radiatsiyaning biologik ta’siri

PPTX 30 pages 173.6 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 173.6 KB

File type PPTX

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

radiasiyaning biologik ta’siri radiasiyaning biologik ta’siri 1. radiosezgirlik va radiochidamlilik. 2. suv radiolizi 3. kislorod effekti 4. bergonier-tribondo qoidasi 5. deterministik effektlar 6. stokhastik effektlar radiosezgirlik va radiochidamlilik. ionlashtiruvchi nurlanish juda yuqori biologik samaradorlikka ega. turli organizmlarning ionlashtiruvchi nurlar ta'siriga sezgirligi keng diapazonda o'zgarib turadi va radiosezgirligi deb ataladi. shaxsning radiosezgirligi yoshga (eng barqaror etuk yoshdagilar), jinsga bog'liq va bir tur ichida juda farq qiladi. odan tanasining turli qismlari, jumladan to'qimalar, hujayralar va boshqalar uchun muhim bo'lgan ionlashtiruvchi nurlarning kritik qiymati mavjud. ionlashtiruvchi nurlanish energiyasi atrof-muhit atomlari va molekulalariga uzatiladi. atrof-muhit molekulalarining birlamchi radiatsiya-kimyoviy o'zgarishlarida ionlashtiruvchi nurlanishning bevosita va bilvosita ta'siri farqlanadi. bevosita ta'sir qilishda molekula to'g'ridan-to'g'ri o'zgarishlarga uchraydi. bilvosita ta'sir qilishda molekula to'g'ridan-to'g'ri ionlashtiruvchi nurlanishdan energiyani yutmaydi, balki uni boshqa molekulalardan oladi. 2. suv radiolizi tirik materiya 70-90% suvdan iborat bo'lganligi sababli, nurlanish energiyasining katta qismi birinchi navbatda suv molekulalari tomonidan yutiladi. shunday qilib, ionlashtiruvchi nurlanishning organizmga bilvosita ta'siri …

2 / 30

b chiqqan elektron asta-sekin energiyasini yo'qotadi va boshqa suv molekulasi tomonidan tutilib, manfiy zaryadlangan suv molekulasini hosil qiladi. suv molekulalarining nurlanish bilan o'zaro ta'sirining barcha sanab o'tilgan birlamchi mahsulotlari (h2o+, h2o-, h2o*) beqaror va ular parchalanib ionlar va erkin radikallarni hosil qilishi mumkin. bundan tashqari, hosil bo’lgan elektron o'zini to'rtta suv molekulasi bilan o'rab olishi va gidratlangan elektronga aylanishi mumkin va keyin h2o+ molekulasi tomonidan yutilib, qo'zg'atilgan suv molekulasini hosil qilishi mumkin. qo'zg'atilgan suv molekulasi vodorod ioni h+ va gidroksil radikal oh- ga parchalanadi. hosil bo’lgan radikallar boshqa suv molekulalari bilan reaksiyaga kirishishi mumkin. kislorod effekti suv radiolizi mahsulotlari vodorod atomlarini organik molekulalardan ajratib, ularni radikallarga aylantirishga qodir, shuningdek, suv radiolizi mahsulotlari erigan kislorod molekulalari bilan reaksiyaga kirishishi mumkin, natijada yuqori reaktivlikka ega bo'lgan peroksid radikallari hosil bo'ladi. 2h2o + o2 → 2 h2o2 kislorod borligida qo'shimcha reaktiv radikallar hosil bo'ladi, ular kuchli zarar etkazuvchi ta'sirga ega. bundan tashqari, kislorod …

3 / 30

ini kuchaytiradi va bir vaqtning o'zida nurlanishdan keyin hujayra ichidagi tiklanish jarayonlarini rag'batlantiradi. kislorod effekti energiyaning chiziqli uzatilishiga (echu) bog'liq: echu ko'payishi bilan effekt kamayadi, masalan, alfa nurlanishi ta'sirida yo'qoladi. shunday qilib, tirik organizm hujayralarida yirik organik molekulalar ionlashtiruvchi nurlarning bevosita ta'siri yoki suvning radiolizi mahsulotlari bilan zararlanadi. natijada, erkin radikallar tomonidan qo'zg'atilgan kimyoviy reaktsiyalar radiatsiya ta'siriga uchramagan yuzlab va minglab molekulalarni o'z ichiga oladi, bu esa oxir-oqibat tanadagi biokimyoviy jarayonlarning buzilishiga olib keladi. yuqori dozalarda organizmga radiatsiya ta'sirining darajasi va tabiati nurlangan to'qimalar va organlarning radiosezgirligi va yutilgan doza va dozaning vaqt o'tishi bilan taqsimlanishi bilan belgilanadi. • bergonier-tribondo qoidasi to’qima darajasida, bergonier-tribondo qoidasi bajariladi: to'qimalarning radiosezgirligi ularning proliferativ faolligiga bevosita mutanosib va to'qimalarni tashkil qiluvchi hujayralarning tarkibiy qismlari differensiya darajasiga nomutanosib. ya'ni, tanadagi eng radiosezgir to'qimalar kam differensiyalanuvchi hujayralar zaxirasiga ega. ular: gematopoetik to'qimalar, jinsiy bezlar, ingichka ichak epiteliysi. tanadagi eng radiochidamli to'qimalar - kamdan-kam yangilanadigan to'qimalar: mushak, …

4 / 30

sh kerakki, nurlanish jinsiy quvvatga ko'rinadigan ta'sir ko'rsatmaydi. tuxumdonlar voyaga etgan ayol tuxumdonlarida rivojlanishning turli bosqichlarida birlamchi va ikkilamchi ovositlar populyatsiyasi mavjud (ularning shakllanishi tug'ilishdan keyin erta tugaydi). bu xususiyat ayol jinsiy hujayralarining yuqori radiosensitivligini va ularning qayta tiklanish qobiliyatini aniqlaydi. 1-2 gy dozada bitta nurlanishning ikkala tuxumdonga ta'siri vaqtinchalik bepushtlikni keltirib chiqaradi va 1-3 yil davomida hayz ko'rishni to'xtatadi, 2,5-6 gy dozada o'tkir nurlanish bilan doimiy bepushtlik rivojlanadi. oshqozon-ichak trakti – ingichka ichak eng radiosezgir hisoblanadi, undan keyin radiosezgirlik pasayadi: og'iz bo'shlig'i, til, so'lak bezlari, qizil o'ngach, oshqozon, to'g'ri ichak va yo'g'on ichak, oshqozon osti bezi, jigar. yurak-qontomir tizimi. qon tomirlarining eng radiosezgir qatlami qon tomir devorining tashqi qatlami (kollagen miqdori yuqori bo'lganligi sababli). yurak radiochidamli organ, ammo 5-10 gy dozada mahalliy nurlanish bilan miokardda o'zgarishlar aniqlanadi va 20 gy dozada endokardning shikastlanishi qayd etiladi. nafas olish organlari. voyaga etgan odamning o'pkasi past proliferative faollikka ega barqaror organ, shuning …

5 / 30

iatsiya kataraktasi. beta nurlanish katarakt rivojlanishi uchun eng xavfli hisoblanadi. asab tizimi. nerv to'qimasi yuqori darajada ixtisoslashgan va radiorezistentdir, shuning uchun nerv hujayralarining o'limi 100 gy dan yuqori nurlanish dozalarida kuzatiladi. asab tizimi nerv to'qimasi yuqori darajada ixtisoslashgan va radiorezistentdir, shuning uchun nerv hujayralarining o'limi 100 gy dan yuqori nurlanish dozalarida kuzatiladi. endokrin sistema. ichki sekretsiya bezlari hujayra almashinuvining past darajasiga ega va kattalarda bolalarga nisbatan radiorezistent, endokrin bezlar ko'proq radiochidamli. endokrin sistema ichki sekretsiya bezlari hujayra almashinuvining past darajasiga ega va kattalarda bolalarda nisbatan radiochidamli, bolalarda endokrin bezlar ko'proq radiosezgir. muskul-skelet tizimi. kattalarda suyak, tog’ay va mushak to'qimalari ancha radiochidamli, lekin bolalikda yoki singan to'qimalarning shifo davrida radiosezgirlik ortadi. skelet to'qimalarining eng katta radiosezgirligi embrion rivojlanishining 38- 85-kunlariga xos. populyatsiya darajasida radiosezgirlik quyidagi omillarga bog'liq: • genotip xususiyatlaridan - inson populyatsiyasida 10-12% radiosezgirlikning ortishi bilan ajralib turadi, bu dnk uzilishlarini yo'q qilish qobiliyatining irsiy pasayishi yoki reparatsiya jarayonining pasayishi …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "radiatsiyaning biologik ta’siri"

radiasiyaning biologik ta’siri radiasiyaning biologik ta’siri 1. radiosezgirlik va radiochidamlilik. 2. suv radiolizi 3. kislorod effekti 4. bergonier-tribondo qoidasi 5. deterministik effektlar 6. stokhastik effektlar radiosezgirlik va radiochidamlilik. ionlashtiruvchi nurlanish juda yuqori biologik samaradorlikka ega. turli organizmlarning ionlashtiruvchi nurlar ta'siriga sezgirligi keng diapazonda o'zgarib turadi va radiosezgirligi deb ataladi. shaxsning radiosezgirligi yoshga (eng barqaror etuk yoshdagilar), jinsga bog'liq va bir tur ichida juda farq qiladi. odan tanasining turli qismlari, jumladan to'qimalar, hujayralar va boshqalar uchun muhim bo'lgan ionlashtiruvchi nurlarning kritik qiymati mavjud. ionlashtiruvchi nurlanish energiyasi atrof-muhit atomlari va molekulalariga uzatilad...

This file contains 30 pages in PPTX format (173.6 KB). To download "radiatsiyaning biologik ta’siri", click the Telegram button on the left.

Tags: radiatsiyaning biologik ta’siri PPTX 30 pages Free download Telegram