kasbiy nutq odobi. sohaga oid (pedagogik ) nutqning o’ziga xosliklari

DOC 11 стр. 349,5 КБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 349,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

termiz – 2022 o`zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ______________________________ universiteti ___________________________________ fakulteti ___________________________________ yo`nalishi ____-kurs ____-guruh talabasi ______________________________________________ning ___________________________ fanidan tayyorlagan mustaqil ish topshirdi: ____________ qabul qildi: ____________ ___________– 2025 kasbiy nutq odobi. sohaga oid (pedagogik ) nutqning o’ziga xosliklari reja: 1. nutq odobi tushunchasi. 2. nutqning shakllanishidagi shart-sharoitlar . 3. nutqiy vaziyat va nutq odobi. o‘zbek millatining ko‘pming yillik tarixida keyingi o‘n yillikda erishgan yutuqlarimiz alohida o‘rin tutadi. mustaqillik necha asrlar davomida yaratilgan boy ma’naviy-ma’rifiy merosimizni nafaqat o‘rganish, balki uni davr talablari asosida qaytadan idrok etish va milliy manfaatimizga xizmat qildirish vazifasini oldimizga qo‘ydi. boy tajribalarimiz negizida milliy istiqlol mafkurasining yangicha tamoyillari yaratildi. davr barcha ziyolilar qatori tilshunoslar oldiga ham yangi va ulkan vazifalarni qo‘ydi. bu vazifalarni lo‘nda qilib, bir tomondan, tilshunoslikning nazariy masalalarini jahon andozalari darajasida tadqiq etish, ikkinchi tomondan, uning amaliy jihatlari, aniqrog‘i, nutqiy madaniyat masalalari bilan shug‘ullanish tarzida tushunish to‘g‘ri bo‘ladi. darhaqiqat, tilining …

2 / 11

ngicha fikrlashga o‘rgatishni maqsad qilib qo‘yar ekan, bunga til madaniyatisiz erishib bo‘lmaydi. to‘g‘ri, nutq madaniyati muammosi insoniyat sivilizatsiyasining barcha bosqichlarida o‘rtaga qo‘yib kelinganligi ham sir emas. u ta’limot sifatida qadimgi rim va afinada shakllangan bo‘lsa ham, shunga qadar misr va assuriyada, hindiston va xitoyda mavjud bo‘lganligi notiqlik san’ati tajribasidan ma’lum. gap shundaki, u paytlarda davlat arboblarining obro‘- e’tibori va yuqori lavozimlarga ko‘tarilishi ularning notiqlik mahoratiga ham bog‘liq bo‘lgan. yunon notig‘i demosfen (eramizdan oldingi 384-322) va rim notig‘i sitseron (eramizgacha 106-43) larning hayoti bunga misol bo‘la oladi. o‘rta osiyo madaniyati tarixida ham nutq madaniyati bilan shug‘ullanish o‘ziga xos mavqega ega bo‘lgan. ulug‘ turkolog olimlar mahmud koshg‘ariyning «devonu lug‘otit turk», yusuf xos hojibning «qutadg‘u bilig» asarlari bu masalaning juda qadimdan o‘rtaga qo‘yib kelinganligidan dalolat beradi. u paytlar « nutq odobi » deb yuritilgan sodda va o‘rinli gapirish, qisqa va mazmundor so‘zlash, ezmalik va laqmalikni qoralash, keksalar va ustozlar oldida gapirganda odob saqlash, …

3 / 11

dazgil boshing bormasin, tilingni ko‘dazgil tishing sinmasin... (so‘zingga ehtiyot bo‘l, boshing ketmasin, tilingga ehtiyot bo‘l, tishing sinmasin...) esanlik tilasa saning bu o‘zung, tilingda chiqarma yarog‘siz so‘zung. (sening o‘zing esonlik tilasang, tilingdagi yarog‘siz so‘zingni chiqarma). bilib so‘zla so‘z biligka sonur, biligsiz so‘z o‘z boshini yeyur. (bilib so‘zlasa, so‘z donolik sanaladi, nodonning so‘zi o‘z boshini yeydi). bu o‘rinda biz ulug‘ shoir va mutafakkir alisher navoiyning nomini alohida ehtirom bilan tilga olamiz. o‘z ijodi bilan so‘z qudrati va notiqlik san’atini yuksak darajaga ko‘targan alloma nutq madaniyati nazariyasi bilan ham jiddiy shug‘ullangan. u «mahbub-ul qulub» asarining 24-bobini voizlikka (notiqlik san’atiga) bag‘ishlagan, «muhokamat-ul lug‘atayn» va «majolis-un nafois» asarlari esa bevosita tilshunoslikning nazariy muammolarini hal qilishga, turkiy (o‘zbek) tilining boshqa tillar orasidagi o‘rnini belgilab berishga hamda nutq madaniyatini o‘rganishga qaratilgan edi. «xamsa» ning har bir dostonida so‘zga bo‘lgan ehtiromini alohida qayd qiladi. quyida dostonlarning nasriy bayonidan ayrim parchalarni keltiramiz. «hayratul abror»dan: so‘z gavharining sharafi shunchalik yuksakki, …

4 / 11

yvonlardan yuksak qilib yaratdi. agar, qo‘l bilan berib xayr qilish iloji bo‘lmasa, til bilan ham naf yetkazish mumkin. odamni bir og‘iz yaxshi so‘z bilan xursand qilish kerak bo‘lgan vaqtda unga xazina bersang ham, i qaramaydi. so‘z, bilan el o‘limdan najot topadi, so‘z bilan o‘lik tan qayta tiriladi. so‘z bilan dinsizlar musulmon bo‘ladi, so‘z bilan hayvon deganing insonga aylanishi mumkin. bir so‘z bilan qancha balolar daf bo‘ladi, qancha boylik sochsang ham bunday nafga yetishmaydi. insonga xos konning gavhari, bu – so‘zdir, odamzot gulshanining mevasi ham shu so‘zdir. «sab ’ ai sayyor» dan: har bir inson dunyoga kelgach, i so‘z bilan najot topadi. eng avval so‘zni tavhid so‘zi (xudoga yetishuv) deb bil, chunki vahdat ahlida (birlik ahlida) bunga ikkilanish yo‘qdir. avvalu oxiringga nazar solib, boshi ham, oxiri ham so‘z ekanligini anglab ol ! haq insonni hayvondan mumtoz aylab (ajratib, saralab), uni o‘ziga mahram qildi. agar kamolotli xohish bildirib, ma’no durriga intilib, so‘z …

5 / 11

va ko‘p yemak nafsga ma’murlik. til muncha sharaf bila nutqning olatidur va ham nutqdurki, gar nopisand zahir bo‘lsa, tilning ofatidur. yana bir allomaning nutq madaniyati va nutqiy me’yor, nutq qoidalariga oid qarashlariga qisqacha to‘xtalamiz. bu xv – xvi asr ma’naviyatining yirik vakili mavlono husayn voiz koshifiydir. uning «futuvvatnomai sultoniy» asarining «tariqat ahlining odobi» deb nomlangan beshinchi bobida inson ma’naviyati va madaniyatiga oid qarashlari e’tiborga molikdir. olim bu bobda insonning yetti a’zosi – ko‘z, quloq, til, qorin, og‘iz, qo‘l va farq (tanosil a’zosi) ni saqlash odobi haqida mulohaza yuritar ekan, ularni inson organizmi deb emas, balki inson ma’naviyati va axloqi namoyon bo‘luvchi ramziy belgilar sifatida talqin qiladi. jumladan, uning muomala madaniyati va muloqot odobi haqidagi qarashlari ana shu umuminsoniy fazilatlarning tarkibiy qismi sifatida qaraladi. koshifiy quyidagilarni yozadi: «tilning odobi qaysi deb so‘rasalar, bu olti narsaga tilni ochish va sakkiz narsadan tilni saqlash deb aytgil. tilni ochish kerak bo‘lgan narsalar qaysi deb …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kasbiy nutq odobi. sohaga oid (pedagogik ) nutqning o’ziga xosliklari"

termiz – 2022 o`zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi ______________________________ universiteti ___________________________________ fakulteti ___________________________________ yo`nalishi ____-kurs ____-guruh talabasi ______________________________________________ning ___________________________ fanidan tayyorlagan mustaqil ish topshirdi: ____________ qabul qildi: ____________ ___________– 2025 kasbiy nutq odobi. sohaga oid (pedagogik ) nutqning o’ziga xosliklari reja: 1. nutq odobi tushunchasi. 2. nutqning shakllanishidagi shart-sharoitlar . 3. nutqiy vaziyat va nutq odobi. o‘zbek millatining ko‘pming yillik tarixida keyingi o‘n yillikda erishgan yutuqlarimiz alohida o‘rin tutadi. mustaqillik necha asrlar davomida yaratilgan boy ma’naviy-ma’rifiy merosimiz...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOC (349,5 КБ). Чтобы скачать "kasbiy nutq odobi. sohaga oid (pedagogik ) nutqning o’ziga xosliklari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kasbiy nutq odobi. sohaga oid (… DOC 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram