tabiiy geografik rayonlashtirish

ZIP 10 pages 4.6 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.6 MB

File type ZIP

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

1350885488_19587.doc tabiiy geografik rayonlashtirish r e j a: 1. tabiiy geografik rayonlashtirish yo`llari 2.tabiiy geografik rayonlashtirishning asosiy tamoyil(prinsip)lari 3. taksonomik birliklar haqida tushuncha tabiiy geografik rayonlashtirish obyektiv mavjud hududiy tabiiy geografik majmualarni o`rganish, ularga miqdor va sifat ko`rsatkichlari asosida ta`rif berish, shu asosda o`lkadan unumli foydalanish masalalarini hal qilish geografiya fani oldida turgan eng muhim masalalardan bridir. tabiiy geografik rayonlashtirish regional birliklarni tabiatda obyektiv mavjudligi, ularning doimo bir-biri bilan uzviy aloqada ekanligi va o`zaro bog`liqligi kabi dialektik-materialistik metodalogiyaga asoslanadi. tabiiy geografik rayonlashtirishning ilmiy prinsiplari ana shu metodologiya asosida ishlab chiqilgan. tabiiy geografik rayonlashtirish muammolari bo`yicha n. a. gvozdetskiy, n. i. mixaylov, g.d. rixter, v. i. prokayev, a. g. isachenko, f. i. mil`kov, v. m. chetirkin kabi yirik tabiiy geograf olimlar katta ilmiy ish olib bordilar. tabiiy geografik rayonlashtirish o`lkada olib boriladigan tadqiqotning geografik bosqichida muhim xisoblanadi va u region nomlarini obyektiv, asosli ravishda ajratish, ularni mukammal tasvirlashga, tabiiy majmualararo va …

2 / 10

ega ekanligiga asoslanadi. bir tabiiy geografik region faqat bir joyda yaxlit holda mavjud bo`ladi. boshqa joylarda xuddi shunday region takrorlanmaydi, lekin ayrim o`xshash xususiyatlarga ega bo`lishi mumkin. 2. landshaftlar rivojlanish tarixining birligi tamoyili bu tamoyil majmuali tabiiy geografik rayonlashtirishda asosiy tamoyillardan biridir. bu tamoyil tabiiy geografik rayonlashtirishning hamma bosqichida hisobga olinadi. chunonchi tabiiy geografik rayonlarni ajratishda ularning geologik hamda geomorfologik rivojlanish va landshaftlar genezisi asos qilib olinadn. lekin tabiiy geografik zonalarni ajratishda bu tamoyildan foydalanish mumkin emas. chunki zonaning o`zida geologik va geomorfologik taraqqiyoti hamda landshaftlarni yoshi jihatidan bir-biridan farq qiluvchi tabiiy majmualar ham uchraydi. 3. majmualilik tamoyili. bu tamoyiliga ko`ra tabiiy geografik rayonlashtirish landshaftlarning bir yoki bir necha yetakchi komponenti emas, balki barcha komponentlari birgalikda hisobga olinishi kerak. masalan, tabiiy geografik birliklarga ajratishda geologik- geomorfologik tuzilishi, relfi yoki iqlimgina emas, tuproqlari, o`simliklari, hayvonot dunyosi, yer usti va yer osti suvlari, tabiiy geografik jarayonlardagi o`xshashlik va tafovutlar ham aniqlanishi hamda …

3 / 10

ilash esa rayonlashtirish bosqichlari hamda tadqiqot masshtabiga bog`liq, boshqacha qilib aytganda rayonlashtirishning turli birliklarini ajratishda har xil belgilar asos qilib olinadi. ana shuning uchun bu prinsip nisbiy bir xillik prinsipi deyiladi. tabiiy hududiy majmualarni shakllanishi va rivojlanishi ko`p jihatdan ularning litogen, gidroiqlimiy va biogen komponentlariga bog`liq. ularning geologik poydevori litogen tarkibiga ko`ra nisbatan bir xil tog` jinslaridan iborat bo`lib turlicha holatda yotadi. tabiiy hududiy majmualar tabiiy geografiya o`rganadigan asosiy obyektdir. tabiatda ularning aniq chegaralari bor, o`ziga xos tabiiy geografik xususiyatlari va rivojlanish hamda tarqalish qonuniyatlari mavjud. taksonomik birliklar haqida tushuncha tabiiy geografik rayonlashtirishda geografiyaning shu soxasi bilan shug`illangan omillar turlicha rayonlashtirish tasnifini taklif qiladilar. bu tizimlarning ayrimlari landshaftlarning faqat zonal xususiyatlariga asoslangan bo`lsa, ba`zilarida azonal xususiyatlar, yana boshqalarida esa ham zonal, ham azonal xususiyatlar hisobga olingan. tabiiy geografik rayonlashtirishning taksonomik birliklari asosan quyidagilardir: tabiiy geografik o`lka - tabiiy geografik provinsiya - tabiiy geografik oblast - tabiiy geografik rayon - landshaft. …

4 / 10

rishi hamda relyefi va geomorfologik tafovutlar natijasida tarkib topadi. tabiiy geografik privinsiya zonaning geografik o`rni, iqlimi hamda orografik geomorfologik xususiyatlari, o`simlik qoplami, tuproqlari, yer osti suvlari, tabiiy geografik protsesslar, hayvonot olami va boshqalarda mujassamlashgan yirik qismlaridir. bunga turkiston tabiiy geografik o`lkasining jung`oriya-tyanshan, markaziy qozog`iston, turon provinsiyasini misol qilib ko`rsatish mumkin. tabiiy geografik oblast - provinsiyaning bir qismi bo`lib boshqa harakteri, mezoiqlimi yer osti suvlarining xususiyati va tuproq, o`simlik qoplami bilan ajralib turadi. tabiiy geografik rayon - tabiiy geografik oblastning sharoiti bilan boshqalardan farq qiladigan, o`ziga xos tuproq va o`simlik qoplamiga ega bo`lgan yirik qismidir. tabiiy hududiy majmualar, ya`ni tabiiy landshaftlar, birinchidan aniq hududiy birlik, ikkinchidan geografik birliklardan tashkil topgan murakkab geografik majmua, uchinchidan asosiy tabiiy- geografik birlik va hududiy tabiiy geografik tadqiqotlarning asosiy obyektidir. landshaftlarning tipologik birliklarini xaritaga tushirish o`ziga xos usul hisoblanadi. bu usul qo`llanilganida tabiiy geografik birliklar tipologik landshaftlar majmualari xaritalar asosida aniqlanadn. bunday tipologik majmualar egallagan maydon …

5 / 10

, sug`oruv kanallari, melioratsiya tarmoqlarini to`g`ri rejalashtirish, hududining yer osti zahiralarini, relyefi xususiyatlarini, tog` jinslari tarkibini, tuproqlarini va bu komponentlarni o`zaro bog`liqligini chuqur o`rganish lozimdir. xulosa qilib tabiiy geografik rayonlashtirishning ahamiyati qanchalik katta ekanligiga l.s.bergning fikrini keltirib o`tish joiz: «tabiiy rayonlarga bo`lmasdan o`rganilgan mamlakatni tabiiy geografiyasi chinakam geografik asar emasdir». foydalanilgan adabiyotlar: 1. yermakov y.g. i dr. fizicheskaya geografiya materikov i okeanov. m: vqsshaya shkola, 1988. 2. ryabchikov a.m. fizicheskaya geografiya materikov i okeanov. m: vqsshaya shkola, 1988. 3. fizicheskaya geografiya mirovogo okeana. m: izdatelpstvo moskovskogo universiteta, 1988. 4. ryabchikov a.m. dunyo qitoalari tabiiy geografiyasi, toshkent, 1968. 5. vlasova t.m. fizicheskaya geografiya materikov i okeanov. tom i-ii, m: prosveo‘yeniye, 1976. 6. vlasova t.m. materiklar va okeanlar tabiiy geografiyasi. i-ii tom.toshkent, 1985. 7. leontpev o.k. fizicheskaya geografiya mirovogo okeana. m: 1982. ensiklopeditseskiy slovarp geograficheskix terminov. m.1968. http://ziyonet.uz

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy geografik rayonlashtirish"

1350885488_19587.doc tabiiy geografik rayonlashtirish r e j a: 1. tabiiy geografik rayonlashtirish yo`llari 2.tabiiy geografik rayonlashtirishning asosiy tamoyil(prinsip)lari 3. taksonomik birliklar haqida tushuncha tabiiy geografik rayonlashtirish obyektiv mavjud hududiy tabiiy geografik majmualarni o`rganish, ularga miqdor va sifat ko`rsatkichlari asosida ta`rif berish, shu asosda o`lkadan unumli foydalanish masalalarini hal qilish geografiya fani oldida turgan eng muhim masalalardan bridir. tabiiy geografik rayonlashtirish regional birliklarni tabiatda obyektiv mavjudligi, ularning doimo bir-biri bilan uzviy aloqada ekanligi va o`zaro bog`liqligi kabi dialektik-materialistik metodalogiyaga asoslanadi. tabiiy geografik rayonlashtirishning ilmiy prinsiplari ana shu metodologiya asosida is...

This file contains 10 pages in ZIP format (4.6 MB). To download "tabiiy geografik rayonlashtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy geografik rayonlashtirish ZIP 10 pages Free download Telegram