Back

suvda va quruqda yashovchilar yoki amfibiyalar

ZIP 9 pages 47.0 KB Free download

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇
1 / 9
suvda va quruqda yashovchilar yoki amfibiyalar (amphibia) suvda va quruqda yashovchilar – quruqda yashovchi umrtqalilarning birinchi sinfi bo’lib, suvda yashagan qadimgi ajdodlarning bir qancha belgilarini ham saqlab qolgandir. bu hayvonlarning individual rivojlanishida muhitning almashinib turishi juda ham harakterlidir. amfibiyalarning dastlabki rivojlanishi suvda o’tadi va suvda yashashga layoqatlashgan lichinkasi (itbalii) metomorfozlashib quruqlikda yashovchi etuk hayvonga aylanadi. quruqda yashovchi umrtqalilar singari amfibiyalarda besh barmoqli bo’imli oyoqlar bo’ladi. bosh skeleti umrtqa poonasiga harakatchan birikadi. o’pka va terisi nafas olish organlari vazifasini bajaradi. o’pka orqali nafas olish munosabati bilan ikkita yurak bo’lmasi ikkita qon aylanish doirasi yuzaga keladi. eshituv organida ichki quloqdan tashqari o’rta quloq (noora pardasi) bo’lishi eshituv organini havoda tovush to’lqinlarini eshitishga layoqatlashgandir. sistematikasi – suvda va quruqda yashovchilar – umrtqalilarning hammadan ko’ra turlari kam sinfi bo’lib, hozir 1900 turni o’z ichiga oladi. umrtqalilarning barcha sinflaridan suvda va quruqda yashovchilar erning hammadan kam qismini ishol qiladi. ular chuchuk suv havzalarining chetki qismlaridagina …
2 / 9
ayot kechirishga layoqatlanganligi orqasida hozirgi zamonga qadar yashab qolgan qoldiqlari bo’lsa ajab emas. suvda va quruqda yashovchilarning tuzilishi va hayot kechirishi vakil: ko’k baqa yoki ko’l baqa (rana temporaria) tashqi ko’rinishi – baqaning tanasi kalta va keng bo’lib, kattagina yassi boshiga bilinmasdan qo’shilib ketadi, chunki baqaning bo’yi ko’rinib turmaydi. dumi yo’q, boshining ikki tomnida bo’rtib chiqqan ko’zlari joylashgan, bu ko’zlarda pastki va ustki qavoqlar mavjud. hamda uchinchi qovoq yumgich parda bor. oiz katta, uning ustida bekitgich klapanli burun teshigi bor. oldingi oyoqlarida 4 ta barmoq bo’lib, ketingi oyoqlariga nisbatan kalta, (faqat shular uchun xos) orqa oyoqlari juda uzun, pardali beshta barmoi bor. tanasining oxirida chiqaruv teshigi kloaka bor. gavdasi teri bilan qoplangan, terida maxsus shilimshiq ajratib chiqaruvchi bezlar bor. teri qoplaichlari – suvda va quruqda yashovchi barcha hayvonlarning terisi singari, baqa terisi ham muhim nafas olish, suv almashishi organidir. terisida shox tuzilmalar umuman bo’lmaydi, shilimshiq chiqaradigan bezlar nihoyatda ko’p. baqaning …
3 / 9
qul toaydan iborat, bu toay juda kam qoplagich suyaklar bilan qoplangan. miya qutisining ensa bo’limida bo’rtmalar bor bular harakatchan bitta bo’yin umrtqasiga birikadi. vissteral bosh skeleti ustki va ostki ja suyaklaridan iborat va bir nechta tanglay suyagi, yonoq suyagi, tish suyaklaridan iborat, bularda qisman suyak bo’ladi. elka kamari – bu kurak va o’mrov suyaklaridan iborat bo’lib, bularda ko’krak qafasi yo’q shuning uchun to’sh suyagi umrtqa poonasi bilan birikmagan. chanoq kamari – uch juft elementdan 1. yonbosh 2. quymich 3. qov yonbosh elementi (suyak) uzun bo’lib, proksimal uchi dumaza o’simtasidagi ko’ndalang o’simtaga birikadi distal uchlari esa bir-biriga qo’shilib, qo’ymich kosasi, ya’ni son suyagining boshchasi kelib birikadigan chuqurchani hosil qilishda ishtirok etadi. qo’ymich kosa hosil qilishda uchala tos elementlarining ishtirok etishi barcha umrtqalilar uchun xosdir. erkin oyoqlar skeleti – baqaning erkin oyoqlar skeleti umuman quruqda yashovchi barcha umrtqali hayvonlar uchun xarakterli bo’lgan tipik besh barmoqli oyoqlar kabi tuzilgandir. baqaning oyoqlari skeleti sxemasi …
4 / 9
umuman rivojlanmagan. baqada orqa miya nervlari o’n juft bo’ladi uch jufti oldingi oyoqni inervastiya qiluvchi elka nerv chigilini 4 jufti esa orqa oyoqlarini nerv bilan ta’minlovchi bel-dumaza chigilini hosil qiladi. qo’ruv organlari – quruqda yashovchilar uchun xarakterli bo’lib, havoda hiyla uzoq masofadagi narsalarni ko’rishga moslashgan. bu moslanish ko’z gavxarining ikki tomonlama qavariq linza shaklida ekanligi, ko’zni qurib qolishdan saqlaydigan harakatchan qovoqlar borligi bilan xarakterlanadi. eshituv organlari - eshituv organida ichki quloqdan tashqari, yana ikkinchi bo’lim – o’rta quloq va noora parda bilan qoplangan. noora pardani uzangi suyakchani bir uchi tegib turadi. uzangi suyakcha noora parda tebranishlarini ichki quloqqa o’tkazadi. hidlov organlari – baqalarning tashqi va ichki burun teshiklari xonalari bo’ladi. tashqi burun teshiklarida maxsus burun klapanlari bo’ladi, bu klapanlar nafas olishda katta rol o’ynaydi. hazm qilish organlari – baliqlar singari suvda ham quruqda ham yashovchilarda ham umumiy oiz, halqum bo’shlii, ichak yo’lining keng toraygan qismidangina iborat bo’lgan oshqozonga ochiluvchi katta …
5 / 9
o’pka (pulmones) bilan teridir, teriga yirik-yirik qon tomirlari kelib turadi. o’pka bir juft sodda xaltachadan iborat. ichki yuzasi katak-katak bo’ladi. nafas yo’li hiqildoq – traxeya kamerasidan iborat bu erda toay pardadan iborat tovush boichlari bo’lib, bu parda tortilib taranglashish xususiyatiga ega. shuning uchun baqa tovush chiqara oladi. qon aylanish sistemasi – baqaning yuragi uch kameralidir, ya’ni bir-biridan ajralgan uchta yurak bo’lmasi va bitta yurak qorinchasidan iborat. venoz qon olib keladigan kovak venalar arterial qon olib keladigan katta teri venasiga qo’shilishi uchun venoz sinusida aralashgan holda bo’ladigan qon o’ng yurak bo’lmasiga qarab harakat qiladi. o’ng yurak bo’lmasi qisqarganda ichidagi qon ham yurakning shu qorinchasiga tushadi. shunday qilib baqada suvda va quruqlikda yashovchilarning hammasida bo’lgani kabi, quruqda yashovchi yuqori umrtqali hayvonlar uchun xarakterli bo’lganidek, yurak venoz (o’ng) va arterial (chap) qismlarga ro’yrost bo’lingan emas. bu narsa teri orqali nafas olishning katta faol ahamiyati bilan boliqdir. ayiruv organlari –umrtqa poanasining ikki tomonida o’rnashgan …
6 / 9
bo’lmay 150 ga yaqin turi bor. tuhumlari tashqarida urulanadi. yaponiya va xitoyda uchraydigan gigant salamandra, amerikada uchraydigan yashirin jabralilar kiradi. oyoqlar turkumi – 19 ta uru 50 ga yaqin tur kiradi va chervyagalar degan bitta oilaga biriktiriladi. bular hammasi chuvalchangsimon bo’lib-uzunchoq halqa-halqa gavdali bo’lib, oyoqlari va dumi yo’q. kloakasi gavdaning eng oxirida joylashgan. bitta turi janubiy amerikada suvda yashaydi, qolganlari hammasi quruqlikda yashaydi. hidlov organlari - kuchli taraqqiy etgan. urulanish ichkarida yuz beradi. primativ xususiyatlaridan biri ular terisi ostida tangalar bo’ladi. chervyagalar hashoratlar, chuvalchanglar va tuproqda yashovchi boshqa umrtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. ko’payishi suvga boliq emas. suvdan tashqarida. bolasiga amxur, stelon baliq iloni tuhumini nam gavdasi bilan o’rab yotadi. chervyagalar afrikada, osiyoda, janubiy va markaziy amerikaning nuqul tropik mintaqasida yashaydi. dumsizlar turkumi – bularning 1700 tacha turi bor. bular eng yuqori tuzilgan bo’lsada, lekin tuzilishi bir-biriga o’xshash, eng ko’p tarqalgan. bular asosan quruqda hayot kechiradi, suvda yashaydiganlari 15% dan oshmaydi. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "suvda va quruqda yashovchilar yoki amfibiyalar"

suvda va quruqda yashovchilar yoki amfibiyalar (amphibia) suvda va quruqda yashovchilar – quruqda yashovchi umrtqalilarning birinchi sinfi bo’lib, suvda yashagan qadimgi ajdodlarning bir qancha belgilarini ham saqlab qolgandir. bu hayvonlarning individual rivojlanishida muhitning almashinib turishi juda ham harakterlidir. amfibiyalarning dastlabki rivojlanishi suvda o’tadi va suvda yashashga layoqatlashgan lichinkasi (itbalii) metomorfozlashib quruqlikda yashovchi etuk hayvonga aylanadi. quruqda yashovchi umrtqalilar singari amfibiyalarda besh barmoqli bo’imli oyoqlar bo’ladi. bosh skeleti umrtqa poonasiga harakatchan birikadi. o’pka va terisi nafas olish organlari vazifasini bajaradi. o’pka orqali nafas olish munosabati bilan ikkita yurak bo’lmasi ikkita qon aylanish doira...

This file contains 9 pages in ZIP format (47.0 KB). To download "suvda va quruqda yashovchilar yoki amfibiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: suvda va quruqda yashovchilar y… ZIP 9 pages Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
suvda va quruqda yashovshilar sinfi — DOC DOC
suvda va quruqda yashovshilar sinfi
— 54.5 KB
amfibiyalar va suv va quruqlikda yashovchilar sinfi — DOCX DOCX
amfibiyalar va suv va quruqlikda yashovchilar sinfi
12 pages 31.1 KB
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi — PPTX PPTX
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi
11 pages 185.5 KB
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi — PPTX PPTX
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi
23 pages 754.9 KB
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi — PPTX PPTX
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi
23 pages 804.0 KB
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi — PPTX PPTX
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi
23 pages 804.0 KB
suvda ham quruqlikda yashovchilar sinfining klassifikatsiyasi — PPT PPT
suvda ham quruqlikda yashovchilar sinfining klassifikatsiyasi
109 pages 28.2 MB
suvda hamda quruqlikda yashovchilar (amphibia) sinfi — PPTX PPTX
suvda hamda quruqlikda yashovchilar (amphibia) sinfi
15 pages 1.3 MB
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi tuzilishi — DOCX DOCX
suvda hamda quruqlikda yashovchilar sinfi tuzilishi
33 pages 2.0 MB
amfibiyalar — PPTX PPTX
amfibiyalar
11 pages 1.7 MB
amfibiyalar — PPTX PPTX
amfibiyalar
23 pages 9.5 MB
suvda va quruqlikda yashovchilar hamda sudralib yuruvchilar sinfi — DOC DOC
suvda va quruqlikda yashovchilar hamda sudralib yuruvchilar sinfi
31 pages 180.5 KB