tarix falsafasi

ZIP 20 pages 40.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 40.0 KB

File type ZIP

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

1443689792_61383.doc tarix falsafasi reja: 1. tarix falsmafasining tuzilishi va funksiyalari 2.tarix falsafasida tarixiy taraqqiyot g‘oyasi. 3.tarixda shaxsning roli. ma'lumki, har qanday ijtimoiy hodisaning mohiyatini va uning jamiyatning rivojlanish jarayonidagi o‘rnini faqat u butun jamiyatning rivojlanish jarayoniga bog‘lab, ya'ni umumiy tarixiy jarayon doirasida o‘rganilgan taqdirdagina tushunish mumkin. bundan muqarrar tarzda butun insoniyat tarixiga tegishli bo‘lgan savollar kelib chiqadi: tarixiy rivojlanishning biron-bir maqsadi mavjudmi; jahon tarixi qaysi yo‘nalishda harakatlanadi; tarix biron-bir muayyan mazmunga egami? bu savollarning barchasiga falsafaning «tarix falsafasi» degan nom olgan bo‘limi javob beradi. hozirgi darsliklarda tarix falsafasining predmetini, uning tuzilishi va funksiyalarini yoritishga lozim darajada e'tibor berilmaganini hisobga olib, mazkur bo‘limni ayni shu muammolarning tahlilidan boshlaymiz. tarixning mazmunini aniqlash yo‘lidagi izlanishlar. bilimning integral shakli sifatida falsafa jamiyat, tarix va inson haqidagi muayyan-ilmiy tasavvurlarni sintez qiladi. u gumanitar fanlar – psixologiya, san'atshunoslik, semiotika, san'atga murojaat etadi. tarix falsafasining asosiy vazifalaridan biri – o‘zgaruvchan va murakkab ijtimoiy dunyoda hayot mazmuniga doir …

2 / 20

retatsiyasi) keyinchalik qadimgi faylasuflar tarixni uzluksiz takrorlanib turadigan jarayonlar, «abadiy ortga qaytish» (f.nitsshe) sifatida tasavvur qilganlar. diniy an'ana tarixning butunlay boshqacha talqinini taklif qildi. o‘rta asrlarda ilohiy taqdir asosiy tarixiy kuch sifatida e'tirof etildi. tarixiy voqyealarning ichki mantiqi alohida mazmun kasb etdi: xudo nafaqat tarixiy jarayonni boshqaradi, balki adashgan insoniyatga gunohlardan forig‘ bo‘lish, jannatdagi boqiy hayotga erishish yo‘lini ko‘rsatadi. avreliy avgustin o‘zining «ilohiy shahar haqida» asarida boqiylik va muvaqqatlik, ilohiylik va dunyoviylikning birligi to‘g‘risida so‘z yuritadi. uning fikricha, iso masih insoniyatga boqiylik sari yo‘l ko‘rsatgan. tarixning mazmuni – boqiylikka eltuvchi yo‘ldan borishda, inson hayotining mazmuni esa – xudoga xizmat qilish, gunohlardan forig‘ bo‘lishdadir. ibn xaldun tarixning mazmuni haqida mulohaza yuritar ekan, uni, inson hayotining mazmuni kabi, tarix tugaganidan keyingina aniqlash mumkinligini qayd etadi. ammo, shunga qaramay, tarixning mazmuni haqida erkinlik, ijod tushunchalariga tayanib so‘z yuritish mumkin, deb hisoblaydi. tarixning harakatida ibn xaldun ob'ektivlashuvning inson ustidan hukmini kamaytiradigan, uning erkinligi va …

3 / 20

manzarasiga chizg‘i» deb nomlangan risolasida kishilik jamiyatining barcha jabhalariga tafakkurning kirishi g‘oyasini mazkur jamiyat rivojlanishining uzoq istiqboli sifatida asoslashga harakat qiladi. tafakkurning tantanasi g‘oyasi insoniyat tarixining mazmuni sifatida gegel tomonidan ham asoslangan. u tarixga mutlaq ruh, olamiy aql taraqqiyoti sifatida yondashgan. gegel fikriga ko‘ra, mazkur taraqqiyot o‘zining alohida vazifasini ado etishi lozim bo‘lgan ayrim xalqlar ruhi orqali amalga oshadi. uning fikricha, tarixiy jarayon «aqlga muvofiq», ya'ni tasodiflardan yoki ayrim shaxslarning o‘zboshimchaligidan qat'iy nazar o‘ziga yo‘l ochadigan ob'ektiv qonuniyatlar bilan belgilanadi. tarixning mazmuni mutlaq ruh o‘zini o‘zi anglab yetishidadir, deb qayd etadi gegel. tarixning mazmunini aniqlash borasidagi keyingi izlanishlar amalda muayyan ideal tajassumi sifatidagi tarixning mazmuni haqidagi tezisning ko‘rinishlari hisoblanadi. idealning mazmuni har xil, hatto qarama-qarshi bo‘lishi mumkin: texnokratik illyuziyalar, ommaviy iste'mol jamiyati ideali, axborot jamiyati ideali, xususiy mulk va ekspluatatsiyasiz umumiy tenglik jamiyati va h.k. tarixning mazmunini aniqlash yo‘lidagi izlanish rang-barang ekanligiga qaramay, uning har bir talqini aholi muayyan qismining …

4 / 20

a 200 yillar oralig‘idagi davrga mos keladi. yevropada fan-texnika davrining boshlanishi mazkur madaniyatlarning davomi (ma'lum ma'noda esa ularning ziddi) bo‘lgan. to‘rtinchi bosqichda insoniyatning birligi vujudga keladi. bu davrda jamiyat insonga munosib bo‘lgan asoslar va tamoyillarga muvofiq rivojlanadi. totalitarizmdan butunlay voz kechishga asoslangan huquqiy davlat mazkur birlikning kafili hisoblanadi. tarixning mazmuni – umuminsoniy madaniyatni va vaqt o‘qining avvalida shakllangan an'analarni saqlash va rivojlantirishdadir. bugungi kunda jamiyatning globallashuvi munosabati bilan tarixning mazmuni haqidagi masala yana kun tartibidan o‘rin olmoqda. zamonlar va xalqlar aloqasini, xalqlar o‘rtasidagi hamjihatlikni qaror toptiradigan, ajdodlarning ma'naviy merosini saqlash va ko‘paytirishni, hozirgi avlodlarning erkinligi va ijodiy imkoniyatlarini ro‘yobga chiqarishni ta'minlaydigan qadriyatlar tizimiga qarab mo‘ljal oluvchi g‘oyalar yana muhim ahamiyat kasb etmoqda. xix asrda falsafadan sotsiologiya ajralib chiqa boshladi. mazkur fan jamiyatni tushunishga nisbatan falsafiy yondashuvlarni asosan tan oladi va ayni vaqtda o‘z predmeti va tadqiqot metodlariga ega. o.kont. ijtimoiy tadqiqotlarning ob'ektivligiga erishish lozim, degan g‘oyani himoya qilgan o.kont (1798-1857) …

5 / 20

tafizik bosqich (xiv-xviii asrlar) va pozitiv bosqich (xix asrda boshlanadi). marksizm. k.marks (1818-1883) va f.engels (1820-1895) jamiyatni o‘z-o‘zidan rivojlanadigan, iqtisodiy rivojlanishning bir bosqichidagi barcha mamlakatlar uchun umumiy bo‘lgan o‘ta murakkab tizim sifatida tavsiflaydi. jamiyatning ziddiyatli birlikni tashkil etadigan barcha tarkibiy qismlari moddiy ishlab chiqarish munosabatlari bilan belgilanadi. mazkur munosabatlar majmui bazisni, ya'ni jamiyatning iqtisodiy negizini tashkil etadi. shu asosda jamiyatning o‘ziga xos ijtimoiy munosabatlar amal qiladigan muayyan-tarixiy tipi shakllanadi. jamiyatning umumiy iqtisodiy asosda shakllanadigan va «alohida, o‘ziga xos xususiyat»ga ega bo‘lgan tipini marks ijtimoiy-iqtisodiy formatsiya deb belgilaydi. ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyalarning o‘zgarishiga marks pirovard natijada ishlab chiqarish kuchlari va ishlab chiqarish munosabatlarining dialektikasi bilan belgilanadigan qonuniy, tabiiy-tarixiy jarayon sifatida qaraydi. g.spenser. sotsiologiyada organik yo‘nalish asoschisi gerbert spenser (1820-1903) jamiyatga individlar birlashmasi sifatida yondashadi. uning fikricha, mazkur individlarning rivojlanishidagi farqlar jamiyat evolyusiyasining dastlabki shartlari hisoblanadi. jumladan, ibtidoiy qabilalar rivojlanishda oqsaganini spenser ularning qobiliyatlari rivojlanish darajasining pastligi bilan tushuntiradi. eng moslashuvchan jamiyatlarning yashash uchun …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarix falsafasi"

1443689792_61383.doc tarix falsafasi reja: 1. tarix falsmafasining tuzilishi va funksiyalari 2.tarix falsafasida tarixiy taraqqiyot g‘oyasi. 3.tarixda shaxsning roli. ma'lumki, har qanday ijtimoiy hodisaning mohiyatini va uning jamiyatning rivojlanish jarayonidagi o‘rnini faqat u butun jamiyatning rivojlanish jarayoniga bog‘lab, ya'ni umumiy tarixiy jarayon doirasida o‘rganilgan taqdirdagina tushunish mumkin. bundan muqarrar tarzda butun insoniyat tarixiga tegishli bo‘lgan savollar kelib chiqadi: tarixiy rivojlanishning biron-bir maqsadi mavjudmi; jahon tarixi qaysi yo‘nalishda harakatlanadi; tarix biron-bir muayyan mazmunga egami? bu savollarning barchasiga falsafaning «tarix falsafasi» degan nom olgan bo‘limi javob beradi. hozirgi darsliklarda tarix falsafasining predmetini, uning tuzili...

This file contains 20 pages in ZIP format (40.0 KB). To download "tarix falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tarix falsafasi ZIP 20 pages Free download Telegram