metallar

ZIP 13 pages 2.3 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type ZIP

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

1424535123_60165.doc m ye t a l l a r metallar 1. metallarning umumiy xossalari 2. metallarning ichki tuzilishi 3. metallarning tabiatda uchrashi 4. metallarning olinishi 5. metallarning fizikaviy va kimeviy xossalari 6. metallar korroziyasi d.i.mendeleyev davriy sistemasidagi elementlarning 85tasini metallar tashqil qiladi. metallarning 12 tasi s-elementlar, 32 tasi d-elementlar, 28 tasi f-elementlar va kolgani r-elementlardir. simobdan tashqari xamma metallar oddiy xaroratda qattiq moddalardir. metallarning o'ziga xos belgilari kuyidagilardan iborat. 1. xar kanday metall o'ziga xos yaltiroklikka ega, buning sababi shuki, ular yeruglik nurini spektrning kuzga kurinuvchan soxasida kaytarish xususiyatiga ega. 2. metallar issiqlik va elektrni yaxshi utkazadi. metallarning elektr utkazuvchanligi xarorat ortishi bilan pasayadi va aksincha, karshiligi xarorat ortishi bilan ortadi. 3. kupchilik metallar odatdagi sharoitda kristall xolatida bo'ladi, ularning koordinasion soni katta kiymatga ega (8 va 12 ga teng) 4. metallar chuziluvchan va yassilanuvchi bo'ladi. 5. metallar elektr musbat elementlardir, ya'ni ularning oksidlari kupincha suv bilan birikib asoslar xosil …

2 / 13

alarni «metall» yoki «metallmaslarga» ajratish uchun kimeviy bog'lanishlar tipini asos qilib olish, kup masalalarni izox qilib olishda juda tugri xulosalarga olib keladi. demak, zarrachalar orasida metall bog'lanishli oddiy moddalarni metallar jumlasiga,kovalent bog'lanishli oddiy moddalarni esa metallmaslar jumlasiga kiritish kerak. oddiy moddalarni bunday 2 turkumga ajratish bir tomondan mutlak va ikkinchi tomondan nisbiy xarakterga ega. ayni sharoitda oddiy moddalarni metall va metallmaslarga ajrata olamiz,lekin ba'zi oddiy moddalarning "metallar" turkumiga kiritilishi tashki sharoitning uzgarishiga bog'liq bo'ladi.masalan,surma "metallmaslar" turkumiga kiritiladi, lekin surmaning elektr utkazuvchanligi xarorat ortishi bilan kamayadi. buni etiborga olganimizda surmani "metallar" turkumiga kiritishga tugri keladi. kalay 13,2os dan yuqorida metall, lekin xarorat pasayib -40 os ga yetganda ok kalay "kulrang kalay"ga aylanadi. kulrang kalayning kristall katagi xuddi olmos, kremniy va germaniylarning kristall katagi singaridir. kulrang kalayda atomlar o'zaro kovalent bog'lanishlar xosil qiladi; u yarim utkazuvchanlik xossalariga ega; uning elektr utkazuvchanligi, xuddi metallmaslarniki kabi, xarorat pasayishi bilan kamayadi. ximiyaviy bog'lanishlar tipiga kura …

3 / 13

aroratda elektronlar metallar sirtidan chikib keta olmaydi, chunki metallda erkin elektronlarni musbat zaryadli ionlar katta kuch bilan tortib turadi. metallga tashqaridan elektr maydoni berilganda, elektronlar tartibsiz xarakatini yukotib malum yo'nalishda yugura boshlaydi. elektronlarning bu xarakatiga musbat ionlar tuskinlik qiladi. xarorat kutarilishi bilan ionlarning tebranish xarakati kuchayib tebranish amplitudalari kattalashadi. shunda ionlarning elektronlar bilan tuknashish extimolligi ortadi. binobarin, elektronlarning malum yo'nalish sari xarakati kiyinlashadi. boshkacha aytganda, metallning elektr utkazuvchanligi xarorat ortganda kamayadi. metallarning tuzilishi xaqida zonalar nazariyasi xam metallarda erkin elektronlar borligini etirof etadi. bu nazariya asosida kuyidagi mo'loxazalar bor: metallning kristall panjarasidagi musbat ionlar bir-biridan bir xil uzoqlikda va malum tartib bilan joylashgani uchun bu ionlar bir xil elektr maydon xosil qiladi. doimo xarakatda bo'lgan erkin elektronlar musbat zaryadli ionlarga yaqinlashganida elektronlarning potensial energiyasi minimal kiymatga ega bo'ladi. metallardan "asl" metallar oltin, platina, kumush, (bazan mis, kalay, simob) tabiatda erkin, yani tugma xolatda uchraydi. metallarning asosiy massasi yer kobigida birikmalar …

4 / 13

, marganes rudasi- pirolyuzit mno2, kalay rudasi sno2, vismut oxrasi bi2o3 va boshqalar misol bula oladi. juda kup metallar tabiatda sulfidlar xolida uchraydi. bunday rudalar yer pustlogining chukurrok qismiga joylashgan bo'lib, ularga suv, karbonat angidrid, xavo kislorodi tasir etmagan (shuning uchun ular birlamchi tog jinslari deb yuritiladi). misol uchun mis kolchedani (cus?fe2s3), mis yaltirogi (cu2s), kinovar (hgs), kurgoshin yaltirogi (pbs), rux aldamasi (zns) va boshqalarni kursatish mumkin. bazan bir necha metallarning sulfidlari aralash xolda uchrab, polimetall rudani tashqil qiladi. rudalardan metallar ajratib olishning bir necha usuli mavjud. bu usullar kaytarilish, termik parchalanish va almashinish prosesslariga asoslangan. texnikada bu prosesslar metallurgiyaning turli kurinishlarida (pirometallurgiya, gidrometallurgiya, elektrometallurgiyada) amalga oshiriladi. kaytarilish prosesslariga misol tarikasida kuyidagi reaksiyalarni keltiramiz: a) kalayning kumir bilan kaytarilishi: sno2 + 2c --> sn + 2co b) rux oksidining uglerod (ii) oksidi bilan kaytirilishi: zno + co --> zn + co2 v) molibden oksidning vodorod bilan kaytarilishi: moo3 + 3h2 …

5 / 13

atdagi sharoitda o'ziga xos yaltiroklikka ega bo'lgan qattiq jismlardir. metallarning fizikaviy xossalari jumlasiga ularning optikaviy, termikaviy, mexaniqaviy, elektr va boshqa xossalari kiradi. metallarning xossalari - ularning yaltirokligi va shaffof emasligidir. alyuminiy va magniy yaxlit xolatda xam, kukun xolatda xam yaltirok metall, boshqa metallar esa faqat tekis sirtli yaxlit xolatdagina yaltirok bo'lib, kukun xolatda yaltirok emas. kumush, palladiy va indiy eng kup metall yaltiroklikka ega. shuning uchun xam kumush va palladiy kuzgu ishlab chikarishda ishlatiladi. kup metallar to'q kulrang bilan ok kumushrang orasidagi tusga ega. oltin va seziy sarik, vismut kizgish, mis to'q pushti rangga ega. metallarning buglari alangani malum tusga buyaydi. masalan, natriy - sarik, kaliy – binafsha rangga, stronsiy - qizil, kalsiy - kovok rangga buyaydi. bu xodisa asosida spektral analiz usuli yaratilgan. yerdagi va kosmosdagi moddalarning atom spektorlarini tekshirish natijasida usha moddalarning ximiyaviy tarkibi aniqlaniladi. barcha utkazgichlar ikki gruppaga bulinadi: 1) elektron - utkazgichlar (metall va yarim utkazgichlar); …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metallar"

1424535123_60165.doc m ye t a l l a r metallar 1. metallarning umumiy xossalari 2. metallarning ichki tuzilishi 3. metallarning tabiatda uchrashi 4. metallarning olinishi 5. metallarning fizikaviy va kimeviy xossalari 6. metallar korroziyasi d.i.mendeleyev davriy sistemasidagi elementlarning 85tasini metallar tashqil qiladi. metallarning 12 tasi s-elementlar, 32 tasi d-elementlar, 28 tasi f-elementlar va kolgani r-elementlardir. simobdan tashqari xamma metallar oddiy xaroratda qattiq moddalardir. metallarning o'ziga xos belgilari kuyidagilardan iborat. 1. xar kanday metall o'ziga xos yaltiroklikka ega, buning sababi shuki, ular yeruglik nurini spektrning kuzga kurinuvchan soxasida kaytarish xususiyatiga ega. 2. metallar issiqlik va elektrni yaxshi utkazadi. metallarning elektr utkazuvchanl...

This file contains 13 pages in ZIP format (2.3 MB). To download "metallar", click the Telegram button on the left.

Tags: metallar ZIP 13 pages Free download Telegram