ҳашаротлар синэкологияси асосий тушунчалари

ZIP 1.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1450020241_62646.doc ҳашаротлар синэкологияси асосий тушунчалари ҳар қандай организм тури популяцияларининг яшаш фаолияти улар яшаш муҳитини кўпчилик ҳолларда ўзлари учун ноқулай (захира озиқаларининг сарфланиши, ҳаво кислороди, метаболизм маҳсулотларининг тўпланиши, мурдаларнинг чириши ва х.к.) томонга ўзгартирсада, аммо бу шу муҳитда яшаётган бошқа турлар томонидан маълум даражада йўқотилиб, турилади. масалан, маълумки кўпчилик ҳашаротлар орасида чириётган ўсимлик ва ҳайвонлар қолдиқларида ривожланадиган сапрофаглар ва неrрофаглар, ёки бошқа ҳайвонлар экскриментлари билан озиқланадиган капрофаглар, ҳайвонлар метаболизми кўпчилик маҳсулотларидан ўсимликлар фойдаланиши ва х.к. шу муносабат билан худудларнинг турли участкаларида организмлар хар-хил турларининг биоген айрим модда алмашинувини таъминловчи йирикроқ ёки кичикроқ бир мунча тарихий гуруҳлар вужудга келади. худуднинг у ёки бу участкаларига ўрнашган организм турлари ўзаро озиқада қандай алоқаларда бўлсалар, ноорганик муҳит физико-кимёвий факторларига ҳам шунга ўхшаш талаб қиладилар. алоҳида турлар маълум гуруҳларининг шаклланиши организмларнинг яшаш шароитини танлаш ҳусусияти, шунинг билан бирга қатор ҳашаротларнинг қаноти ёрдамида худудларга кўчиб юриши билан енгиллашади. бундан ташқари, комплекс тирик организм кўпинча керакли ўзига …

ҳарорат юқори бўлади. 5-расм (график) да катта ун митаси (tenebrio molitor l.) личинкалари тўплаган уннинг ва ташқи ҳарорат график шаклида келтирилган. хоув (1958) таъкидлашича оммавий кўпайиб, бошоқлилар донини кучли зарарлайдиган терихўр trogoderma granurium er., фақат иссиқ иқлимда ёки етарли илиқ биноларда бошқа ҳарорат шароитларида оптимал ҳароратдан четланадиган шароитлардаги ривожланиш учун яхши шароит яратилса, шунингдек у яшаётган дон бошқа турдаги омбор зараркунандалари билан зарарланган бўлса, у кучли ривожланиб, катта зарар келтиради. 5-расм. катта ун хрушагининг ҳаётий фаолиятитуфайли ун ҳароратининг ўзгариши (олли, эмерсон, о.парк, т.парк ва шмидт бўйича): 1-хрушак личинкалари ўстирилган ун орасидаги ҳарорат, 2-ташқи ҳарорат бундан ташқари, маълум комплексга кирувчи турлар, тўғридан–тўғри ёки билвосита конкуренция, паразитизм, йиртқичлик ва бошқа антагонистик биотик алоқалар туфайли улар ўзаро индивидлар сонини чеклайди. шу сабабли алоҳида тўдалар орасида бирлашиш туфайли озми-кўпми ўзаро миқдорий типик, айрим турлар эҳтиёжини қондирадиган нисбат юзага келади. табиий организмлар комплексининг шаклланиши, “тур ҳосил бўлишига ўхшаш, табиий танлашга йўналтирилади” (гиляров, 1961). тупроқ ва …

рулье асарларида акс эттирилган бўлсада, терминнинг ўзи фақат 1877 йили немис зоологи мобиус томонидан таклиф этилган. биоценоз умумий табиат комплекси биогеоценознинг бир қисми бўлиб, ўз навбатида биогеоценоз-экосистема – ер юзининг муайян бир қисми доирасида шаклланган табиат системаларининг ўзаро боғланган ва бир-бирини тақазо этадиган мураккаб мажмуасидир. жами биогеоценознинг органик моддалари ва энергия потенциалини яратувчи яшил ўсимликлар биогеоценознинг асосий компоненти ҳисобланади. биогеоценоз табиатдаги энг мураккаб системалардан бири. автотроф организмлар (фотосинтезловчи яшил ўсимликлар ва хемосинтезловчи микроорганизмлар) ҳамда гетеротроф организмлар (ҳайвонлар, замбуруғлар, кўпгина бактериялар, вируслар) биогеоценознинг тирик компонентларига, атмосферанинг ерга яқин қатлами, ундаги газ, ҳамда иссиқлик ресурслари, қуёш энергияси, тупроқ ва унинг сув минерал ресурслари эса жонсиз компонентларига киради. биогеоценоз тараққий этиб ўзгариб туради. ҳашаротлар экологиясида ҳаммадан кўра, кенг биотоп ва биоценоз терминлари қўлланилади. айримда жуда тор маънодаги терминлар: фитоценоз фақат ўсимликларга таълуқли бўлган тақдирда ва зооценоз, фақат ҳайвонлар тўғрисида гапирилганда қўлланилади. айримда ундан ҳам тор маънода қўлланиладиган, масалан муайян биотопларга ҳашаротлар комплекси ўрнашган …

комплекс организмлар ёки чорва интенсив боқилган чўл участкаси тупроғи зичланиб, ўсимликлари еб қўйилиб ва пайхон қилинган ва бу бир мунча гўнг тўпланишига олиб келади. тарихий тўғридан-тўғри ўзаро алоқалар туфайли юзага келган турлар кичик гурухларини синузия тушинчасига киритилмайди, масалан, гуллаётган ўсимликлар ва ҳашаротлар яъни унинг ихтисослашган чанглатувчиси, ёки хўжайин ва унинг бирламчи паразитлари. бундай яқин алоқали гурухларни консорций термини билан белгиланиб, бу ҳам илк бор ботаниклар (1872 йил грезинбах томонидан) киритилган. бунда кўк-яшил сувўтлар билан айрим ўтсимон ўсимликларнинг бирга яшаши ёки лишайникларни шакллантирувчи сув ўтлари ва замбуруғлар киритилади. консорцийда бошқа турлар билан боғлиқ марказий организмни осонгина ажратиш мумкин. (л.в. ва к.в. арнольдилар, 1962). масалан, бир хил озиқа билан озиқланувчи, грек ёнғоқида яшовчи ҳашаротлар – ёнғоқ катта бити (panophis juglandis (goeze) ва ёнғоқ мевахўри (sarrothripus musculana ersh.) консорциянинг ядроси ҳисобланади. битоплар бирламчи, яъни инсон хўжалик фаолияти таъсирига учрамаган ва иккиламчи – инсон томонидан маданийлаштирилган участка “иккиламчи” термин шелфорд (1912) томонидан киритилган бўлиб, …

лик холатида боғлиқлиги билан енгил амалга ошади. ҳашаротларнинг ҳаракатчанлиги улар мускулларининг қуввати ва турли-туманлиги, улар танасининг мураккаб қисмларга бўлиниши ва экскретор органлар системасининг жуда мукаммал, экскретлар тўпланишига тўсқинлик қилиши туфайли организм толиқишига йўл қўймайди. биоценоз структурасининг нотартиб ўзгаришларидан ташқари, масалан, тўқай чигирткаси (locusta migratoria migratoria l.) ёки (loxostega sticticalis l.) галалари учиб келишидан ташқари, йил мавсумлари ҳамда сутканинг айрим вақтларида вақти-вақти билан аниқ силжишлар кузатилади. айниқса, айрим биотопларга учиб ўтувчи қушларнинг, жумладан ҳашаротхўрларнинг учиб келиши аниқ мавсумларда кузатилади. москитлар, чивинлар, ниначилар ва жуда кўп бошқа ҳашаротлар айрим биоценозларнинг алоҳида мавсумий ва сутканинг маълум бир вақтлари компонентлари ҳисобланади. энтомологик адабиётларда олдинроқ тез-тез бир-бирига ўхшаш иккита тушинча: биотоп ва стация терминлари қўлланиб келинарди. стация – муайян турдаги ҳайвон (ҳашарот) яшаши учун зарур шароит (рельеф, иқлим, озиқа, пана жой) мавжуд бўлган жой. тур учун хос бўлган стация тур ареали ичида мозаик тақсимланган. хусусий маънода “стация” тушунчаси тур ҳаёт кечирадиган жойни билдиради (озиқланадиган стация, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ҳашаротлар синэкологияси асосий тушунчалари"

1450020241_62646.doc ҳашаротлар синэкологияси асосий тушунчалари ҳар қандай организм тури популяцияларининг яшаш фаолияти улар яшаш муҳитини кўпчилик ҳолларда ўзлари учун ноқулай (захира озиқаларининг сарфланиши, ҳаво кислороди, метаболизм маҳсулотларининг тўпланиши, мурдаларнинг чириши ва х.к.) томонга ўзгартирсада, аммо бу шу муҳитда яшаётган бошқа турлар томонидан маълум даражада йўқотилиб, турилади. масалан, маълумки кўпчилик ҳашаротлар орасида чириётган ўсимлик ва ҳайвонлар қолдиқларида ривожланадиган сапрофаглар ва неrрофаглар, ёки бошқа ҳайвонлар экскриментлари билан озиқланадиган капрофаглар, ҳайвонлар метаболизми кўпчилик маҳсулотларидан ўсимликлар фойдаланиши ва х.к. шу муносабат билан худудларнинг турли участкаларида организмлар хар-хил турларининг биоген айрим модда алмашинувин...

ZIP format, 1.6 MB. To download "ҳашаротлар синэкологияси асосий тушунчалари", click the Telegram button on the left.

Tags: ҳашаротлар синэкологияси асосий… ZIP Free download Telegram