ko`p hujayralilar

ZIP 16 pages 158.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 158.0 KB

File type ZIP

Pages 16

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

www.arxiv.uz reja: 1. ko`p hujayralilarning umumiy tavsifi. 2. ontogenez va filogenez haqida tushuncha 3.a.o.kovalevskiy va i.i.mechnikovlarning embriologiya sohasidagi asosiy ishlari 4. ko`p hujayrali organizmlarning kelib chiqishi haqidagi asosiy nazariyalar 5. tuban ko`p hujayralilarning morfo-fiziologik xususiyatlari 1. ko`p hujayralilarning umumiy tavsifi. xvii asrda mikroskopning ixtiro etilishi bilan hayvon va o`simliklarning tana tuzilishini chuqur o`rganishga imkoniyat yaratildi. xix asrning oxiri va xx asrning boshlarida esa mikroskopning yanada mukammallashishi va unda tekshirish texnikasining taraqqiyoti o`simlik va hayvon tanasini tashkil etgan hujayralarning tuzilishi va hayotiy yo`nalishlarini o`rganuvchi maxsus sitologiya faninning vujudga kelishiga olib keldi. ayniqsa, xx asrning 30-yillarida binafsha nurlarida ishlaydigan, sunggi yillarda esa elektron mikroskoplarning yaratilishi sitologiya fanining rivojini yanada yuqori darajaga ko`tardi. odatda yer yuzidagi barcha hayvonlar ikki katta guruhga: bir hujayralilar, ya`ni eng sodda hayvonlar â protozoa va ko`p hujayrali hayvonlar - metazoa ga bo`lingan. bulutlar va kovakichlilar organizmi ko`p sonli hujayralardan va xujayralararo mahsulotlardan tashkil topgan. bu hujayralar tuzilish va …

2 / 16

lomni, shuningdek ichak va boshqa hazm organlarining ichki va tashqi devorini qoplagan to`qimalar kiradi. b) biriktiruvchi to`qimalar â bu to`qimalar ularning hujayralararo mahsulotlari turli xil hayvonlar tanasida nihoyatda ko`p tarqalgan bo`lib, juda murakkab va xilma-xil vazifalarni bajaradi. dastlab yassi chuvalchanglarda rivojlangan parenxima deb ataluvchi to`qimalar biriktiruvchi to`qimalardir. yuqori darajada tashkil topgan hayvonlardagi qon hosil qiluvchi organlar - taloq, jigar va hokazolar shu xil to`qimalardan tashkil topgan. v) muskul to`qimalari ba`zi kovakichlilar va barcha yassi chuvalchanglardan boshlab rivojlangan bo`lib, hayvonlarda eng muhim harakat vazifasini bajaradi, ular qisqarish va cho`zilish xususiyatiga ega (muskul to`qimalari faqat nerv tolalari ta`sirida qisqaradi, harakatlanadi). ushbu to`qima asosan mezodermadan, ba`zi organlarda esa entodermadan rivojlanadi. g) nerv to`qimasining rivojlanishi kovakichlilardan boshlanadi va yuqori darajada rivojlangan ko`p hujayralilarda takomillashib boradi. tuban kovakichlilarda (gidralarda) u yulduzsimon nerv hujayralardan tashkil topgan va tarqoq joylashgan, ya`ni markazlashmagan shu sababli ularda ta`sirot juda sekin tarqaladi, ssifomeduzalar va aktiniyalarda esa tarqoq nerv hujayralari bilan …

3 / 16

b topgan. aniq bir yunalishdagi vazifani bajarishga moslashgan organlar yig`masi organlar sistemasini tashkil etadi: ovqat hazm kilish organlari sistemasi (og`iz bo`shlig`i, tomoq, qizilo`ngach, oshqozon, ichaklar), nafas olish organlari sistemasi, ayirish organlari sistemasi, qon aylanish sistemasi, jinsiy organlar sistemasi, nerv sistemasi va sezuv organlari. bunday organlar sistemalari har xil hayvonlar tipida turlicha rivojlangan. ko`pchilik ko`p hujayrali hayvonlarning tana qismlari bilateral simmetriyali, ya`ni ma`lum bir tartibda joylashgan. faqat kamgina hayvonlarda, jumladan bulutlarda tana ma`lum simmetriyaga ega emas. qolgan ko`p hujayralilar tanasi radial simmetriya (kovakichlilar, dengiz yulduzlari va xokazo)li tuzilgan. radial simmetriyaga ega bo`lgan hayvonlarda tanani bir necha qismlarga teng bo`lish mumkin bo`lsa, bilaterial simmetriyalilarda faqat bir chiziq bilan uni teng ikki qismga ajratish mumkin. 2. ontogenez va filogenez haqida tushuncha e.gekkel va f.myullerlarning biogenetik qonunining mohiyati. har bir hayvon turining tarixiy o`tmishi bilan bog`liq bo`lgan evolyutsion taraqqiyotga filogenez deb yuritiladi. evolyutsion morfologiyaning asoschilaridan akad. a.i.seversov (1866-1936) evolyutsion jarayonlarni biologik progress va biologik …

4 / 16

k progressning ikkinchi evolyutsion yo`nalishi â idioadaptatsiya ya`ni - organizmlarning ma`lum bir yashash sharoitiga moslanishi (hayot faoliyatining shiddati oshmasdan). bu evolyutsion taraqqiyotda organizmda bir qancha o`zgarishlar ro`y bersada, hayvonning tuzilishi avvalgi darajada turaveradi: odamda oyoqlarning qo`lga, kitsimonlarda oldingi oyoqlarning suzishga moslashgan kurakoyoqqa, ko`rshapalaklarda oldingi oyoqlarning qanotga aylanganligi va hokazolar. bu xil oyoqlar har xil organizmda har xil sharoitda har xil funksiyani bajarsada, ular bir-biriga o`xshash skeletlardan tuzilgan va hammasi ham to`rt oyoqli qadimgi ajdod oyoqlaridan kelib chiqqan. ko`pchilik turkum, oila, avlod va turlar idioadaptatsiya yo`li bilan kelib chiqqan. regressiv tipdagi morfo-fiziologik o`zgarishga degeneratsiya misol bo`ladi. degeneratsiya - evolyutsion taraqqiyot natijasida hayvon va o`simlik organizmlarining ayrim organlari yo`qolib ketishi oqibatida ularning birmuncha oddiy tuzilishga o`tishi. umumiy degeneratsiya organizmlarni aktiv hayotdan passiv hayot yo`liga o`tishi natijasida yoki harakatli holdan harakatsiz holga, erkin yashash sharoitidan parazitizm yo`liga o`tishi natijasida ruy beradi. a.n.seversov tushunchasi bo`yicha umumiy degeneratsiya hayvon va o`simliklarni turlarini ko`payishiga, geografik va …

5 / 16

lib kelgan (sestodlarda). degeneratsiyaga hayvonlarning individual taraqqiyotida ruy beruvchi to`qima va organlarning yemirilishi ham misol bo`la oladi. masalan, har xil hasharotlarning lichinkalarini g`umbakka aylanishida ularning ichki organlarining degeneratsiyaga uchrashi, qurbaqalarning lichinkalarida esa jabra va dumlarining yo`qolishi. u yoki bu hayvon turlarining individual taraqqiyotiga ontogenez deb yuritiladi. ontogenez asosan uchta taraqqiyot davrlaridan iborat: embriogenez, postembriogenez va voyaga yetish. 1866-yil nemis olimlari e.gekkel va f.myuller biogenetik qonun yaratdi. bu qonunning qisqacha mazmuni "ontogenez filogenezning tez va qisqa muddat ichida takrorlanishi" demakdir. bu qonun shajara daraxtlari tuzishda katta ahamiyatga ega. paleontologiyada hayvonlarning qazilma qoldiqlari, solishtirma anatomiyada oraliq formalari bo`lmagan organizmlarning individual rivojlanish tarixini, ya`ni ontogenezini o`rganish har xil hayvonlar o`rtasidagi qarindoshlik aloqalarini va ularni qaysi ajdoddan kelib chiqqanligini aniqlashda biogenetik qonun qo`llaniladi. 3. a.o.kovalevskiy va i.i.mechnikovlarning embriologiya sohasidagi asosiy ishlari a.o.kovalevskiy (1840-1901) va i.i.mechnikov (1845-1916) larning embriologiya sohasidagi ishlari bo`yicha har bir organizmning embrional taraqqiyoti otalangan tuxum hujayrasi - zigotadan boshlanadi. zigota o`z …

6 / 16

bo`shliq tashqariga blastopor yoki birlamchi og`iz deb yuritiluvchi teshik bilan ochiladi. ko`pchilik umurtqasiz hayvonlarning voyaga yetgan shakllarida (chuvalchanglar, bo`g`imoyoqlilar, mollyuskalar) bu teshik ularning og`ziga aylanadi. shu sababli bu hayvonlar birlamchi og`izlilar deb yuritiladi. qolgan hayvon guruhlarida (ignatanlilar, xordalilar) blastopor tamoman bekilib ketadi yoki chiqaruv teshigiga aylanadi, og`iz esa ularda qaytadan hosil bo`ladi, shu sababli ham bu hayvonlar ikkilamchi og`izlilar deb yuritiladi. tuban darajada taraqqiy etgan ko`p hujayrali hayvonlar (bulutlar, kovakichlilar) ikki qavatli tana tuzilishiga ega. yuqori darajada tashkil topgan hayvonlarda esa taraqqiyot davrida ektoderma va endoderma embrion varaqlari orasida uchinchi embrion varaqcha - mezoderma rivojlanadi. tuban darajadagi uch qavatli organizmlarda blastotseldan hosil bo`lgan birlamchi bo`shliq ularning butun hayoti davrida saqlanib qoladi, shuning uchun ham ularga birlamchi tana bo`shliqlilar deb nom berilgan. yuqori darajada taraqqiy etgan uch qavatli organizmlarda embrional taraqqiyot davrida birlamchi tana bo`shlig`i qisqara boradi (lakun va tor kanalchalarga aylanib), haqiqiy tana bo`shlig`i (selom) esa mezodermaning ichida paydo bo`ladi. …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko`p hujayralilar"

www.arxiv.uz reja: 1. ko`p hujayralilarning umumiy tavsifi. 2. ontogenez va filogenez haqida tushuncha 3.a.o.kovalevskiy va i.i.mechnikovlarning embriologiya sohasidagi asosiy ishlari 4. ko`p hujayrali organizmlarning kelib chiqishi haqidagi asosiy nazariyalar 5. tuban ko`p hujayralilarning morfo-fiziologik xususiyatlari 1. ko`p hujayralilarning umumiy tavsifi. xvii asrda mikroskopning ixtiro etilishi bilan hayvon va o`simliklarning tana tuzilishini chuqur o`rganishga imkoniyat yaratildi. xix asrning oxiri va xx asrning boshlarida esa mikroskopning yanada mukammallashishi va unda tekshirish texnikasining taraqqiyoti o`simlik va hayvon tanasini tashkil etgan hujayralarning tuzilishi va hayotiy yo`nalishlarini o`rganuvchi maxsus sitologiya faninning vujudga kelishiga olib keldi. ayniqsa, xx ...

This file contains 16 pages in ZIP format (158.0 KB). To download "ko`p hujayralilar", click the Telegram button on the left.

Tags: ko`p hujayralilar ZIP 16 pages Free download Telegram