molekulyar fizika

DOC 11 pages 220.0 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 220.0 KB

File type DOC

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

molekulyar fizika reja: 1. molekulyar fizikani o‘rganishning fizik va pedagogik asoslari. 2. muvozanat holat va kvazistik jarayon. molekulyar fizika molekulyar fizikani o‘rganish tabiatshunoslik fanlari nuqtai nazaridan olamning bugungi manzarasiga bo‘lgan ilmiy qarashlarni shakllantirishda katta ahamiyatga ega. moddaning tuzilishi va turli xususiyatlarining bunga bog‘liq ekanligi-butun fizika kursiga singdirilgan masalalardir. r.feyman ta’kidlaganidek, “...barcha jismlar uzluksiz harakatda bo‘lgan, uncha katta bo‘lmagan masofalarda o‘zaro tortishuvchi, ammo ulardan biri ikkinchisiga jips joylashgan bo‘lsa, itarishuvchi atomlardan va mayda jismchalardan iboratdir”. birgina shu jumlada haddan ortiq ma’lumot jamuljamdir. mexanikani o‘rganishdan molekulyar fizikani o‘rganishga o‘tish o‘quvchilar bilimlarining oshishida, ularning fizik fikrlash-lari shakllanishi va kamol topishida ham ilmiy dunyoqarashlar boyishida butunlay yangi bosqichdir. mexanik xususiyatlardan farqli o‘laroq issiqlik hodisalaridagi yangi xususiyatlar ikki omil: moddaning uzlukli tuzilishi hamda o‘zaro ta’sirlashuvchi zarralar (molekulalar, atomlar, ionlar) sonining ulkanligi bilan izohlanadi. shu sababli issiqlik hodisalarini tushuntirish uchun mexanikada ko‘rilmagan, yangi, eng avvalo harorat, molekulalarning o‘rtacha kvadratik tezligi, ideal gaz, gazning hajmi va bosimi, …

2 / 11

liklarning ehtimoliy statistik xarakterini ochib berish; o‘rgani-layotgan nazariya, qonun va tushunchalarning tadbiq etish chegaralarini aniqlash; olamning hozirgi zamon tabiiy-ilmiy manzarasining vujudga kelishi va rivojlanishida molekulyar-kinetik nazariyaning ulkan rolini ko‘rsatib berishni o‘z ichiga oladi. ideal gaz qonunlari termodinamik va statistik metodlar o‘rganilish natijasida qanday fizik kattaliklarga e’tibor qaratamiz. temperaturaninig statistik ma’nosi: reomyur farangeyt tselsiy absolyut suvning qaynashi 800 2120 1000 3730 ,15 absolyut nol 00 320 00 2730, 15 suvning muzlashi -2180, 52 -4950, 67 -2730, 15 00 “molekulyar fizika” bo‘limini o‘rganishning mazmuni va izchilligi. “kadrlar tayyorlash milliy dasturi”ga ko‘ra fizika ta’lim davlat standartlari ishlab chiqildi. dts ga ko‘ra, molekulyar fizika bo‘limi quyidagi masalalar turkumini qamrab oladi. 1.molekulyar-kinetik nazariya asoslari (molekulyar-kinetik nazariyaning asosiy qonuniyatlari molekulalar haqida asosiy ma’lumotlar, ideal gaz molekulyar-kinetik nazariyasi). 2.ichki energiya va ish, issiqlik miqdori, (issiqlik dvigatel-lari ishlashining fizik asoslarini ko‘rib chiqishda foydalanuvchi issiqlik haqidagi tushuncha va qonunlar). 3. bug‘, suyuqlik va qattiq jismlarning xossalari. molekulyar fizikaning o‘quv …

3 / 11

va makro olamdagi kattaliklarni solishtirish, o‘quv kinofilmlarini namoyish etish butun kursni o‘rganish davomida qo‘shib olib borilmog‘i lozim. ba’zi bir fizik tushunchalar va qonunlar ustida qisqacha to‘xtalib o‘tamiz. muvozanat holat va kvazistik jarayon. bu tushunchalar fizikada, shu jumladan termodinamikada ham muhim rol o‘ynaydi. termodinamikada asosan muvozanat holatlari, ya’ni sistemaning barcha qismlarida kattaliklarning vaqt davomida o‘zgarmasligi ko‘rib chiqiladi. muvozanat holatdagi sistemaning ikkita parametri (p,v, p,t yoki v, t) ni bilgan holda uchinchisini hisoblab topish mumkin. agarda sistema, masalan, ideal gaz, muvozanat holatidan chiqarilgan va yangi muvozanat holatiga o‘tish hali tugallanmagan bo‘lsa, u holda unga holat tenglamasini qo‘llab bo‘lmaydi. kvazistik jarayon deganda sistema parametrlarining sekin o‘zga-rishi nazarda tutiladi, ammo “sekin”-nisbiy tushunchadir. adiabatik jarayon kvazistatik o‘tishi uchun u relaksatsiya vaqtiga nisbatan sekin o‘tmog‘i va issiqlik almashinishi tezligiga nisbatan yetarlicha tez o‘tmog‘i lozim. molekula massasi. molekula massasini aniqlashning perren tajribasiga asoslangan metodlaridan birini qarab chiqish mumkin. perren yaxshilab aralashtirilgan aralashmalarda “begona” moddaning molekulalari o‘zini gaz …

4 / 11

ratsiyasi ikki barobar kamayadi. shuning uchun gaz molekulalarining atmosferadagi taqsimoti bilan emulsiya zarralarining balandlik bo‘yicha taqsimotini solishitirib quyidagini yozish mumkin: , bu yerda m-gummigut zarrasining massasi, m-kislorod molekulasining massasi, h-havodagi, h-esa suyuqlikdagi balandlikdir. bundan . kislorod molekulasi massasini hisoblab topish uchun gummigut zarrasining massasi m va mikroskopni ko‘rish maydo-nida bu zarralarning soni ikki marta kamayadigan balandlik h ni bilish lozim. tajriba gummigutning hajmi va zichligi bo‘yicha zichligi ikki marta kamayishi uchun n=5,5 km masofaga ko‘tarilishi lozim, massasi m=8,5x10-18 kg bo‘lgan broun zarralari uchun esa perren mikroskop yordamida h=3x10-5m ekanini aniqladi. bundan esa kislorodning perren tomonidan aniqlangan massasi 5,1x10-26kg ga teng bo‘lib chiqdi, uning yanada aniqroq qiymati 5,31x20-26 kg. perren molekula massasini shu tarzda aniqladi. o‘quvchilarga ixtiyoriy moddaning molekula massasini hisoblash yo‘lini ko‘rsatib bermoq maqsadga muvofiqdir. buning uchun avval uglerod shkalasidagi massa atom biriligi tushuncha-sining kilogrammlardagi ifodasini kiritish lozimdir: bu massani hamda nisbiy molyar massa mr ni bilgan holda ixtiyoriy moddaninng …

5 / 11

atlamning yuzi. u holda molekulaning hajmi: moddaning hajmi va moli massasi esa mos ravishda: va bo‘ladi, bu yerda ρ-suyuqlik zichligi, na-avagadro doimiysi aniqlanadi: molekulalar tezligi. broun harakatidan ma’lum bo‘lishi-cha, jismlar tartibsiz harakat qiluvchi molekulalardan tashkil topgan. ammo bu molekulalar qanday tezlik bilan harakat qiladi? gazlar kinetik nazariyasining asosiy tenglamasidan kelib chiqishicha, molekulalarning o‘rtacha kvadratik tezligi: bu formuladan foydalanib misol tariqasida xona tempe-raturasidagi kislorod molekulalarining (t=300 0k, m0=5,3x10-26 kg) o‘rtacha tezligini hisoblab topamiz: embed equation.3 gaz molekulalari tezligini o‘lchash uchun ko‘plab turlicha tajribalar qo‘yilgan. ilk tajribalardan biri otto shtern tomonidan 1920 yilda taklif etildiki, bu tajriba o‘zininng to‘g‘ridan-to‘g‘ri vazifasidan tashqari fizikada yangi tajriba metodi-molekulyar dastalar metodiga asos soldi. shunday qilib, bu tajribadan olingan natijalar molekulyar-kinetik nazariya asosida qilingan hisoblashlar bilan butkul tasdiqlanadi. moddalarning tuzilishi va xossalari ustida olib borilgan tekshirishlar energiyaning bir turdan ikkinchi turga aylanishining muhim qonuniyatlarini yaratdi. bu holatlarni o‘quvchilarga sodda va aniq tushuntirish uchun esa, albatta modellashtirish metodidan …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "molekulyar fizika"

molekulyar fizika reja: 1. molekulyar fizikani o‘rganishning fizik va pedagogik asoslari. 2. muvozanat holat va kvazistik jarayon. molekulyar fizika molekulyar fizikani o‘rganish tabiatshunoslik fanlari nuqtai nazaridan olamning bugungi manzarasiga bo‘lgan ilmiy qarashlarni shakllantirishda katta ahamiyatga ega. moddaning tuzilishi va turli xususiyatlarining bunga bog‘liq ekanligi-butun fizika kursiga singdirilgan masalalardir. r.feyman ta’kidlaganidek, “...barcha jismlar uzluksiz harakatda bo‘lgan, uncha katta bo‘lmagan masofalarda o‘zaro tortishuvchi, ammo ulardan biri ikkinchisiga jips joylashgan bo‘lsa, itarishuvchi atomlardan va mayda jismchalardan iboratdir”. birgina shu jumlada haddan ortiq ma’lumot jamuljamdir. mexanikani o‘rganishdan molekulyar fizikani o‘rganishga o‘tish o‘quvchi...

This file contains 11 pages in DOC format (220.0 KB). To download "molekulyar fizika", click the Telegram button on the left.

Tags: molekulyar fizika DOC 11 pages Free download Telegram