iqlimshunoslik

DOCX 10 pages 1.5 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ishi mavzu : iqlimni shakillantiruvchi omillar mavzu : iqlimni shakillantiruvchi omillar reja: 1. iqlimshunoslikning predmeti va vazifalari 2. iqlimshunoslikning tadqiqot usullari 3. iqlimshunoslikning amaliy ahamiyati 4. iqlimiy tizim. uning umumiy xususiyatlari 5. iqlimni shakllantiruvchi omillar 6. iqlimni shakllantiruvchi jarayonlar iqlimshunoslikning predmeti va vazifalari iqlimning shakllanish sharoitlarini o‘rganuvchi fan iqlimshunoslik deb ataladi. astronomik va fizikaviy-geografık sharoitlaming murakkab kom- pleksi ta’sirida shakllanuvchi atmosfera jarayonlarini o‘rganish iqlimshu- noslikning predmeti hisoblanadi. iqlimshunoslik iqlimni shakllantiruvchi turli omillar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ularning to‘sha1gan sirt bilan o‘zaro ta’sirida ko‘rib chiqadi. u turli meteorologik hodisalar va iqlim turlarining yer shari sirtidagi taqsimotining qonuniyatlarini o‘rganadi. va nihoyat, iqlimshunoslik iqlimning geologik o‘tmishdagi, hozirgi zamondagi, shu jumladan inson faoliyati bilan bog‘liq o‘zgarishi muammolarini o‘rganadi. shunday qilib, iqlimshunoslik ilmiy fan bo‘lib, iqlimning shakllanish jaray- onlari, o‘tmish, hozirgi zamo.n va kelajakdagi tavsifi va tasnifıni, ic¡limning inson faoliyatiga va insonning iqlimga ta’sirini o‘rganadi. iqlim shakllanishi nazariyasining rivojlanishi …

2 / 10

g‘1iq atmosfera va okeanlar sirkulyasiyasi bilan belgilanuvchi muayyan joyga xar- akterli bo‘lgan ob-havoning ko‘p yillik rejimidir. bunday tushunishda iqlim joyning fizikaviy-geografik xususiyatlaridan biri hisoblanadi. quyosh energiyasining asosiy o‘zgarishlari to‘shalgan sirt yaqinida sodir bo‘ladi. bu sirtning optik, mexanik va issiqlik xossalari bo‘yicha bir jinsli emasligi uning o‘zaro yonma-yon uchastkalarida meteorologik rejimlar o‘rtasidagi farqlarga olib keladi. biroq, bu farqlar katta balandliklarga tarqalmaydi. shu sababli yer sirtining o‘lchamlari odatda yuzlab kilometrlardan katta bo‘lmagan har xil turdagi hududlari ustida katta masshtabli jarayonlar (siklon, antisiklon, atmosfera frontlari va boshq.)ga bog‘liq bo‘1gan ob-havo bir xil xarakterga ega bo‘ladi. birjinsli bo‘1magan to‘sha1gan sirtning gorizontal o‘lchamlariga bog‘liq ravishda katta bo‘lmagan alolıida geografik tuzilmalarning mezoiqlim va mikroiqlim deb ataluvchi iqlimlari ajratiladi. mezoiqlim — bu o‘l chami yuz kilometrdan katta bo‘lmagan (o‘rmon, vodiy, shahar va boshq.) alohida geografik landshaft tarkibiy qismining iqlimidir. mikroiqlim — bu o‘lchami bir necha yuz metrlardan katta bo‘lmagan (o‘rmon chekkasi, bog‘, ko‘l qirg‘og‘i, o‘rmon yalangligi va …

3 / 10

6. inson faoliyatining turli tarmoqlarini ta’min1ash, shuningdek ob- havoning uzoq muddatli prognozlañ uchun iqlim xarakteristikalarini yetkazib berish. iqlimshunoslikning tadqiqot usullari kuzatish va meteorologik stansiyalarning o’lchash ma’lumotlarini yig’ish usuli. iqlimshunoslik muammolarini hal qilish uchun kuzatilgan meteor- ologik kattaliklar va hodisalarning tızun qatorlari eng katta aharniyatga ega. bu ma’noda meteorologik stansiyalarni tashkil etish, ularni bir xi1 uskunalar va kuzatish uslubiyatlari bo‘yicha ko‘rsatmalar bilan ta’min1ash, ma’1umot1arni yig‘ish, nazorat qihsh va tarqatish asosiy majburiyati hisoblan- gan markaziy meteorologik muassasalarning paydo bo‘1ishi iqlimshunoslik- ning rivojlanishida yirik bosqich bo‘ldi. bu maqsadda peterburgda 1849 yilda bosh fizik observatoriya (hozir kunda a.i.voyeykov nomidagi bosh geofızik observatoriya) tashkil etil- gan. rossiya kabi bepoyon mamlakatning barcha meteorologik ishlarini boshqarish majburiyati yuklangan bu observatoriya jahonda dastlabki marka- ziy meteorologik muassasa edi. 1851 yilda avstriyada, 1855 yilda buyuk britaniyada, 1870 yilda aqshda, 1878 yilda fransiyada markaziy meteor- ologik institutlar tashkil etildi. shunday qilib, xix asrning iltkinchi yarmida bir xi1 uskunalar bilan ta’minlangan …

4 / 10

yilning 1 yanvaridan jahonning barcha meteorologik stansiyalarida kuza- tishlar grinvieh vaqti bo‘yicha soat 00 dan boshlab har uch soatda sinxron ravishda o‘tkazilmoqda. ayrim meteorologik kattaliklar kamroq kuzatila- di. masalan, yog‘inlar miqdori sutkada ikki marta, qor qoplamining ba- landligi bir marta o‘lchanadi. aktinometrik kuzatishlar sutkada olti marta, mahalliy o‘rtacha quy- osh vaqti bilan 00.30, 6.30, 9.30, 12.30, 15.30 va 18.30 larda amalga oshiriladi. 1. statistik tahlil usuli. bu usul quyidagi vazifalarni hal qilish imkonini beradi. birinchidan, ehtimollik-statistik apparat kuzatish natijalarini iqlimiy qayta ishlashning asosini tashkil etadi. bunday qayta islılashning asosiy bosqichlari quyidagilar: · iqlimiy qatorlarni hosil qilish va ularning nazorati; · umumiy iqlimiy axborotlarni olish va ularning aniqligini baholash; · iqlim diagnozi va prognozi uchun axborotlarni olish; · amaliy maqsadlarda iqlim ko‘rsatkichlarini ishlab chiqish va ularni hisoblash; · iqlimiy axborotlarni fazoviy umumlashtirish. 2. bu usul yordamida vaqtning ma’lum ora1ig‘i uchun umumlashtirilgan kuzatish qatorlari tuziladi. boshlang‘ich ma’lumotlar qatori gradasiyalar bo‘yicha qiymatlar taqsimotiga …

5 / 10

vadratik chetlanishlari, gradasiyalarining takrorlanu- vchanligi va boshqalarning i?ochişiqlari xaritalari tuziladi. bunday xarita- larni tuzishdan asosiy maqsad shundaki, ularning yordamida meteorologik kuzatishlar o‘tkazilmaydigan joylardagi ma’lumotlarni interpolyasiya usuli bilan hosil qilish mumkin bo'1adi. iqlimiy xaritalar, shuningdek, iqlimning asosiy fazoviy qonuniyatlari to‘g‘risida ko‘rgazmali tasavvur hosil qilish imkonini beradi. izochiziqlami o‘tkazishda fizikaviy qonuniyatlarrii hisobga olish va xari- talarning mo‘ljallanishidan kelib clûqish lozim. izoclıiziqlarni o‘tkazish vaqtida ularni gipsometriya, morfometriya, suv havzalarining mnvjudligi, suv havzasi qirg’og’idan uzoqlik va boshqa fızikaviy-geografik omillar bilan muvofıqlashtirish kerak bo‘ladi. so‘nggi yillarda geografık informasion tizimlar (git)ni qo‘llash izo- chiziqlaming o‘tkazi1ishini ob’ektivlashtirish bo‘yicha katta imkoniyatlarni oclıib bermoqda. 4. tizimli yondashuv usuli. bu usul iqlim va uning o‘zgarishlarini geografik qobiq chegarasida shakllanuvchi atmosfera, gidrosfera va litosferadagi jarayonlaming o‘zaro aloqadorlik va o‘zaro ta’siridagi majmuasi sifatida fızika va matematikaning asosiy qonunlari asosida tadqiq etadi. 5. eksperiment va modellashtirish usuli. kuzatishlardan farqli bu usul keng diapozondagi tashqi omillar ta’sirida o‘rgani1ayotgan ob’ektlarning tabiati to‘g‘risida tasavvur hosil qilish …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqlimshunoslik"

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim, va innovatsiyalar vazirligi mustaqil ishi mavzu : iqlimni shakillantiruvchi omillar mavzu : iqlimni shakillantiruvchi omillar reja: 1. iqlimshunoslikning predmeti va vazifalari 2. iqlimshunoslikning tadqiqot usullari 3. iqlimshunoslikning amaliy ahamiyati 4. iqlimiy tizim. uning umumiy xususiyatlari 5. iqlimni shakllantiruvchi omillar 6. iqlimni shakllantiruvchi jarayonlar iqlimshunoslikning predmeti va vazifalari iqlimning shakllanish sharoitlarini o‘rganuvchi fan iqlimshunoslik deb ataladi. astronomik va fizikaviy-geografık sharoitlaming murakkab kom- pleksi ta’sirida shakllanuvchi atmosfera jarayonlarini o‘rganish iqlimshu- noslikning predmeti hisoblanadi. iqlimshunoslik iqlimni shakllantiruvchi turli omillar o‘rtasidagi bog‘liqlikni ularning to‘sha...

This file contains 10 pages in DOCX format (1.5 MB). To download "iqlimshunoslik", click the Telegram button on the left.

Tags: iqlimshunoslik DOCX 10 pages Free download Telegram