kvant fizikasi

DOC 11 pages 187.5 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 187.5 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

kvant fizikasi kvant fizikasi xx asrning boshida har bir atomning tarkibiga elektronlar kirishini to‘liq ravishda tasdiqlangan edi. shu bilan birga atom yaxlitligicha elektr jihatdan neytral ekanligi ham ma’lum edi. bundan elektronlarning manfiy zaryadlari atom tarkibiga kiruvchi qandaydir boshqa zarralarning musbat zaryadi bilan kompensatsiyalanishi kelib chiqadi. 1911 yilda ingliz fizigi rezerford atom tuzilishining yadroviy (planetar) modelini taklif qildi. bu modelga muvofiq, atomning hamma musbat zaryadi va deyarli butun massasi (> 99,94 %) atomning o‘lchami (10-8 sm.) ga nisbatan juda ham kichik o‘lchamga (10-13 sm.) ega bo‘lgan atom yadrosida to‘plangan. yadro atrofi berk (elliptik) orbita bo‘yicha elektronlar atomning elektron qobig‘ini hosil qilib harakatlanadi. yadro zaryadi elektronlar zaryadi yig‘indisining absolyut qiymatiga teng. ammo atom tuzilishi to‘g‘risidagi rezerford modeli klassik fizika qonunlari doirasida joylashmaydi. haqiqatan ham klassik elektrodinamika qonunlariga muvofiq elektron yadro atrofida aylanib, ya’ni tezlanishli harakatlanib, elektronning aylanish chastotasiga teng chastotali elektromagnit to‘lqinlarni uzluksiz nurlantirishi kerak. bunday nurlanish energiyaning uzluksiz kamayishi bilan birgalikda …

2 / 11

tr chiqaradi. shu munosabat bilan atomlar chiqargan spektr chiziqli spektr deb nom olgan. atom spektrlarini o‘rganish atom tuzilishini bilish kaliti bo‘lib xizmat qiladi. eng avval atom spektrlaridagi chiziqlar tartibsiz joylashgan bo‘lmay, balki ular guruh-guruh bo‘ladi, yoki boshqacha aytganda chiziqlar seriyalariga ajralishi aniqlangan edi. buni eng oddiy atom-vodorod atomi spektrida yaqqol ko‘rish mumkin. 1-rasmda atomar vodorod spektrining ko‘rinuvchan va yaqin ultrabinafsha sohasidagi qismi ko‘rsatilgan. 1-rasm , , va simvollar bilan ko‘rinuvchan chiziqlar belgilangan. seriya chegarasini ko‘rsatadi. ravshanki, chiziqlar tartibsiz bo‘lmay, balki ma’lum tartibda joylashadi. chiziqlar orasidagi oraliq uzunroq to‘lqindan qisqaroq to‘lqinga o‘tgan sari ma’lum qonuniyat bilan kamaya boradi. shveyratsiya fizigi balmer ko‘rinuvchan seriyadagi vodorod chiziqlarining to‘lqin uzunliklari quyidagi formula bilan aniqlanadi, ya’ni: (1) bu yerda - konstanta; - butun son, =3, 4, 5 va h.k. qiymatlarni qabul qiladi. balmer vodorodning nurlanish spektrining ko‘rinadigan qismida chastotasi quyidagi empirik formula bilan ifodalanadigan chiziqlar seriyasi borligini aniqlangan: (2) bu yerda =3, 4, 5, 6…; …

3 / 11

r: layman seriyasi n=2, 3, 4 …; (3) pashen seriyasi n=4, 5, 6 … (4) vodorod atomi spektridagi hamma chiziqlarga mos chastotalarni quyidagi formula orqali ifodalash mumkin: (5) bu yerda - to‘lqin soni; r1 – doimiy, r1=1,097(107 . berilgan uchun n soni dan boshlab hamma butun sonlarni qabul qiladi. (5) ifoda balmerning umumlashgan formulasi deb ataladi. seriyaning turi layman balmer pashen 1 2 3 2, 3, 4 … 3, 4, 5 … 4, 5, 6 … va ni nazarga olib, (3) formulani quyidagi shaklda yozish mumkin: (6) bu yerda - ridberg doimiysi. n ning orta borishi bilan har bir seriyada chiziqning chastotasi seriya chegarasi deb ataluvchi chegaraviy qiymatga intiladi. 1-rasmda balmer seriyasining chegarasi simvol bilan belgilangan. ifodaning (7) qiymatlarini olaylik. vodorod spektridagi istalgan chiziqning chastotasi (5) qatordagi ikkita sonning ayirmasi shaklida berilishi mumkin. bu sonlar spektral term yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri term deb ataladi. spektroskopiyada term deb marta kichik qiymatga ega bo‘lgan …

4 / 11

ning energetik holatlarining diskretligi to‘g‘risidagi tasavvurga tayanib, daniyalik fizik n.bor rezerfordning atom modelini takomillashtirib, atom tuzilishining kvant nazariyasini yaratdi. bu nazariyaning asosida ikkita postulat, ya’ni bor postulatlari bor. 1. elektronlar atomda ixtiyoriy orbitalar bo‘yicha emas, balki aniq orbitalar bo‘yicha harakatlana oladi. elektronlarning statsionar orbitalarda harakatlanishida energiya chiqarish yoki yutish ro‘y bermaydi. statsionar yoki turg‘un deb ataladigan bu orbitalarda elektronning harakat miqdori momenti kattalikka karrali bo‘ladi: (9) bu yerda me – elektron massasi; vn – n orbitada elektronni tezligi; rn – n orbitaning radiusi; n – kvant son deb ataladigan butun son (n≠0); h – plank doimiysi. ravshanki, (9) formula orbitalar radiusini kvantlash shartidan iborat. 2. elektronning bir statsionar orbitadan boshqasiga o‘tishi aniq kvant enregiyani chiqarish yoki yutish bilan sodir bo‘ladi. kvantning kattaligi atomning nur sochishdan oldingi va keyingi statsionar holatlari enregiyalari e1 va e2 ning ayirmasiga teng: (10) (10) munosabatni chastotalar sharti deb ataladi. shunday qilib, atom chiqaradigan elektromagnit to‘lqinlar …

5 / 11

lgan ifodadan rn ni topamiz, ya’ni: (15) (15) formula vodorod atomining statsionar obitalari radiusi ifodasi deb ataladi. yadroga eng yaqin orbitaning n=1 radiusi quyidagiga teng: rb – birinchi bor radiusi va atom fizikasida u esa uzunlikni birligi bo‘ladi. endi atomdagi elektronning to‘la energiyasini e ni aniqlaylik. bu energiya elektronning orbita bo‘yicha harakatining kinetik enregiyasi ek va elektronning yadroga tortilish potensial energiyasi en ning yig‘indisidan iborat: ; ; (16) demak, elektronning to‘la enregiyasi manfiy va absalyut kattaligi jihatidan uning kinetik enregiyasiga teng. orbita radiusi (15) ifodasini (16) formulaga qo‘yib, quyidagini olamiz: (17) bu formulaga ko‘ra istalgan statsionar orbita uchun elektron energiyasini hisoblash mumkin. masalan, yadroga eng yaqin orbita uchun, n=1 quyidagini olamiz: (17) tenglamadan xulosa chiqadi. agar n=1 u paytda atom minimal energiyaga ega va asosiy energetik holatda joylashgan. n>1 bo‘lgan holatlar uyg‘onganlar deb ataladi. statsionar orbitada bo‘lgan elektronning to‘la energiyasi kattaligini atomning energiya sathi yoki energetik sathi deb ataladi. (17) …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant fizikasi"

kvant fizikasi kvant fizikasi xx asrning boshida har bir atomning tarkibiga elektronlar kirishini to‘liq ravishda tasdiqlangan edi. shu bilan birga atom yaxlitligicha elektr jihatdan neytral ekanligi ham ma’lum edi. bundan elektronlarning manfiy zaryadlari atom tarkibiga kiruvchi qandaydir boshqa zarralarning musbat zaryadi bilan kompensatsiyalanishi kelib chiqadi. 1911 yilda ingliz fizigi rezerford atom tuzilishining yadroviy (planetar) modelini taklif qildi. bu modelga muvofiq, atomning hamma musbat zaryadi va deyarli butun massasi (> 99,94 %) atomning o‘lchami (10-8 sm.) ga nisbatan juda ham kichik o‘lchamga (10-13 sm.) ega bo‘lgan atom yadrosida to‘plangan. yadro atrofi berk (elliptik) orbita bo‘yicha elektronlar atomning elektron qobig‘ini hosil qilib harakatlanadi. yadro zaryadi elek...

This file contains 11 pages in DOC format (187.5 KB). To download "kvant fizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant fizikasi DOC 11 pages Free download Telegram