tilshunoslik tarixidagi yoʼnalishlar va maktablar

PPTX 36 pages 1.2 MB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

mavzu: tilshunoslik tarixidagi yoʻnalishlar va maktablar mavzu: tilshunoslik tarixidagi yoʻnalishlar va maktablar kirish tilshunoslik — bu tilning kelib chiqishi, tuzilishi, rivojlanishi va jamiyatdagi o‘rnini o‘rganuvchi fan. insoniyat taraqqiyoti davomida tilga bo‘lgan ilmiy qiziqish ortib borgan va natijada turli davrlarda turli yo‘nalishlar hamda ilmiy maktablar shakllangan. har bir maktab tilni o‘rganishda o‘ziga xos metod, nazariya va yondashuvga ega bo‘lgan. tilshunoslikning shakllanishi qadimgi dunyodan to hozirgi zamongacha davom etgan uzluksiz ilmiy jarayondir. qadimgi davr tilshunosligi tilshunoslikning ildizlari qadimgi sivilizatsiyalarga borib taqaladi. hind tilshunosligi — eng qadimgi yo‘nalishlardan biri bo‘lib, mashhur olim panini (mil. avv. iv asr) tomonidan yaratilgan “ashtadhyayi” grammatik asari sanskrit tili tuzilishini mukammal tahlil qilgan. qadimgi yunon tilshunosligida esa platon va aristotel so‘z va ma’noni falsafiy jihatdan o‘rgangan. dionisiy frakiyalik esa birinchi bo‘lib grammatikani tizimli shaklda bayon etgan. qadimgi rim tilshunosligi yunon an’analariga tayangan holda rivojlangan, varro va prissian grammatikani lotin tili asosida tahlil qilgan. o‘rta asr va uyg‘onish davri …

2 / 36

xshashliklarni o‘rganib, hind-yevropa tillari oilasini ilmiy asosda tasnifladilar. bu davrda tilni tizimli va tarixiy jihatdan o‘rganish boshlandi. qiyosiy-tarixiy maktab tilda o‘zgarishlar tasodifiy emas, balki ma’lum qonuniyat asosida yuz berishini isbotladi. masalan, grimm qonuni german tillaridagi tovush o‘zgarishlarini izohlab berdi. yosh grammatiklar maktabi xix asr oxiri — xx asr boshlarida yosh grammatiklar deb atalgan yangi oqim paydo bo‘ldi. bu maktab vakillari — karl brugmann, hermann osthoff, august leskien. ular til o‘zgarishlari qonuniy va istisnosiz kechadi degan g‘oyani ilgari surdilar. tilning asosiy o‘zgarishi — fonetik jarayonlarda, ya’ni tovush tizimida sodir bo‘ladi deb hisobladilar. ular til tarixini o‘rganishda empirik (tajriba asosida) yondashuvni ilgari surishdi. strukturalizm maktabi xx asr boshida tilshunoslikda strukturalizm deb ataluvchi yangi yo‘nalish paydo bo‘ldi. bu yo‘nalishning asoschisi — ferdinand de sossyur. u o‘zining mashhur “umumiy tilshunoslik kursi” asarida tilni belgilar tizimi sifatida ta’rifladi. sossyur tilni sinxroniya (hozirgi holat) va diaxroniya (tarixiy rivojlanish) jihatidan o‘rganish zarurligini asoslab berdi. strukturalizm tilning ichki …

3 / 36

jakobson, n. trubetskoy) tilni kommunikatsiya vositasi sifatida tahlil qildi. london maktabi (m. a. k. halliday) esa funktsional grammatika nazariyasini yaratdi. bu yo‘nalishlarda tilning ma’nosi, vazifasi, nutq jarayonidagi roli asosiy o‘rinni egallaydi. zamonaviy tilshunoslik maktablari bugungi kunda tilshunoslikda turli yangi yo‘nalishlar shakllangan: kognitiv lingvistika — til va tafakkur o‘zaro bog‘liqligini o‘rganadi. sotsiolingvistika — til va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlarni tahlil qiladi. psixolingvistika — nutq jarayonining psixologik mexanizmlarini tadqiq etadi. kompyuter lingvistikasi — sun’iy intellekt va avtomatik tarjima tizimlarida tilning modellarini yaratadi pragmatika esa nutqni ijtimoiy vaziyatda, maqsad va kontekst bilan bog‘liq holda o‘rganadi. o‘zbek tilshunosligi maktablari o‘zbek tilshunosligi ham umumjahon tilshunosligining ajralmas qismi sifatida rivojlandi. xix–xx asrlarda mahmudxo‘ja behbudiy, abdurauf fitrat, g‘ozi olim yunusov kabi jadid olimlar o‘zbek tili grammatikasini shakllantirishga hissa qo‘shganlar. mustaqillik davrida strukturaviy, kognitiv, sotsiolingvistik yo‘nalishlar asosida ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. sh. rahmatullaev, a. madvaliyev, m. asqarova kabi olimlar zamonaviy o‘zbek tilshunosligi rivojida muhim o‘rin tutganlar xulosa tilshunoslik tarixidagi …

4 / 36

tilshunoslik tarixidagi yoʼnalishlar va maktablar - Page 4

5 / 36

tilshunoslik tarixidagi yoʼnalishlar va maktablar - Page 5

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik tarixidagi yoʼnalishlar va maktablar"

mavzu: tilshunoslik tarixidagi yoʻnalishlar va maktablar mavzu: tilshunoslik tarixidagi yoʻnalishlar va maktablar kirish tilshunoslik — bu tilning kelib chiqishi, tuzilishi, rivojlanishi va jamiyatdagi o‘rnini o‘rganuvchi fan. insoniyat taraqqiyoti davomida tilga bo‘lgan ilmiy qiziqish ortib borgan va natijada turli davrlarda turli yo‘nalishlar hamda ilmiy maktablar shakllangan. har bir maktab tilni o‘rganishda o‘ziga xos metod, nazariya va yondashuvga ega bo‘lgan. tilshunoslikning shakllanishi qadimgi dunyodan to hozirgi zamongacha davom etgan uzluksiz ilmiy jarayondir. qadimgi davr tilshunosligi tilshunoslikning ildizlari qadimgi sivilizatsiyalarga borib taqaladi. hind tilshunosligi — eng qadimgi yo‘nalishlardan biri bo‘lib, mashhur olim panini (mil. avv. iv asr) tomonidan yaratilgan “as...

This file contains 36 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "tilshunoslik tarixidagi yoʼnalishlar va maktablar", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik tarixidagi yoʼnali… PPTX 36 pages Free download Telegram