hasharotlar ekologiyasi koevolyutsiyasi parazit va parazitoid turlari kommunikatsiyalari

ZIP 20 pages 122.5 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 122.5 KB

File type ZIP

Pages 20

Updated Jun 2026

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

hasharotlar ekologiyasi koevolyutsiyasi parazit va parazitoid turlari kommunikatsiyalari reja: 1. hasharotlar xilma-xilligi: asosiy turkumlari va muxim vakillari. 2. termitlar (isoptera) turkumi. 3. beshiktervatlar (montoptera) turkumi. 4. toâgâri qanotlilar (phosmoptera) turkumi. 5. bitlar (anoplura) turkumi. 6. qandalalar yoki yarim qattiq qanotlilar (hemiptera) turkumi. 7. shiralar yoki oâsimlik biti (aphidodea) kichik turkumi. 8. qoângâizlar yoki qattiq qanotlilar. 9. kapalaklar yoki tangacha qanotlilar. hasharotlar xilma-xilligi: asosiy turkumlari va muxim vakillari. suvaraklar (blattodea) turkumi. suvaraklarning koâpincha yapaloqlashgan tanasi qalin xitin bilan qoplangan boâlib, qora jigar rang yoki qizgâish rangda yoki qizigâish rangda: choâziq tangasimon yoki oval â tuxumsimon boâladi. yaxshi ajralgan va pastga yoânalgan boshida bir juft uzun â koâp boâgâimli moâylov, katta murakkab va kichkina sodda koâzlari hamda kavshovchi tipda tuzilgan ogâiz apparati joylashgan. oyoqlar yaxshi rivojlanib, tez yugurishga moslashgan; 8 â 10 boâgâimli qorinchaning oxirida bir juft serkalar; erkagida 1 â 2 grifilka boâladi. qanot erkaklarida rivojlangan, urgâochisida faqat kalta poâst qanot …

2 / 20

kin u kemiruvchi hayvonlarning uyalarida yashaydi. suvarakning lichinkasi juda sekin rivojlanadi. oddiy suvarak 3 â 4 oyda, qora tangachaning lichinkasi esa 3 â 4 yilda rivojlanib, voyaga yetadi. suvaraklar turkumiga 2500 dan ortiqroq turi mansub boâlib, bulardan 50 tacha rossiyada, 22 turi esa oârta osiyoda uchraydi. termitlar (isoptera) turkumi. termitlar asosan, tropik qitâalarda koâp tarqalgan, koloniya boâlib yashovchi polimorf hasharotlardir. yuz minglarcha (baâzida mln. larcha) individlarni birlashtirgan har bir koloniyada bitta urgâochi (ona termit) bir nechta erkak nihoyatda koâp âishchiâ (bular koloniyaning eng koâp qismini tashkil etadi) va âsoldatâ deb ataladigan, tuzilishi bilan farqlanadigan individ (fard) lar yashaydi. termitlarning hammasida qanot yoâqolgan. faqat yangi koloniya hosil etuvchi yosh erkak va urgâochilardagina qanot boâlib, keyinchalik bularda ham qanotlar yoâqoladi. âishchiâ termitlar jinsiy organlari rivojlanmagan urgâochi yoki erkaklardir. ularning kattaligi 0,8 â 1 sm. boshi katta, moâylovi va oyoqlari, kavshovchi tipdagi ogâiz apparati yaxshi rivojlangan, qanotsiz. bularning vazifasi erkak, urgâochi va âsoldatâ …

3 / 20

a yaqin katta boâlib, nihoyatda serpusht boâlishi bilan xarakaterlidir. urgâochi bir kecha kunduzda 1500 dan 3000 tagacha tuxum qoâya oladi. (shuning uchun ham termitlar koloniyasida millionlab individlar yetishadi). agarda urgâochi oâlsa, maxsus tarbiyalangan lichinkalardan yetishgan yosh urgâochi uning oârnini egallaydi vaqt â vaqti bilan katta koloniyadan yetishgan qanotli erkak va urgâochilar ajralib, yangi â yosh koloniya hosil etishga kirishadi. avstraliya, hindiston, afrika, xususan, janubiy amerikaning ochiq savanna tipidagi zonalarida termitlar loydan yasalgan mustahkam katta uya yasaydi. bunday uyalar baâzida 2-3 m balandlikda boâlib, koloniyaning hayotini dushmandan, issiq iqlim sharoiti va yomgâirdan himoya qiladi. afrika oârmonlarida yashaydigan termitlar daraxt shoxlariga uya quradi. oârta osiyoda qizilqum, qoraqum va shu rayonga tutash joylarda tarqalgan termitlar esa yerni 12 m gacha kavlab uya yasashadi. termitlar, asosan, yogâoch mahsuloti bilan oziqlanadi. lekin, ularning oârtasida teri, jun, hayvon oâligi kabi turli narsalarni yeydigan turlari ham koâp. termitlar tarqalgan rayonlarda imorat, koâprik va uy anjomlarining tez yemirilishi …

4 / 20

â ushlab yeydi. beshiktervatlar nihoyatda xoâran boâlganligidan zararli hasharotlar (jumladan shiralar) ni yoâqotish bilan insonga maâlum foyda yetkazadi. tanasining rangi yashash muhitiga mos (koâpincha yashil, baâzilari jigar rang) boâlganidan dushmanlari (qushlar) dan yaxshi himoyalangan. toâgâri qanotlilar (phosmoptera) turkumi. toâgâri qanotlilar yer yuzida nihoyatda keng tarqalgan: boshqa turlarga qaraganda ancha yirik, koâplab koâpayish xususiyatiga ega. koâpchiligi oâsimlikxoâr hasharotlardir. bularning tik joylashgan va harakatchan boshida juda uzun yoki oârtacha uzunlikdagi moâylov, murakkab va sodda koâzlar, ogâiz hamda kavshovchi ogâiz apparati joylashgan. urgâochilarida esa tuxum qoâyuvchi oâsimta rivojlangan. koâpchilik turlarida eshitish organlari va ovoz chiqarish xususiyati taraqqiy etgan 20 minggacha turni oâz ichiga oladi. bulardan rossiyada 70 tasi uchraydi. bu kichik turkumga mansub turlarining hammasida moâylovlar juda uzun, eshitish organi oldingi oyoqlarining son qismiga joylashgan. qora chigirtkalar haqiqiy chigirtkalardan kichikroq, koâpincha qora, baâzi turlari koâkish yoki jigar rang, kuchli ovoz chiqaradi (chiyillash). koâpchiligi kech kirishi bilan aktivlashadi. bular ovozni chap qanotidagi âkamonchaâ (tishchalar) …

5 / 20

avkaz gâorlarida uchraydigan gâor qora chigirtkasi va boshqa turlari tarqalgan. buzoqboshsimonlar katta oilasiga oddiy buzoqboshilar va mayda chigirtkasimon parmalovchilar kiradi. buzoqboshilar sirtidan chigirtkasimonlardan birmuncha farq qiladi. bularning kalta va muskullashgan oyoqlari yer kovlashga moslashgan, qanotlari kalta, boshi katta â yapaloqlashgan; tanasi 3,5 â 5 sm. koâproq zax tuproqda uya kovlab, kechasi aktivlashadi. oâsimlik ildizi, mayda hasharot va chuvalchanglar bilan ovqatlanadi. buzoqboshlilar chigirtkasimonlarga oâxshamagan maxsus ovoz chiqaradi. ular osiyo, kavkaz, ukraina va boshqa respublikalarda koâp tarqalgan. kartoshka, sabzavot, gâoâza kabi ekinlarga ularni ildizini qirqishi bilan maâlum zarar yetkazadi. kichik qora chigirtkasimonlar (parmalovchilar) deb nomlangan hasharotlar sirtidan qora chigirtkalarga oâxshaydi, lekin ulardan birmuncha farqlanadi. ular oyoq kurakchalarining uch boâgâimli boâlishi, tuxum qoâyuvchi oâsimtasining toâgâriligi, ovoz chiqaradigan organlarining boshqacharoq tuzilishi bilan qora chigirtkadan farq qiladi. baâzilarida qanotlari kichik yoki yoâqolgan. bularning bir qancha turlari oârta osiyo, kavkaz va yevropaning sharqi â janubiy qismidagi dalalar yoki yaylov va togâ oldi rayonlarida koâp tarqalgan. poya …

6 / 20

, xitin bilan oâralgan maxsus parda shaklida tuzilgan. chigirtkalar â koâplab va tez koâpayadigan hasharotlardir. koâpchilik turlari kuzda tuxumini tuproqqa qoâyadi. tuxum qoâyuvchi oâsimta vositasida yerni kovlab maxsus bezdan ajratgan suyuqlik chiqarib, u yerda tuxum qoâyuvchi âkoâzachaâ hosil qiladi. keyin âkoâzachaâ ichiga 150 tagacha qoâyadi (ayrim hollarda 1 kvm yerda 1800 tagacha shunday âkoâzachaâ boâlib, ulrning har biridan 100-120 tagacha lichinka chiqadi). bahorda bu xildagi âkoâzachaâ lardan yetishib chiqqan qanotsiz lichinkalar oâsimliklar bilan oziqlanib tez (30-40 kunda) oâsib, voyaga yetadi. âgala boâlibâ yashaydigan bir qancha chigirtkalar (osiyo chigirtkalari, uchqirlar, marokash chigirtkasi, sahro chigirtkasi, qizil chigirtka) ning lichinkalari nihoyatda katta toâdalar hosil qilib, oâz yoâlida uchragan daraxt, buta, ekin va oâtlarni butunlay yeb, maâlum yoânalishda harakat qiladi. ular yetilib qanot paydo qilgach, daraxt va ekinni qiruvchi katta ofatga aylanadi. osiyo chigirtkasining lichinkalari bu xildagi migratsiya davrida 30-40-50 km gacha, ulgâayganlari esa 300-500 km gacha harakat qilib, oâz yoâlidagi oâsimliklarni toâla ravishda …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hasharotlar ekologiyasi koevolyutsiyasi parazit va parazitoid turlari kommunikatsiyalari"

hasharotlar ekologiyasi koevolyutsiyasi parazit va parazitoid turlari kommunikatsiyalari reja: 1. hasharotlar xilma-xilligi: asosiy turkumlari va muxim vakillari. 2. termitlar (isoptera) turkumi. 3. beshiktervatlar (montoptera) turkumi. 4. toâgâri qanotlilar (phosmoptera) turkumi. 5. bitlar (anoplura) turkumi. 6. qandalalar yoki yarim qattiq qanotlilar (hemiptera) turkumi. 7. shiralar yoki oâsimlik biti (aphidodea) kichik turkumi. 8. qoângâizlar yoki qattiq qanotlilar. 9. kapalaklar yoki tangacha qanotlilar. hasharotlar xilma-xilligi: asosiy turkumlari va muxim vakillari. suvaraklar (blattodea) turkumi. suvaraklarning koâpincha yapaloqlashgan tanasi qalin xitin bilan qoplangan boâlib, qora jigar rang yoki qizgâish rangda yoki qizigâish rangda: choâziq tangasimon yoki ov...

This file contains 20 pages in ZIP format (122.5 KB). To download "hasharotlar ekologiyasi koevolyutsiyasi parazit va parazitoid turlari kommunikatsiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: hasharotlar ekologiyasi koevoly… ZIP 20 pages Free download Telegram