyot DOC 37 pages Free download Telegram