ionlashtiruvchi nurlanishlarning biologik ta’siri

PPTX 25 pages 9.2 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.2 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

prezentatsiya powerpoint ionlashtiruvchi nurlanishlarning biologik ta’siri abdusamatova marjona asrorova sarvinoz  1.ionlashtiruvchi nurlanish va uning turlari.  2.stakastik nurlanish effekti.  3.hujayra mutatsiyasi. re’ja ionlashtiruvchi nurlanishning biologik ta'siri juda keng va murakkab mavzu. u organizmga qanday ta'sir qilishini tushunish uchun, oldin ionlashtiruvchi nur haqida qisqacha ma`lumotga ega bolishimiz kerak. ionlashtiruvchi nurlanish nima? ionlashtiruvchi nurlanish - bu atomlardan elektronlarni chiqarib yuboradigan va ionlarni hosil qiladigan energiya shaklidir. odatda paydo bo'ladigan ionlashtiruvchi nurlanish turlari har xil energiya chiqarish darajalariga ega. atom yoki molekula uchun odatiy ionlanish jarayoni atrofga 33 ev energiya ajratadi, bu ko'pgina kimyoviy bog'lanishlarni uzish uchun etarli. energiya chiqarishning bu darajasi ayniqsa muhim hisoblanadi, chunki u yerdagi barcha hayot asosidagi uglerod atomlari o'rtasidagi aloqalarni uzishga qodir.ushbu nurlanishning eng keng tarqalgan turlari quyidagilar: alfa zarralari: og'ir va energiyasi yuqori bo'lgan zarralar. ular havo orqali qisqa masofani bosib o'tadi, lekin teri va to'qimalarga zarar yetkazishi mumkin. ularda inson terisining tashqi qatlamlariga kirish …

2 / 25

ng asosiy tarkibiy qismidir. kichkina miqdorda ular saraton kasalligini davolash va tibbiy tasvirlash uchun foydalidir. gamma nurlanishi yuqori energiyali elektromagnit nurlanish. u havo va boshqa moddalarni osonlikcha bosib o'tadi va organizmga chuqur kirib boradi. garchi ular normal ko'rinadigan yorug'lik kabi yorug'lik energiyasini olib yuradigan foton turi bo'lsa-da, gamma foton oddiy oq nurli fotonga qaraganda 10000 marta ko'proq energiyaga ega. ushbu chiqindilar alfa zarralari kabi massaga ega emas va energiya zaryadini yo'qotishdan oldin katta masofani bosib o'tishlari mumkin. ko'pincha rentgen nurlari deb tasniflansa-da, gamma nurlari atom yadrosi tomonidan, rentgen nurlari esa atom atrofidagi elektronlar qobig'i orqali chiqadi. gamma-nurlanish tirik mavjudotlar uchun katta dozalarda nurlanishning eng xavfli shakli hisoblanadi va agar yerdan 8000 yorug'lik yili uzoqlikdagi gamma-yulduz portlasa, u qatlamning yarmini yo'q qilishi mumkin, deb taxmin qilingan. o'z quyoshimizdagi ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirini inson salomatligiga ancha zararli qiladi. ionlashtiruvchi nurlar bilan bir qatorda ionlashtirmaydigan nurlar ham mavjud. ionlashtirmaydigan nurlanish misollariga infraqizil, mikroto'lqinli va …

3 / 25

molekulyar ziyonni va hujayraning nazoratsiz o'sishini keltirib chiqarishi mumkin. agar insonning reproduktiv organlari ta'sirida bo'lsa, ionlashtiruvchi nurlanish kelajakda tug'ilmagan bolalarda tug'ma nuqsonlarga olib kelishi mumkin. ionlashtiruvchi nurlanish biologik ta'siri ionlashtiruvchi nurlanish biologik ta'siri organizmning tuzilishi va faoliyatiga katta ta'sir ko'rsatishi mumkin. ionlashtiruvchi nurlanish, masalan, rentgen nurlari, gamma nurlari va beta zarrachalari kabi yuqori energiyali elektromagnit to'lqinlari yoki zarrachalar bilan bog'liq bo'lib, ularning organizmga ta'siri quyidagi asosiy jihatlarni o'z ichiga oladi: 1. hujayra zararlanishi: ionlashtiruvchi nurlanish hujayralar ichidagi molekulalarni ionlashtirib, ularning strukturasini o'zgartirishi mumkin. bu, o'z navbatida, dnk ning buzilishiga va hujayralarning normal faoliyatining buzilishiga olib keladi. 2. genetik mutatsiyalar: dnk ning ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida o'zgarishi genetik mutatsiyalarga sabab bo'lishi mumkin. bu mutatsiyalar keyinchalik saraton kabi kasalliklarning rivojlanishiga olib kelishi mumkin. 3. oqsil sintezining buzilishi: ionlashtiruvchi nurlanish oqsillarni ham zarar etkazishi mumkin, bu esa hujayralarning normal funktsiyasini bajarishga qodir emasligiga olib keladi. 4. toksik effektlar: nurlanishning yuqori dozalari organizmda toksik effektlar …

4 / 25

birinchi tur oldindan belgilangan (lotincha determino - "aniqlash" so'zidan), ya'ni oqibatlar doza chegarasiga erishilganda yuzaga keladi. agar u oshib ketsa, o’lim xavfi ortadi.  deterministik ta'sirlardan kelib chiqadigan patologiyalarga o'tkir radiatsiya shikastlanishi, radiatsiya sindromlari (suyak iligi, oshqozon-ichak, miya), reproduktiv funktsiyaning yomonlashishi, katarakta kiradi. ular nurlanish dozasini olgandan keyin imkon qadar tezroq, kamroq tez-tez - uzoq muddatda qayd etiladi.  stokastik yoki tasodifiy effektlar (yunoncha stochastikos - «taxmin qilishni bilish» soʻzidan olingan) shunday taʼsirlar boʻlib, ularning xavflilik darajasi nurlanish dozasiga bogʻliq emas. dozaga bog'liqlik tirik organizmlar populyatsiyasi orasida patologiyaning ko'payishida namoyon bo'ladi. nojo'ya ta'sirlar qisqa muddatli ta'sir qilishda ham mavjud. stakastik nurlanish effekti va deterministik ta’sir o’rtasidagi farq quyidagicha. doza miqdori:deterministik ta’sir-yuqori dozalarda (>1gy) namoyon bo’ladi. agar chegara qiymat oshib ketgan bo’lsa, kasallik muqarrar(oldindan belgilangan). dozaning oshishi bilan jarahatning og’irligi ortadi. stakastik effektlar- past va o’rta dozalarda kuzatilgan. patogenez dozadan mustaqil. zarar mexanizmi: deterministik ta’sir- to’qimalar va organlarning disfunktsiyasiga olib keladigan …

5 / 25

2 turdagi o'zgarishlarni o'z ichiga oladi: somatik ta'sirlar (xatarli o'smalar, leykemiya). ular uzoq muddatli kuzatuv davomida aniqlanadi. genetik ta’sirlar.ta'sir qilingan shaxslarning avlodlarida qayd etilgan irsiy effektlar. jinsiy hujayralardagi genomning shikastlanishi natijasida paydo bo'ladi. ikkala turdagi nuqsonlar ham ochiq odamning tanasida, ham uning avlodida paydo boʻlishi mumkin. bu rasm hujayra mutatsiyasi. hujayra mutatsiyasi. hujayra mutatsiyasi – bu hujayraning dnk va rnk tuzilmasida sodir bo’ladigan o’zgarishdir. hujayra mutatsiyalari irsiy bo’lishi yoki hayot davomida orttirilishi mumkin. ayrim hollarda ular kasalliklarni keltirib chiqarsa ,ba’zan organizmning moslashuvchanligini oshiradi. tashqi muhitdan keladigan turli omillar dnk ning tuzilmasiga ta’sir qilib, mutatsiyaga sabab bo’lishi mumkin. masalan:fizikaviy omillarini qarasak,ionlashtiruvchi nurlar (masalan,rentgen,gamma nurlari )yoki ultrabinafsha nurlari dnk ni shikastlaydi. inson populyatsiyasida o'z-o'zidan saraton va genetik patologiyalar doimo mavjud. ionlashtiruvchi nurlanish bunday o'zgarishlarning yuzaga kelish ehtimolini oshiradigan qo'shimcha vositadir. kasalliklar ba'zi kasalliklar va radiatsiyaning tasodifiy ta'siri o'rtasidagi ishonchli bog'liqlik faqat xx asrning 90-yillarida isbotlangan. quyida ionlashtiruvchi nurlanishning stokastik taʼsiri keltirilgan: o’simta …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ionlashtiruvchi nurlanishlarning biologik ta’siri"

prezentatsiya powerpoint ionlashtiruvchi nurlanishlarning biologik ta’siri abdusamatova marjona asrorova sarvinoz  1.ionlashtiruvchi nurlanish va uning turlari.  2.stakastik nurlanish effekti.  3.hujayra mutatsiyasi. re’ja ionlashtiruvchi nurlanishning biologik ta'siri juda keng va murakkab mavzu. u organizmga qanday ta'sir qilishini tushunish uchun, oldin ionlashtiruvchi nur haqida qisqacha ma`lumotga ega bolishimiz kerak. ionlashtiruvchi nurlanish nima? ionlashtiruvchi nurlanish - bu atomlardan elektronlarni chiqarib yuboradigan va ionlarni hosil qiladigan energiya shaklidir. odatda paydo bo'ladigan ionlashtiruvchi nurlanish turlari har xil energiya chiqarish darajalariga ega. atom yoki molekula uchun odatiy ionlanish jarayoni atrofga 33 ev energiya ajratadi, bu ko'pgina kimyoviy bog'...

This file contains 25 pages in PPTX format (9.2 MB). To download "ionlashtiruvchi nurlanishlarning biologik ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: ionlashtiruvchi nurlanishlarnin… PPTX 25 pages Free download Telegram