ichki savdo iqtisodiyoti fanining nazariy va metodologik asoslari

DOC 107.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1355647914_41152.doc www.arxiv.uz reja: 1. bozor munosabatlariga o`tish sharoitida iqtisodiy fanlarning o`rni va ahamiyati. 2. ichki savdo iqtisodiyoti fanining boshqa iqtisodiy fanlar bilan bog`liqligi. 3. ichki savdo iqtisodiyoti fanining obyekti va predmeti. 4. ichki savdo iqtisodiyoti fanining usullari. bozor munosabatlariga o`tish sharoitida iqtisodiy fanlarning o`rni va ahamiyati ilmiy ish, ilmiy fan, xayotdagi har xil xodisalarni o`rganadi va ular bilim tarmoqlari o`rtasida qat`iy taqsimlangan bo`lishi shart. chunki fanlar o`z sohasini, chegaralangan sohani o`rganadi. (bu to`g`risida batafsil keyinroq to`xtalamiz). inson hayotining va faoliyatining birlamchi negizini moddiy borliqqa bog`liqligi tashkil qiladi. inson qanday faoliyat bilan shug`ullanmasin, qanday ish yuritmasin, doimo o`z maqsadiga erishish uchun zarur bo`lgan moddiy vositalarga duch keladi. ko`z oldingizga keltiring, bir guruh odamlar, yangi o`zlashtirilmagan yerga ko`chib keldi. nimadan ish boshlaydi? ularning asosiy maqsadi nima bo`lishidan qat`iy nazar, ularni eng avvalo yashash uchun zarur bo`lgan moddiy vositalarni yaratish, topish, birlamchi masalaga aylanadi. ular nimalar? insonlarning asosiy, zaruriy ehtiyojlari bo`lgan oziq-ovqat, kiyim-kechak, …

oatlari kerak va hokazolar. shunday qilib insoniyatni maqsadi qanday bo`lishidan qat`iy nazar, doimo va har yerda, har qachon, u moddiy vositalarsiz hayot kechira olmaydi. lekin moddiy boyliklar inson ehtiyojini qondirish nuqtai nazaridan bir xil ahamiyatga ega bo`lmaydi. inson nazarida bu moddiy boyliklar ikki xil kategoriyaga bo`linadi. ularning bir qismi unga tabiatan berilgan bo`lib, ulardan foydalanish uchun insoniyatdan ortiqcha mehnat va moddiy xarajatlar sarf qilish talab qilinmaydi. bularga havo, quyoshning nuri, suv kabilar kiradi. (bu yerda hayotning boshlang`ich etapi to`g`risida gap ketyapti.) albatta ilmiy – texnik taraqqiyot asosida hayotning rivojlanishi bu guruh moddiy borliqlar uchun ham aqliy va jismoniy mehnatni, moddiy resurslarini sarf qilish zaruriyatini tug`diradi. bular tabiatan berilgan in`om hisoblanadi. ular erkin taqsimlanadi, hammani ehtiyojiga yarasha, sarf qilgan mehnatni yoki jamiyatda tutgan o`rni, mavqeyidan qat`iy nazar. ikkinchi kategoriya moddiy borliq hayotda chegaralangan bo`lib, insonning mehnati bilan, tabiatdagi moddiy borliqni o`z ehtiyojiga moslashtirish natijasida ishlab chiqiladi. bu ikkinchi kategoriya moddiy boyliklar …

e`molchilar, bu tipdagi moddiy borliqni tejamli sarflashga harakat qiladi. shuning uchun ham ularni ishlab chiqish, maqsadga muvofiq hisob – kitob asosida, xo`jalik faoliyati yuritish natijasida vujudga keladi. xo`jalik faoliyatining maqsadga muvofiqligi ikki tomonlama xarakterga ega. birinchidan, texnikaviy, ya`ni tabiiy resurslarni inson ehtiyojlariga eng yangi, qulay vositalar asosida moslashtirishdir. xo`jalik faoliyatini texnik tomonlarini texnik fanlar o`rganadi. ikkinchi tomoni – inson faoliyati mehnati bilan bog`liq bo`lib, insonlarning manfaati bilan bog`liq, ya`ni kam xarajat qilib, ko`p natijaga intilish, ko`proq ehtiyojni qondirishga intilish. bu tomondan xo`jalik faoliyat yuritishni iqtisodiy prinsiplari vujudga keladi. bu munosabatlarni iqtisodchilar, iqtisodiy fanlar o`rganadi. qadimiy sharqda eramizdan 3000 yillar oldin narsalarni kiraga berish, undan foiz olish, soliq olish kabi kategoriyalar ishlatilgan. qadimiy misrliklar, greklar oldi – sotdi, pul, baho, savdo, foyda, kredit kabi iqtisodiy kategoriyalarni ishlatganlar. o`zbek tilidagi «iqtisodiyot» - arabcha so`z bo`lib, tejamkorlik ma`nosini anglatadi va grekcha «oikonomia» (ekonomika), ya`ni «oikoc» - uy, xo`jalik va «nomoc» - qoida, tartib, …

«olloh barcha narsa uchun miqdor – o`lcham qilib qo`ygandir» deb yozilgan. qur`onda meros, sudxo`rlik, sadaqa, omonat, zakot, fitr kabi iqtisodiy kategoriyalar ham ishlatilgan. markaziy osiyo allomalarining asarlarida iqtisodiyotga ta`luqli g`oyalar, xo`jalik yuritish bo`yicha fikrlar ko`pdan ko`p uchraydi. ularning qatoriga farobiy, ibn sino, beruniy, yusuf xos hojib, a.temur, ulug`bek, a.navoiy, bobur kabi mutafakkirlarni ijodlari kiradi. temur tuzuklarida iqtisodiyotga, davlatni boshqarishga oid va hozirgi zamonda ham o`z ahamiyatini yo`qotmagan iqtisodiy muammolarni hal qilish yo`l – yo`riqlari va qoidalarini topish mumkin. unda davlatni tarkibiy tuzilishidan tortib, davlat budjeti daromadlari va xarajatlarini shakllantirish, mehnatni taqdirlash, maosh to`lash, soliq undirish, jarimalar, inomu – ehsonlar to`g`risida ma`lumotlar keltirilgan. a.temur asarlarida davlatning iqtisodiy siyosatini asosini tashkil qilgan kategoriyalarga xazina (budjet)ni kiritgan. a.temur iborasi bilan aytganda, davlatning taqdirini hal qiladigan uch narsa mavjud, ular podshoh, xazina va askar xisoblanadi. davlatning daromadi, xarajatlari, soliq, maosh (ish haqi), moddiy va ma`naviy rag`batlantirish, nafaqa, jarimalar, inomu – ehsonlar kabilar xazinaning elementlari …

a) qoidasini ishlatgan. masalan, oddiy sipohiy mingan otining bahosida, bahodirlar 2-4 ot barobarida, o`nboshi qaramog`idagi askarga nisbatan ikki barobar, yuz boshi o`n boshidan uch barobar ortiq maosh olishi belgilab qo`yilgan. amir ul – ulomolarning maoshi o`z qo`l ostidagilardan o`n barobar ortiq bo`lishi belgilangan. insoniyat tarixiga nazar tashlasak, jamiyatni tashkil qilinishida siyosat va iqtisodiy jihatlardagi farqlari aniqlanadi. siyosat insoniyat hayotda tarixan ongli (fahm orqali) tartibga solish orqali jamiyatni boshqarishni ta`minlagan. davlat boshqaruvi g`oyasi o`sha davrlardan, doxiy (qabila boshlig`i), qariyalar kengashi, xalq majlisi kabilarda o`z aksini topgan. ijtimoiy madaniy taraqqiyot rivojlanishi bilan davlat boshqaruv funksiyalari mustahkamlanib va turg`unlanib borgan. iqtisodiy hayotda bunday emas. ibtidoiy jamiyat davridan to kapitalistik tuzumgacha bir – biri bilan ongli ravishda birlashmagan yakka xo`jaliklarni kuzatamiz. har bir xo`jalik subyektlari o`z tashabbusi, o`z ixtiyori, tavakkalchiligiga asosan ish yuritgan. ularning birligi, jamiyatning va xalq xo`jaligining iqtisodiy munosabatlari orqali amalga oshirilgan. ijtimoiy mehnat taqsimoti chuqurlashishi, bozor munosabatlari shakllanishi bilan xo`jalik yuritishni …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ichki savdo iqtisodiyoti fanining nazariy va metodologik asoslari"

1355647914_41152.doc www.arxiv.uz reja: 1. bozor munosabatlariga o`tish sharoitida iqtisodiy fanlarning o`rni va ahamiyati. 2. ichki savdo iqtisodiyoti fanining boshqa iqtisodiy fanlar bilan bog`liqligi. 3. ichki savdo iqtisodiyoti fanining obyekti va predmeti. 4. ichki savdo iqtisodiyoti fanining usullari. bozor munosabatlariga o`tish sharoitida iqtisodiy fanlarning o`rni va ahamiyati ilmiy ish, ilmiy fan, xayotdagi har xil xodisalarni o`rganadi va ular bilim tarmoqlari o`rtasida qat`iy taqsimlangan bo`lishi shart. chunki fanlar o`z sohasini, chegaralangan sohani o`rganadi. (bu to`g`risida batafsil keyinroq to`xtalamiz). inson hayotining va faoliyatining birlamchi negizini moddiy borliqqa bog`liqligi tashkil qiladi. inson qanday faoliyat bilan shug`ullanmasin, qanday ish yuritmasin, doimo...

DOC format, 107.0 KB. To download "ichki savdo iqtisodiyoti fanining nazariy va metodologik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: ichki savdo iqtisodiyoti fanini… DOC Free download Telegram