yangi davrda psixologiyaning rivojlanishi

PPT 16 pages 111.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 111.0 KB

File type PPT

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

yangi davrda psixologiyaning rivojlanishi yangi davrda psixologiyaning rivojlanishi reja: 1.yangi davr psixologiyasiga umumiy tavsifnoma 2.yangi davrning birinchi nazariyasi 3.psixologiyada ratsionalizm, psixologiyada sensualizm. xv – xvi asrlarda ilm – fanga yangicha qarashlar paydo bo’ldi. bu yangicha qarashlar ratsionalizmga va nazariy yondashuvlarni amaliy asoslashga qaratilgan edi. bu esa psixologiya fani rivojlanishida yangi bosqichga qadam qo’yishni anglatdi. aynan shu yondashuvlar olimlar uchun yangi psixologik kontseptsiyalarni ishlab chiqish uchun motiv bo’lib xizmat qildi. psixologiya fanining dastlabki shakllanish jarayonida, falsafaning tarkibida edi. buni psixologiyaning predmeti faqatgina “jon – ruh” deb qaralganida yaqqol kuzatish mumkin. psixologiya rivojlanish jarayonida nafaqat jon – ruh borasidagi muammolarni, balki insonning shaxs sifatida shakllanishi jarayonida uning psixik rivojlanish qonuniyatlarini o’rgana boshladi. xvii asrga oid psixologik fikrlarning o’ziga xos tomonlarining talqinida ochiq namoyon bo’ldi. a) tushuntirish uchun hech qanday ruhga muxtoj bo’lmagan tana-mexanik tizim haqidagi ta`limot; b) ichki kuzatish orqali o’z psixik holati haqida hamma narsani bilish mumkin bo’lgan individning ongi haqidagi …

2 / 16

di. dekartning aytishicha, bu metod hatto tajriba (empirik metoddi) dan ham mukammalroqdir. dekart misol tariqasida deduktiv metodga asoslangan, binobarin eng aniq fan bo’lgan matematikani ko’rsatadi. dekartning fikricha to’liq ilmiy falsafa tizimi shu jumladan psixologiya ham faqat ratsionalistik metod asosidagina qurilishi mumkin. dekart o’zining psixologiya sohasidagi ta`limotini asosan o’zining “ruh ehtiroslari haqida” degan asarida bayon qilgan. dekart tana bilan ruhni bir-biriga mutlaqo qarama-qarshi deb hisoblaydi. tananing mohiyati barcha moddiy narsalarniki singari o’rin ishg`ol qilish, fazoviylikdir, ruhning mohiyati esa tafakkurdir (dekart sezgi, tasavvur va irodani ham shunga kiritadi). dekartning fikricha ruh faqat insonlarga xosdir, hayvonlar esa aksincha ruhga ega emas. hayvonlar –murakkabroq mashinadir, xolos. inson tanasi ham xuddi shunday murakkab mashinadir. ruhning faoliyati sezgilar xotira, tafakkur, iroda-o’z qonuniyatlariga ya`ni ruhiy qonunlarga binoan ro’y beradi. shunday qilib, psixik va fiziologik jarayonlar parallel holda ro’y beradi. shuning uchun ham dekart 20 asrgacha bo’lgan psixologiyada keng tarqalgan nazariyaning ya`ni psixofizik parallelizm ta`limotining asoschisi hisoblanadi. dekart …

3 / 16

miyada u yoki bu javob mushak harakatlari beriladi. masalan, dekart birinchi nerv qiziologik jarayonlarning mexanizmini aniqladi, fiziologiyaga “refleks”tushunchasini kiritdi. xususan, keyinchalik “shartli reflekslar” deb nom olgan nervlar o’rtasidagi yangi bog`lanishlar mexanikasini ham u tasvirlagan. spinozaning fikricha, qalblarni qurol bilan emas, mehr- muhabbat va oliyjanoblik vositasida zabt etish mumkin. spinoza psixologiyasi ongning psixologik ob`ekt sifatida shakllanishi yo’lidagi dekartdan keyingi muhim qadam bo’ldi. dekart dualizmining tanqid qilinishidan boshqa yo’nalish angliyalik faylasuf tomas gobbs nomi bilan bog`liq. t.gobbs ruhni alohida mavjudlik sifatida mutlaqo inkor etdi. uning fikricha, dunyoda g.galiley tomonidan ochilgan mexanika qonunlariga bo’ysunuvchi moddiy tanalardan boshqa hech narsa yo’q. men katta masalalar xususida uzoq bahslashib, hech narsaga erisha olmagandan ko’ra, arzimas narsalarga oid kichik bir haqiqatni kashf etishni afzal ko’raman. t.gobbs fikricha, organizmga ta`sir etib, sezgini hosil qiladi. inertsiya qonuniga ko’ra, sezgidan uning kuchsiz izi sifatida tasavvurlar paydo bo’ladi. ular esa fikrlar zanjirini hosil qiladi va bu fikrlar sezgilar qanday ketma-ketlikda almashgan …

4 / 16

ini inkor etib, bilimlarning manbai individning hayotiy tajribasi deb biladi. tajribaning o’zida esa lokkning fikricha, ikkita manba bor: sezgi va refleksiya. sezgi ob`ektdagi, tabiatdagi barcha moddiy narsalar bo’lib, ularning mahsuloti fikrlardir. ya`ni “biz sariq, oq yashil, issiq, sovuq, yumshoq, qattiq, shirin, achchiq va boshqalar haqidagi fikrlarni shu manba orqali olamiz” deb hisoblaydi j.lokk. j.lokk tajriba manbalarini o’zaro farqlasada, ularni bir-biridan ajratmaydi. uning fikricha, sezgi bilimning boshi, refleksiya sezgi asosida paydo bo’ladi. buni u shunday ta`riflaydi: “aqlda birorta narsa ham yo’qki, u sezgida ham mavjud bo’lmasa”. j.lokka ko’ra, fikrlar 2 xil, oddiy va murakkab, bo’ladi. oddiy fikr faqat bitta bo’ladi. oddiy fikr faqat bitta tushunchani o’zida saqlaydi. boshqa fikrlar parchalanmaydi. murakkab fikrlar oddiy fikrlarni qo’shish, taqqoslash, umumlashtirish va abstraktlashtirish natijasida paydo bo’ladi. oddiy fikrlar yig`indisi ongni tashkil etadi. murakkab fikrlarning hosil bo’lish manbalaridan biri sifatida j.lokk assotsiatsiyani keltiradi. u birinchi bo’lib “fikr assotsiatsiyasi” degan atamani kiritadi. bilimlarimiz – deydi, j.lokk barcha …

5 / 16

o’zga ko’rinmaydigan bo’lib qolgan u suyuqlikka o’xshagan bo’lib, o’ztabiatiga ko’ra. havo va o’tga yaqindir. f.bekon ruhning asosiy turadigan joyi miyadir, lekin nervlar va arteriyalar orqali butun organizm bo’ylab harakatlanadi, deb hisoblaydi. benedikt (barux) spinoza (1632 – 1677) dekrat kabi ob`ektiv va ratsional ilm – fan tarafdori edi. haqqoniy natijalar asosi matematika fani deb bilardi. u o’zining falsafiy va psixologik qarashlari isboti va dalilini geometriya orqali amalga oshirishni ko’zladi. spinoza o’zining mashhur asari “etika”ni geometrik tamoyillar asosida ishlab chiqdi va material bayoni uchun aksioma, teorema va isbotlar qonuniyatlaridan foydalandi. gotfrid vilgelm leybnits (1646 – 1716) serqirra ijodkor bo’lishiga qaramay, uning ilmiy qiziqishlari orasida falsafa va psixologiya alohida o’rin tutardi. buning aksini “inson ongi haqidagi yangi malakalar” (1705), “monadologiya” (1714) kabi asarlarda yaaqqol ko’rishimiz mumkin. ratsionalistik qarashlarni davom ettirgan holda, matematik metod va qonuniyatlarga tayanib inson psixik funktsiyalarini hamda ruh – tana birligi g`oyasini o’rgandi. spinozaning yakka substantsiya borasidagi fikriga qarshi chiqdi. …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yangi davrda psixologiyaning rivojlanishi"

yangi davrda psixologiyaning rivojlanishi yangi davrda psixologiyaning rivojlanishi reja: 1.yangi davr psixologiyasiga umumiy tavsifnoma 2.yangi davrning birinchi nazariyasi 3.psixologiyada ratsionalizm, psixologiyada sensualizm. xv – xvi asrlarda ilm – fanga yangicha qarashlar paydo bo’ldi. bu yangicha qarashlar ratsionalizmga va nazariy yondashuvlarni amaliy asoslashga qaratilgan edi. bu esa psixologiya fani rivojlanishida yangi bosqichga qadam qo’yishni anglatdi. aynan shu yondashuvlar olimlar uchun yangi psixologik kontseptsiyalarni ishlab chiqish uchun motiv bo’lib xizmat qildi. psixologiya fanining dastlabki shakllanish jarayonida, falsafaning tarkibida edi. buni psixologiyaning predmeti faqatgina “jon – ruh” deb qaralganida yaqqol kuzatish mumkin. psixologiya rivojlanish jarayonida ...

This file contains 16 pages in PPT format (111.0 KB). To download "yangi davrda psixologiyaning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: yangi davrda psixologiyaning ri… PPT 16 pages Free download Telegram