arab tilshunosligi

ZIP 10 стр. 329,5 КБ Бесплатная загрузка

10 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 329,5 КБ

Тип файла ZIP

Страницы 10

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 10

1405596288_55863.doc arab tilshunosligi reja: 1.arab tilshunosligining ikki maktabi. 2. leksikografiya masalalari. arab xalifaligida tilshunoslikning paydo bo’lishi va rivojlanishi hindistondagi kabi, amaliy ehtiyojlar bilan bog’lanadi. ya‘ni bu davrda eski yodgorliklar va qur‘on tili bilan jonli arab tili (shevalari) orasida katta farqlanish yuzaga keladi. bir tomondan musulmon dunyosining muqaddas diniy kitobi bo’lgan «qur‘on»ni tushunarli qilish, undagi so’zlarni to’g’ri va aniq talaffuz qilish, ikkinchi tomondan, klassik arab tilini shevalar ta‘siridan saqlash maqsadida arab olimlari til masalalari bilan jiddiy shug’ullanishga kirishdilar. arab tilshunosligi o’z taraqqiyoti davrida hind va yunon tilshunosligi yutuqlariga, o`z ananalariga tanqidiy va ijobiy yondashgan. arablar o’z tillarining xususiyatlaridan kelib chiqqan holda ulardan foydalanganlar. vii-viii asr arab tilshunosligining dastlabki markazlari iroqning basra va kufa shaharlari hisoblangan. basra va kufa shaharlarida ikkita lisoniy maktab tashkil topgan bo’lib, ular o’rtasida tilshunoslikning ko’pgina masalalari yuzasidan «fikrlar jangi», qizg’in bahslar, munozaralar olib borilgan. ushbu lisoniy munozaralar tilshunoslik fanining markazi arab xalifaligining poytaxti bo’lgan bog’dod shao`riga ko’chirilgandan …

2 / 10

ni umumlashtiradi. u arab tili grammatikasining tugal va mukammal ko’rinishini taqdim etadi. ushbu asar har ikkala: basra va kufa maktabi vakillari tomonidan bir xilda yuqori baholangan va qadrlangan. kelib chiqishiga ko’ra yunon abu-abayda (770-837) noyob so’z va ibora, ifodalarning keng qamrovli lug’atini tuzadi. bog’dodlik hind sag’ani (1181-1252) 20 tomlik lug’at yaratadi va uni «to’lqinlar toshqini» deb nomlaydi. misrlik ibn mansur (1232-1311) katta hajmdagi salmoqli lug’at tuzib, uni «arab tili» deb ataydi. sherozlik fors feruzobodi (1329-1414) 60 tomlik lug’at tuzgan va uni «qomus» (okean) deb nomlagan. bundan keyin yaratilgan ko’plab lug’atlar ham «qomus» nomi bilan ataladigan bo’lgan. arab leksikografiyasida lug’atlar mazmuniga ko’ra olti guruhga bo’linadi: 1. to’liq izohli lug’atlar. 2. predmet lug’atlari (masalan, hayvonlar bilan bog’liq lug’atlar va b). 3. sinonimlar lug’ati. 4. noyob so’zlar lug’ati. 5. ¤zlashgan so’zlar lug’ati. 6. tarjima lug’atlari. arab leksikografiyasi sharq - eron, turkiya, qisman hind xalqlariga ham, yevropa xalqlariga ham katta ta‘sir ko’rsatdi. arab tilshunoslari, …

3 / 10

ratishga olib keldi. shunga ko’ra arab - yahudiy filologiyasida o’zak, so’z yasovchi elementlar tushunchasi bilan birga fleksiya haqidagi tushuncha ham paydo bo’ldi. arablar, hindlar kabi, tovushlarni akustik va fiziologik belgilariga ko’ra farqlaganlar. nutq a‘zolari sifatida og’iz bo’shlig’i, burun bo’shlig’i va bo’g’iz hisoblangan. nutq tovush-larini hosil qilishda bo’g’iz, til, tanglay, milk, tish, lab xizmat qilishi ta‘kidlangan. arab tilshunosligida sintaksis masalalari, hind va yunonlardagidek, grammatikaning eng bo’sh bo’limi hisoblangan. shunga qaramasdan arablarda sintaksisning tekshirish ob‘ekti sifatida gap, gapning struktur-semantik tahlili kuzatiladi. ular gapning kamida ikki so’zdan-ikki otdan yoki ot va fe‘ldan iborat bo’lishini, bu so’zlar o’rtasidagi sub‘ekt - predikat munosabatining o’rganilishini to’g’ri ta‘kidlaydilar. gaplarning tuzilishiga ko’ra otli, fe‘lli va holli turlarga bo’linishini qayd etdilar. otli gaplarning ot so’zdan boshlanishini (masalan, zayd turibdi), fe‘lli gaplarning esa fe‘l so’zdan (masalan, turgan zayd) boshlanishini aytadilar. otli gapning egasi mubtado (mubtado), kesim esa habar (xabar) deb nomlanadi. gapning ikkinchi darajali bo’laklari sifatid 1)to’ldi-ruvchi, 2) hol va …

4 / 10

galik kelishigi (bila) qayd etiladi. qaratqich kelishigi alohida izofa hodisasi sifatida tushuntiriladi. bosh kelishik haqida so’z yuritilmaydi. arab grammatikasining morfologiya qismi sibavayxiy asarida puxta ishlab chiqilgan. aniqrog’i, u morfologiyaga oid quyidagi masalalarni tadqiq qiladi: 1. so’z turkumi. 2. ¤zakning tuzilishi. 3. ot va ularning tasnifi. 4. fe‘l va uning shakllari va boshqalar. turkiy til masalalari bo’yicha tilshunos asiruddin abu hayyon al - andalusiy (1256-1344) qator asarlar yaratdi. ma‘lumotlarga qaraganda bu asarlarning o’ndan ortig’i bizgacha yetib kelgan. masalan, 1. «kitobul af‘ol fillisoniy turkiya» («turk tilidan ish kitobi»). 2. «kitob zahvul mulk finnahvit turkiya» («turk sintaksisi sohasidan yorqin kitob»). 3. «adduratul mudita fil lug’atit turkiya» («turk tili tarixi») 4. «kitob al idroki lisonul atrok» («turklar tilini tushunish kitobi»). «turklar tilini tushunish» kitobi 1312 yilda arab tilida yozilgan bo’lib, kirish, lug’at va grammatika bo’limlaridan tashkil topgan. muallif asarning kirish qismida til sistemasining tuzilish elementlari - tashkil qiluvchilari sifatida lug’at tarkibini, morfologiya va sintaksisni …

5 / 10

a o’zbek tilida 1968 yilda toshkentda naso`r qilingan. 1978 yilda esa asar akad. e.fozilov va m.t.ziyaevlar tomonidan rus tiliga hgirilib, «izskanny dar tyurkskomu yazku» nomi ostida (akad. a.n.kononov muharrirligida) toshkentda chop etildi. asarda qipchoq shevasining lug’at tarkibi va grammatik qurilishi tasvirlanadi. tadqiqot uch bo’limdan: 1. qisqacha kirish. 2. lug’at va 3. grammatikadan tashkil topgan. manbaning kirish qismida til va jamiyat masalasiga e‘tibor qaratilib, tilning jamiyatdagi vazifasi, o’rni uning tafakkur bilan bog’liqligi haqida fikrlar beriladi. muallif: «inson hayvondan faqat tushunish va til (so’zlash, bizningcha-nutq r.r) bilangina farq qiladi»,- deydi. demak, fikrlash va til (nutq) qobilyati faqat insongagina xos ekanligi ta‘kidlanadi. binobarin, inson ana shu qobilyatiga ko’ra o’zgalar bilan, jamiyat a‘zolari bilan aloqaga kirishadi, o’zaro aqliy, lisoniy munosabatda bo’ladi. ishning kirish qismida, shuningdek, grafika - yozuv bilan bog’liq ayrim masalalar hamda ba‘zi tovushlar haqida, tovush-larning fiziologik - talaffuz xususiyatlari hamda talaffuz vaqtida tushib qolish xususiyatlari haqida ma‘lumot beri-ladi. masalan, d: ichir (asli …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 10 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "arab tilshunosligi"

1405596288_55863.doc arab tilshunosligi reja: 1.arab tilshunosligining ikki maktabi. 2. leksikografiya masalalari. arab xalifaligida tilshunoslikning paydo bo’lishi va rivojlanishi hindistondagi kabi, amaliy ehtiyojlar bilan bog’lanadi. ya‘ni bu davrda eski yodgorliklar va qur‘on tili bilan jonli arab tili (shevalari) orasida katta farqlanish yuzaga keladi. bir tomondan musulmon dunyosining muqaddas diniy kitobi bo’lgan «qur‘on»ni tushunarli qilish, undagi so’zlarni to’g’ri va aniq talaffuz qilish, ikkinchi tomondan, klassik arab tilini shevalar ta‘siridan saqlash maqsadida arab olimlari til masalalari bilan jiddiy shug’ullanishga kirishdilar. arab tilshunosligi o’z taraqqiyoti davrida hind va yunon tilshunosligi yutuqlariga, o`z ananalariga tanqidiy va ijobiy yondashgan. arablar o’z tilla...

Этот файл содержит 10 стр. в формате ZIP (329,5 КБ). Чтобы скачать "arab tilshunosligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: arab tilshunosligi ZIP 10 стр. Бесплатная загрузка Telegram