monopoliya va bozor modellari

DOC 74.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1355630600_41121.doc www.arxiv.uz reja: 1. monopoliya tushunchasi 2. bozorning asosiy modellari 3. aksmonopoliya siyosati monopoliya tushunchasi bozor iqtisodiyotida monopoliya raqobatga qarshi kuch sharoitida paydo bo`ladi va u raqobat ta`siri sharoitini o`zgartiradi. monopoliya — bu bozorda yuzaga keladigan iqtisodiy hodisa bo`lib, unda yirik sotuvchi yoki xaridorlar o`z iqtisodiy qudratiga suyanib, boshqa bozor ishtirokchilariga hukmlarini o`tkazadilar. bunda monopolchilarning shaxsiy manfaatiga asoslangan, ularning foydasini ko`zlagan shartlar qolgan barcha uchun majburiy hisoblanadi. bularga nisbatan boshqalar bozorga ta`sir o`tkazish kuchiga ega bo`lmay, o`z manfaatlarini ko`zlash imkonidan mahrum bo`ladilar. taklif hajmi va bozordagi baho monopoliya tomonidan belgilanadi. monopoliya holati firmalarga juda qo`l keladi. chunki xaridorlarga qaram bo`lish, ularning didiga qarab ish tutish zaruratidan holi bo`linib, ularning talabiga zid ish ko`rish imkoni tug`iladi. agarda xaridorlar majburiy qo`yilgan baholardan norozi bo`lsalar, monopolchi ishlab chiqarishni qisqartirib, savdoga chiqadigan tovar (xizmat)larni kamaytirishi mumkin. bunda xaridorlarning mavjud yuqori bahoni tan olishdan boshqa iloji qolmaydi, albatta. buning xaridorlarga qanday ta`sir etishi, kam xarajatli …

sotish usulini qo`llab bozorni egallasa, buning yomon tomoni yo`q. tabiiy usulda yuzaga kelgan monopoliya qonuniy bo`lib, uni yo`q qilish maqsadga muvofiq emas yoki iqtisodiy foy-dadan xoli emas. bunday monopoliyalar tabiiy boyliklardan foydalanish, transport, aloqa yoki kommunal xo`jalik tarmoqlarida bo`lishi mumkin. masalan, juda noyob foydali qazilma uchun bitta shaxta etarli bo`lib, ikkinchi raqibning keragi yo`q. shuningdek, aloqa shoxobchalari, gaz quvurlari kabilarni ko`rsatish mumkin. tabiiy monopoliya shunday holatni taqozo etadiki, bunda ob`ektiv kuchlar (tabiiy yoki texnik) sababli tovar ishlab chiqarish yoki xizmat ko`rsatish bir firma qo`lida bo`lib, lekin bu jamiyat uchun foydali hisoblanadi. buning oldini olib bo`lmaydi, hatto zaruriyati ham yo`q. ammo narx-navo bu monopoliyalar uchun davlat tomonidan yoki mahalliy hokimiyat tomonidan belgilanish zaruriyati tug`iladi. bozorning asosiy modellari monopoliyaning o`sishi, uning raqobatga ta`siri bozorning shakllanishini o`zgartiradi. bu quyidagi jadvalda o`z aksini topgan. 2-jadval bozorning asosiy modellari belgilari raqobat va monopoliyaga qarab bozor modeli sof raqobat sof mono-poliya monopoliyali raqobat oligopoliya firmalar soni …

ng imkoni bo`lmaydi. ilgarilari asosan shunday bo`lgan bo`lsa ham keyingi vaqtlarda bozor sharoitlari o`zgarib, deyarli sof raqobat ta`kidlab o`tilgan darajada bo`lmaydi. bunga e`tibor berishning sababi shuki, hozirgi vaqtda ham bir necha tarmoqlardagi raqobat shu modelga xosdir. shu bi-lan birga sof raqobat oddiy holatni aks ettirib, bunda "daromad" va "xarajatlar" tushunchalaridan yaxshi foydalanish mumkin. sof monopoliyani olsak, bundagi eng muhim narsa mahsulot ishlab chiqarishning bir firma ixtiyorida bo`lishi va uning o`rnini oluvchining yo`qligi, ya`ni haqiqatan ham bozordagi tanholikdir. chunki, monopoliyaning barcha xususiyatlari shundan kelib chiqadi. bu modelning to`rt muhim tomonini ko`rsatish mumkin: 1) sotuvchi yakka, tarmoqning tengdoshi yo`q, chunki firma yakkayu-yagona; 2) sotiladigan mahsulot juda yuqori darajada bo`lib, undan yaxshirog`i yoki uning o`rnini bosadigani yo`q (ko`pincha ba`zi xomashyo va yangi mahsulot ta`minotchilariga xos); 3) monopolist bozorga o`z hukmini o`tkazadi, bahoni nazorat qiladi, tovarning bozorga kelishini o`z qo`lida ushlab turadi; 4) monopolist tomonidan raqiblar uchun bozorga kirish yo`li to`la to`siladi. bunda uning …

lmaydi. aytaylik, vinolarning alohida xillari yoki bir xil turdagi shokolad kabilarni misol keltirish mumkin. kiyim modalarida buning o`rni albatta katta. bunda raqiblarga nisbatan bo`lgan ta`sir va munosabat faqat baholar orqali bo`lmay, tovar va xizmatlar turliligiga katta e`tibor berish yo`li bilan ham amalga oshadi hamda bu asosiy tamoyil bo`lib hisoblanadi. bu modeldagi bozor, ya`ni monopolli raqobatning muhim xususiyatlaridan yana biri shuki, tarmoqqa kirish va ma`lum tovar bozorida ishtirok etish oson ko`chadi. bunday bozor ishtirokchilari juda yirik ishlab chiqarishga ega bo`lmay, nisbatan katta bo`lmagan firmalar bo`lib, ularning xarajatlari uchun katta mablag` talab etilmaydi. monopolli raqobatdagi monopollik mazmunini nima belgilaydi, degan savol tug`ilishi mumkin. bunga javoban shuni aytish mumkinki, tovar xillari turliligi, sotuvga chiqariladigan tovarlarning farqlanishi va o`ziga xos monopol egalikning mavjudligi bozorda monopol hukmronlikni yuzaga keltiradi. tovar ishlab chiqaruvchilarning yagona bo`lmay, yana boshqalarning bo`lishi va tarmoqqa kirish erkinligi mavjud bo`lishiga qaramay, o`z tabaqalashgan tovari yoki xizmatiga o`zi baho qo`yish imkoniga ega bo`ladi. …

gopollar bir xil yoki tabaqalashtirilgan tovarlar ishlab chiqarishi mumkin. bir xillilik ko`pincha xomashyo va yarim fabrikatlar bozoriga xosdir. aytaylik, ruda, neft, po`lat, tsement, texnik spirt kabilar. tabaqalashtirish asosan iste`mol buyumlariga xosdir. albatta ozchilikni tashkil etgan firmalarning bir birlari bilan kelishuvi juda oson. ular monopol baho, bozorlarni bo`lib olish va raqobatning boshqa tomonlariga osonlikcha ta`sir etib, uni chegaralay oladilar. shunday qilib, oligopoliya sof monopoliyaga yaqinlasha oladi. tajriba shuni ko`rsatadiki, oligopol bozordagi raqobat ishlab chiqarish kontsentratsiyasiga bog`liqdir: ular ko`p bo`lsa, ya`ni ko`p sonli firmalar mavjud bo`lsa, raqobat ta`siri kuchliroq bo`ladi, agar firmalar oz sonli bo`lsa, raqobat zaiflashadi, monopollik ustunlik qiladi. oligopol bozorning rivojlangan raqobatdan muhim farqi shuki, u baho harakati bilan bog`langandir. raqobat bozorida baholar to`xtovsiz va tez-tez o`zgarib tursa, oligopol bozorda baho juda kam o`zgarib, ancha turg`unlikka ega bo`ladi. baholarni etakchi firma bo`lsa, belgilaydi qolganlari uning ketidan ergashadilar. shunday qilib, raqobat va monopoliyalar ta`siri ostida bozor modellari turliligi to`g`risidagi umumiy tu-unchalar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "monopoliya va bozor modellari"

1355630600_41121.doc www.arxiv.uz reja: 1. monopoliya tushunchasi 2. bozorning asosiy modellari 3. aksmonopoliya siyosati monopoliya tushunchasi bozor iqtisodiyotida monopoliya raqobatga qarshi kuch sharoitida paydo bo`ladi va u raqobat ta`siri sharoitini o`zgartiradi. monopoliya — bu bozorda yuzaga keladigan iqtisodiy hodisa bo`lib, unda yirik sotuvchi yoki xaridorlar o`z iqtisodiy qudratiga suyanib, boshqa bozor ishtirokchilariga hukmlarini o`tkazadilar. bunda monopolchilarning shaxsiy manfaatiga asoslangan, ularning foydasini ko`zlagan shartlar qolgan barcha uchun majburiy hisoblanadi. bularga nisbatan boshqalar bozorga ta`sir o`tkazish kuchiga ega bo`lmay, o`z manfaatlarini ko`zlash imkonidan mahrum bo`ladilar. taklif hajmi va bozordagi baho monopoliya tomonidan belgilanadi. monopoliya...

DOC format, 74.0 KB. To download "monopoliya va bozor modellari", click the Telegram button on the left.

Tags: monopoliya va bozor modellari DOC Free download Telegram