kompton effekti

ZIP 10 pages 853.4 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 853.4 KB

File type ZIP

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1474626678_64910.doc 0 0 n h е = c h р / 0 0 n = 2 0 mc е е = 4 2 2 2 c m с p е e е + = е е е е е е + = + 0 4 2 2 2 2 0 c m c p hv mc hv e + + = + e р р р r r r + = 0 ( ) ( ) q cos 1 0 0 2 - = - v hv v v mc ( ) 2 2 sin 2 cos 1 0 q q l l l mc h mc h = - = - = d . 10 426 , 2 3 нм mc h - × = = l l n n h c h p h e = = = , p h / = l j j l 0 …

2 / 10

ishda to‘lqin uzunligining (( o‘zgarishi ( tarqalish burchagiga bog‘liqligi kuzatiladi: ((=(-(0=2(sin2((/2), бu еrда (=2,43(10-3 nm - sochadigan modda xususiyatlariga bog‘liq bo‘lmagan kompton to‘lqin uzunligi deb ataladi. sochilish nurlanishida ( to‘lqin uzunlikli spektral chiziq bilan bir qatorda (0 to‘lqin uzunlikli siljimagan chiziq ham kuzatiladi. siljigan va siljimagan chiziqlar intensivliklari munosabati modda turiga bog‘liq. rasm. kompton effektining tajribasining chizmasi 19.2-rasmda ba’zi bir burchak ostida sochilgan nurlanish spektri - intensivlik taqsimoti egri chizig‘i ko‘rsatilgan. kompton effekti 1923 yilda a.kompton va p.debay (mustaqil ravishda) tomonidan nurlanish tabiati, haqida kvant tasavvurlari asosida tushuntirib berildi. agar nurlanish bu fotonlar oqimi deb qabul qilinsa, unda kompton effekti - bu rentgen fotonlarini moddaning erkin elektronlari elastik to‘qnashuvi natijasidir. moddalarning yengil atomlarida elektronlar atomlar yadrolari bilan kuchsiz bog‘langan, shuning uchun ularning erkin deb hisoblash mumkin. to‘qnashish jarayonida foton elektronga saqlanish qonuniga binoan o‘z energiyasining va impulsining bir qismini beradi. 19.2-rasm. sochilgan nurlanish spektrlari ikkita zarraning, ya’ni energiyasiga va impulsiga …

3 / 10

ik tarqalishi impulslar diagrammasi energiya va impulsning saqlanish qonunini ifodalovchi ikkita munosabatdan, murakkab bo‘lmagan almashtirishlar bajarib va re kattalikni yo‘qotib quyidagicha yozish mumkin: . (19.2) chastotalardan to‘lqinlar uzunligiga o‘tish ((0 =s/(0 , ( =s/() eksperimentdan olingan kompton formulasiga to‘g‘ri keladigan ifodaga olib keladi: . (19.3) shunday qilib, kvant tasavvurlari asosida bajarilgan nazariy hisoblar, kompton effektini mukammal tushuntirish va kompton to‘lqin uzunligini fundamental konstantalar (o‘zgarmas son, doimiy miqdor) h, s va m orqali ifodalash imkonini beradi: tajriba ko‘rsatganidek, siljigan to‘lqin uzunligi bilan ( bir qatorda siljimagan dastlabki to‘lqin uzunligi (0 sochilgan nurlanishda kuzatiladi. bu fotonlarning atomlar bilan kuchli bog‘langan elektronlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’siri bilan tushuntiriladi. bunda fotonlar atomlar bilan energiya va impuls bo‘yicha o‘zaro to‘liq almashishadi. atomning katta massasi tufayli elektron massasi bilan tenglashtirganda atomga faqat fotonning energiyasining arzimas qismi o‘tadi, chunki sochilgan nurlanish to‘lqin uzunligidan tushadigan nurlanish to‘lqin uzunligi (0 deyarli farq qilmaydi. rasm. kompton effekti modeli 5. mikrozarralarning to‘lqin …

4 / 10

rozarralarga tegishli ekanligini aytib o‘tdi. impulsga ega bo‘lgan har qanday zarraga to‘lqin uzunlikli to‘lqin mos keladi. m massaga ega bo‘lgan zarralar uchun esa (19.5) norelyativistik yaqinlashuvida (19.6) de-broyl gipotezasi materiyaning simmetrik xususiyatlari fikriga asoslangan bo‘lib, o‘sha vaqtlarda tajribada tasdiqlanmagan edi. lekin, material obektlar haqidagi yangi tasavvurlarni rivojlanishida kuchli inqilobiy turtgi bo‘ldi. bir necha yillar davomida xx asrning bir qator kuchli fiziklari – v.geyzenberg, e.shredinger, p.dirak, n.bor va boshqalar kvant mexanikasi deb nomlanuvchi yangi fanning nazariy asoslarini ishlab chiqishdi. de-broyl gipotezasi 1927 yilda amerikalik fiziklar k.devisson va l.jermer tomonidan birinchi marta eksperimental tasdiqlandi. ular nikel kristallida sochiluvchi elektronlar oqimi qisqa to‘lqinli rentgen nurlanishining kristallarda sochilishida paydo bo‘ladiganga o‘xshash aniq difraksion manzara hosil qilinishini aniqladi. bu eksperimentlarda kristall tabiiy difraksion panjara rolini o‘ynadi. difraksion maksimumlar qonuniga binoan de-broyl formulasiga to‘liq mos tushadigan elektron oqimining to‘lqin uzunligi aniqlandi. 1928 yilda ingliz fizigi dj.tomson (bundan 30 yil oldin elektronni kashf etgan dj.tomsonning o‘g‘li) de-broyl …

5 / 10

n natijasi o‘zgarmadi. shuningdek elektronlar oqimi ancha kuchsiz bo‘lgan hollarda ham, pribor orqali bir vaqtda faqat bitta zarracha o‘tishi mumkin bo‘lgan hollarda ham natija bir xil chiqdi (v.a.fabrikant 1948 yil). shunday qilib, to‘lqin xususiyatlari nafaqat ko‘p sonli elektronlar oqimiga balki, har bir elektronga alohida xos ekanligi eksperimentda o‘z isbotini topdi. keyinchalik difraksion hodisalar neytronlar, protonlar, atom va molekulalar oqimlari uchun ham kuzatildi. mikrozarralarda to‘lqin xususiyatlar borligining eksperimental isboti tabiatning bunday universal holati materiyaning umumiy xususiyati haqidagi xulosaga olib keldi. demak, to‘lqin xususiyatlari makroskopik jismlarga ham xos bo‘lishi kerak. biroq makroskopik jismlarning massasi katta bo‘lganligi sababli ularning to‘lqin xususiyatlari tajribada aniqlanishi mumkin emas. masalan 10-9 g massaga ega, 0, 5 m/s tezlik bilan xarakatlanayotgan chang zarrasiga 10-21 tartibli de-broyl to‘lqini mos tushadi, ya’ni atom o‘lchamlaridan taxminan 11 tartibga kichikdir. to‘lqinning bunday uzunligini kuzatib bo‘lmaydi. bu misol makroskopik jismlar faqat korpuskulyar xususiyatlarni namoyon etishini ko‘rsatadi. yana bir misolni ko‘rib chiqamiz. potensiallar farqi …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kompton effekti"

1474626678_64910.doc 0 0 n h е = c h р / 0 0 n = 2 0 mc е е = 4 2 2 2 c m с p е e е + = е е е е е е + = + 0 4 2 2 2 2 0 c m c p hv mc hv e + + = + e р р р r r r + = 0 ( ) ( ) q cos 1 0 0 2 - = - v hv v v mc ( ) 2 2 sin 2 cos 1 0 q q l l l mc h mc h = - = - = d . 10 426 , 2 3 …

This file contains 10 pages in ZIP format (853.4 KB). To download "kompton effekti", click the Telegram button on the left.

Tags: kompton effekti ZIP 10 pages Free download Telegram