tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi

PPTX 14 pages 192.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 192.8 KB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi fizika fakulteti tibbiyot fizikasi 2301 guruhi talabalari fayzullayev muhammadqodir & qalandarov faxriddin ning tezlatgichlar fizikasi fanidan tayyorlagan slaydi tezlatgichlar nima? tezlatgichlar – zaryadlangan zarrachalarni yuqori energiyagacha tezlashtiruvchi qurilmalardir. ular faqat nazariy fizika tajribalari uchungina emas, balki amaliy hayotda ham keng qo'llaniladi. tezlatgichlar zamonaviy fizikaning muhim vositalaridan biri bo‘lib, asosan quyidagi maqsadlarda qo‘llaniladi: zarralar fizikasini o‘rganish (masalan, kvarklar, bozonlar) tibbiyot sohasida, ayniqsa saratonni davolashda (radioterapiya) materialshunoslik va nanotexnologiya tadqiqotlarida energiya manbalarini sinovdan o‘tkazishda. . tibbiyotdagi qo‘llanilishi tezlatgichlar bugungi kunda tibbiyotda muhim texnologik vositaga aylangan. ayniqsa, saraton kasalligini davolash, diagnostika, va tibbiy asboblarni sterilizatsiya qilish kabi yo‘nalishlarda ularning roli beqiyos. zarralarni yuqori energiyaga yetkazish orqali, tezlatgichlar organizm ichidagi kasalliklarni aniq nishonga olish, hujayralarga ta’sir o‘tkazish va invaziv bo‘lmagan (ya’ni tanani kesmasdan bajariladigan) muolajalarni amalga oshirish imkonini beradi. tezlatgichlar tibbiyotda asosan terapiya va diagnostika maqsadida qo‘llaniladi. ayniqsa, onkologiya sohasida katta ahamiyatga ega. radioterapiya …

2 / 14

linadi. afzalliklari: •jarrohlik amaliyotiga muqobil •og‘riqsiz va invaziv emas •qayta-qayta bajarish mumkin •qisqa muddatli seanslar orqali uzoq muddatli natijalar proton terapiyasi proton terapiyasi — bu yuqori energiyali proton zarralari yordamida saraton hujayralarini davolash usuli bo‘lib, zarrachalar tezlatgichlari (ayniqsa sinxrotron yoki siklotronlar) orqali amalga oshiriladi. proton terapiyasi — aniqligi yuqori, sog‘lom to‘qimalarga minimal zarar yetkazadigan zamonaviy nurlantirish usulidir qanday ishlaydi? •tezlatgich protonlarni juda katta tezlikka yetkazadi. •protonlar maxsus tizim orqali aniq tumor joyiga yo‘naltiriladi. •energiya faqat o‘simta joyida (bragg cho‘qqisida) maksimal darajada bo‘ladi. •natijada atrofdagi sog‘lom hujayralar deyarli zarar ko‘rmaydi. bu xususiyat uni ayniqsa bolalar va nozik organlar (miya, orqa miya) uchun ideal qiladi. pet va spect diagnostikasi pet (pozitron emissiyali tomografiya) va spect (yagona foton emissiyali kompyuter tomografiyasi) — bu zamonaviy yadro diagnostika usullari bo‘lib, tananing ichki faoliyatini real vaqt rejimida vizual ko‘rsatadi. ushbu usullar tezlatgichlar yordamida yaratilgan radioaktiv izotoplar asosida ishlaydi. pet – pozitron emissiyali tomografiya •tezlatgich (odatda siklotron) …

3 / 14

iziqli yo‘nalishda tezlashtiriladi. har bir bosqichda elektromagnit to‘lqinlar yordamida zarraga energiya beriladi. tuzilishi nisbatan oddiy. tibbiyotda va ilmiy tadqiqotlarda qo‘llaniladi. misol: slac (aqsh) – elektronlar uchun mo‘ljallangan chiziqli tezlatgich. aylana tezlatgichlar (circular accelerators) •zarralar halqasimon yo‘ldan aylantirilib tezlashtiriladi. •magnit maydonlar yordamida zarra doira bo‘ylab harakatga keltiriladi. •tezlik oshgani sari radius ham kengayadi (sinxrotronlarda). turlari: •siklotron – past energiyali, kompakt. •sinxrotron – yuqori energiyali, murakkab tizim. sanoatdagi qo‘llanilishi: tezlatgichlar nafaqat ilmiy tadqiqotlarda, balki sanoat sohasida ham keng qo‘llanilmoqda. ularning yuqori energiyali nurlari va aniqligi sanoatdagi bir qancha jarayonlarda tejamkorlik, aniqlik va sifatni oshirish uchun xizmat qiladi. plastmassa, kauchuk va boshqa polimerlarni mustahkamlash, ularning issiqqa chidamliligini oshirish. •elektr kabellari, avtomobil qismlari, tibbiy vositalar uchun kerakli xossalarga ega materiallar yaratish. masalan: elektr kabeli izolyatsiyasining qizishga chidamligini oshirish uchun elektron nurlari bilan ishlov beriladi. sterilizatsiya va dezinfeksiya: •tibbiy asbob-uskunalar, dori qadoqlari, shpritslar, jarrohlik buyumlarini mikroblardan tozalash. •oziq-ovqat mahsulotlarini uzoq muddatli saqlash uchun bakteriyalardan tozalash. …

4 / 14

rlar o‘zaro bog‘lanadi (cross-linking). •natijada material issiqqa, kimyoviy ta’sirga va mexanik kuchga chidamli bo‘ladi. misol: avtomobil qismlari, shlanglar, qadoqlash materiallari. elektr va elektronika sanoati •kabel va izolyatsion materiallar radiatsiya bilan ishlov berilgach, samaradorlik va ishonchlilik oshadi. •harorat va yuklama o‘zgarishlariga barqaror bo‘ladi. misol: kosmik yoki sanoat elektr simlari. radiografiya va sifat nazorati radiografiya — bu nurlanish (odatda rentgen yoki gamma) yordamida material yoki mahsulot ichki tuzilmasini ko‘rishga imkon beradigan usuldir. tezlatgichlar yuqori energiyali zarralar ishlab chiqarib, bu jarayonni aniq, tez va chuqur qiladi. bu usul sifat nazorati va nosozliklarni aniqlash uchun keng qo‘llaniladi, ayniqsa: •aviatsiya sanoatida •qurilish materiallarida •yadro sanoatida •metallurgiyada ichki yoriq, bo‘shliq va nuqsonlarni aniqlash •sirt ostida yashiringan kamchiliklarni tez va aniq topadi. •tezlatgich orqali olingan yuqori energiyali nurlar chuqurroq kirib boradi, bu esa qalin metallarda ham nazoratni osonlashtiradi. misol: samolyot qanotidagi yoriqni aniqlash yoki quvur ichidagi zangni topish. qon va asboblarni sterilizatsiya qilish tibbiyotda ishlatiladigan donor qon, …

5 / 14

iallar uchun ishlatiladi. etiboringiz uchun raxmat foydalanilgan manbalar physics today khan academy o‘zmu nashri https://openidea.uz/index.php/conf/article/view/188 https://uz.wikipedia.org/wiki/zarracha_tezlatkichi wikipedia: tezlatgichlar, radiografiya, pet va spect d, proton terapiyasi, … https://openidea.uz/index.php/conf/article/view/188 https://openidea.uz/index.php/conf/article/view/188 tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi tezlatgichlar nima? tibbiyotdagi qo‘llanilishi radioterapiya proton terapiyasi pet va spect diagnostikasi slide 7 tezlatgichlarning turlari sanoatdagi qo‘llanilishi: materiallar modifikatsiyasi radiografiya va sifat nazorati qon va asboblarni sterilizatsiya qilish etiboringiz uchun raxmat foydalanilgan manbalar

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi"

tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi fizika fakulteti tibbiyot fizikasi 2301 guruhi talabalari fayzullayev muhammadqodir & qalandarov faxriddin ning tezlatgichlar fizikasi fanidan tayyorlagan slaydi tezlatgichlar nima? tezlatgichlar – zaryadlangan zarrachalarni yuqori energiyagacha tezlashtiruvchi qurilmalardir. ular faqat nazariy fizika tajribalari uchungina emas, balki amaliy hayotda ham keng qo'llaniladi. tezlatgichlar zamonaviy fizikaning muhim vositalaridan biri bo‘lib, asosan quyidagi maqsadlarda qo‘llaniladi: zarralar fizikasini o‘rganish (masalan, kvarklar, bozonlar) tibbiyot sohasida, ayniqsa saratonni davolashda (radioterapiya) materialshunoslik va nanotexnologiya tadqiqotlarida energiya manbalarini sin...

This file contains 14 pages in PPTX format (192.8 KB). To download "tezlatgichlarning sanoatda va tibbiyotda qo'llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: tezlatgichlarning sanoatda va t… PPTX 14 pages Free download Telegram