идрок ҳақида тушунча

ZIP 19 pages 739.7 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 739.7 KB

File type ZIP

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

1363010979_42014.doc www.arxiv.uz reja: 1. idrok haqida tushuncha 2. idrokning predmetliligi va yaxlitligi 3. idrokning konstantligi va anglanganligi 4. appertseptsiya 5. idrokning turlari idrok haqida tushuncha. idrok - inson ongida sezgi organlarimizga bevosita ta’sir etayotgan narsa va hodisalarni tartibga solinib, yaxlit, bir butun holda aks ettirilishi. idrok narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini aks ettiruvchi sezgilardan farq qiladi. lekin idrok narsa ayrim sezgilarning oddiy yig‘indisidan iborat emas. idrok hissiy bilishning yangi, yuqori bosqichidir. idrok jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari mavjud. bular: idrokning predmetligi, yaxlitligi, ma’lum tartibda tuzilishi, konstantligi, anglanganligi. idrokning predmetliligi. idrokning predmetliligi ob’ektivlash ham deyiladi va tashqi olamdan olingan ma’lumotlarni shu olamning o‘ziga qaratishida ifodalanadi. tashqi olamdan kelayotgan ma’lumot, obraz (masalan, o‘qilayotgan kitobning tasviri) bizning sezgi organlarimizda emas (ko‘z ichida emas), balki bizning tanamizdan tashqarida, tashqi olamda deb idrok qilinadi. bu xususiyatsiz odamning amaliy faoliyatini tasavvur qilib bo‘lmaydi. idrokning predmetliligi tug‘ma hisoblanmaydi. sub‘ektda olamning predmetliligini ochib beruvchi ma’lum harakatlar tizimi mavjuddir. bu …

2 / 19

ishlardan keyingina bemor ko‘zining idrok qilish xususiyati qayta tiklangan. faqat ko‘rish sezgisining o‘zi narsalarni aks ettirishni ta’sinlay olmaydi. bunga misol tariqasida ko‘pchilik olimlar qurbaqaning ko‘zidagi ko‘z pardaning ishini misol qilib keltiradilar. qurbaqaning ko‘ziga tushgan soyaning bir necha belgilari, asosan harakatlari va burchaklari haqida darak beradi. shu sababli baqa harakatsiz pashshalar orasida ochidan o‘lishi ham mumkin. idrokning predmetliligi va yaxlitligi. predmetlilik idrokning sifati tarzida ish-harakatlarni boshqarishda alohida rol o‘ynaydi. bu xususiyat yordamida tashqi olamdan olingan ma’lumotlarni ana shu olamning o‘ziga solishtirib ko‘riladi va idrok obrazlarining real predmetlariga adekvat (mosligi) taminlanadi. tashqi olam bilan aks ettirilishi mos kelmay qolgan xollarda odam to‘g‘riroq aks ettirishni ta’sinlovchi idrokning yangi usullarini qidirishga majbur bo‘ladi. idrokning yaxlitligi. yukorida ko‘rsatganimizdek, idrok sezgi a’zolariga ta’sir kiluvchi narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini aks ettiruvchi sezgilardan farqli ravishda, narsalarning yaxlit obrazidir. o‘z-o‘zidan ravshanki, bu yaxlit obraz turli modallikdagi sezgilar orkali olingan narsalarning ayrim xususiyat va sifatlari haqidagi bilimlarni umumlashtirish asosida …

3 / 19

n muzika sifatida idrok qiladi. faqat maxsus maqsad bilangina (kompozitor, tankidchi) alohida nota yoki muzika asboblarining tovushiga e‘tibor berishi ularni fikran bir-biridan ajratishi mumkin. bu xususiyatlar idrokningg yaxlitligini beradi. idrokning konstantligi va anglanganligi. idrok qilinayotgan tashqi olam, muhit doimo o‘zgarishda, turli holatlarda, turli sharoitlarda namoyon bo‘ladi. turlicha yorug‘likda, fazoda turli holatlarda, turli masofda bo‘ladi. bunday omillar ta’siri ostida ko‘z sezgi organlarimizga kelayotgan ma’lumotlar turlicha bo‘ladi, ularni idrok qilish ham turlicha bo‘lishi kerak. ammo bizning pertseptiv (idrok qilish) tizimimiz bo‘layotgan o‘zgarishlarni to‘g‘rilash, tiklash qobiliyatiga ega. shu tufayli biz atrofimizdagi narsalarning shaklini, rangini katta-kichikliligini nisbatan o‘zgarmas (konstant) holda idrok qilamiz. idrokning bu xususiyati ko‘rish idroki misolida tushuntiriladi. narsaning uzoq-yaqinligiga qarab uning ko‘z to‘r pardasidagi tasviri ham katta yoki kichik bo‘ladi. biz uzoqdagi narsani kichik, yakindagisini katta deb idrok kilamiz. agar bir qo‘limizni uzoqqa cho‘zib, ikkinchisini ko‘zga yaqin ushlab tursak ham biz ikkala qo‘limizni, barmoqlarimizni kattargan yoki kichraygan holda emas, balki uzoq yoki …

4 / 19

faol harakatidir. masalan, oynaga qarab turib yozishga harakat qilinsa tez orada kishi avval qiynaladi, keyinroq esa qo‘lini to‘g‘ri boshqarishga o‘rganadi. shuningdek tasvirlarni turli burchak ostida o‘zgartirib beruvchi ko‘zoynaklar uzoq muddat taqib yurilsa kishi atrof muhitni to‘g‘ri idrok qilishga o‘rganadi. agar idrokning konstantligi bo‘lmasa odam benihoya o‘zgaruvchan olamni anglay olmas edi. idrokning konstanligi tevarak atrofdagi olamning nisbatan barqarorligini ta’minlaydi. idrokning anglanganligi. ma’lumki idrok qo‘zg‘atuvchining retseptorlarga bevosita ta’siri natijasida yuzaga kelsa ham, biroq pertseptiv obrazlar hamma vaqt ma’lum ma’noga ega bo‘ladi. odamning idroki tafakkur bilan, narsaning mohiyatini tushunish bilan mustahkam bog‘liqdir. narsani ongli idrok qilish – uni fikran atash degan ma’noni anglatadi. biz idrok kilayotgan narsalarimiz haqidagi ma’lumotlarni o‘zimizga tanish bo‘lgan narsalarga o‘xshashligini aniqlashga, biror sinfga kiritishga, ba’zi kategoriyalarga qo‘shishga intilamiz. 4. appertseptsiya. idrok, uni yuzaga keltirgan qo‘zg‘atuvchi bilan birgalikda idrok qilinayotgan sub‘ektning o‘ziga tegishli bir qator omillarga ham bog‘liq. yakka holda olingan ko‘z, yoki quloq idrok qila olmaydi, balki tirik odam …

5 / 19

iri tekshirish uchun quyidagi tajriba o‘tkazilgan. odamga narsalarning tasvirini 180 gradusga burib ko‘rsatadigan ko‘zoynak taqilgan. u hamma narsani to‘ntaradigan holatda ko‘rgan. unga yoqilgan sham ko‘rsatilganda u shamni to‘g‘ri holda idrok qilgan. shuningdek eymsning «qiyshaygan xona»larida o‘tkazilgan eksperementlarda shu xonadagi barcha narsalar va odamlar noto‘g‘ri idrok qilingan. masalan, katta yoshli odam boladan ham kichik bo‘lib ko‘rinadi. lekin xotinlar o‘z erlarini odatdagidek, o‘zgarmagan holda idrok qilishgan, xonani esa qiyshiq idrok qilishgan. idrok kishining o‘tmish tajribasiga bog‘liq. odam qancha tajribaga boy bo‘lsa, idroki ham shunchalik boy bo‘ladi. idrok jarayoni kishining motivlariga munosabati (ustanovka) ga ham juda bog‘liq. idrokning turlari. idrok klassifikatsiyasining asosi, sezgilardagi kabi, idrok jarayonida ishtirok qiluvchi analizatorlaring har xilligidir. idrok jarayonida qancha analizatorning yetakchilik qilishiga ko‘ra ko‘rish, eshitish, tuyush, kinestizik, hid bilish va ta’m bilish idroklari farqlanadi. idrokning sof holatdagi turlari ham uchraydi. odatda ular birlashib ketgan. bundag tashqari materiyaning yashash shakllariga ko‘ra ham idrok turlari, fazoni, vaqtni, harakatni idrok qilish …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "идрок ҳақида тушунча"

1363010979_42014.doc www.arxiv.uz reja: 1. idrok haqida tushuncha 2. idrokning predmetliligi va yaxlitligi 3. idrokning konstantligi va anglanganligi 4. appertseptsiya 5. idrokning turlari idrok haqida tushuncha. idrok - inson ongida sezgi organlarimizga bevosita ta’sir etayotgan narsa va hodisalarni tartibga solinib, yaxlit, bir butun holda aks ettirilishi. idrok narsa va hodisalarning ayrim xususiyatlarini aks ettiruvchi sezgilardan farq qiladi. lekin idrok narsa ayrim sezgilarning oddiy yig‘indisidan iborat emas. idrok hissiy bilishning yangi, yuqori bosqichidir. idrok jarayonining o‘ziga xos xususiyatlari mavjud. bular: idrokning predmetligi, yaxlitligi, ma’lum tartibda tuzilishi, konstantligi, anglanganligi. idrokning predmetliligi. idrokning predmetliligi ob’ektivlash ham deyiladi va...

This file contains 19 pages in ZIP format (739.7 KB). To download "идрок ҳақида тушунча", click the Telegram button on the left.

Tags: идрок ҳақида тушунча ZIP 19 pages Free download Telegram