tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyasi

PPTX 25 pages 1.1 MB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

слайд 1 4 – mavzu: tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyalari rеjа: 1.“evolyutsiya” tushunchasi tabiiy tanlanish nazariyasini kelib chiqish shartlari. 2.evolyutsion nazariyaning asosiy shartlari, tabiiy tanlanish natijalari 3.evolyutsion nazariyaning mazmuni 4.jinsiy tanlanish nazariyalari evolyusion nazariyaning asoschisi bo‘lmish ch.darvin 1809 yili 12 fevralda angliyaning shryusberi shahrida shifokor oilasida tavallud topdi. yosh darvinning tabiiy fanlarni o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqining zo‘rligi va tabiat qo‘ynida kuzatish ishlari olib borish mahoratidan xabardor bo‘lgan prof.genslo uni dunyo safariga otlanayotgan “bigl” (iskovich) kemasiga tabiiyotshunos sifatida qabul qilinishiga tavsiyaberdi. mazkur kemaning tabiatshunosi sifatida darvin besh yil mobaynida atlantika, tinch va hind okeanlarida, ko‘pgina orollarda, janubiy amerikaning sharqiy va g‘arbiy qirg‘oqlarida, avstraliya, afrikaning janubiy o‘lkalarida bo‘ldi va u erlarda qadimgi davrlarda va hozirgi vaqtda tarqalgan o‘simlik va hayvonlar bilan tanishdi. u ilgari vaqtlarda o‘lib ketgan va hozir yashayotgan hayvonlar o‘rtasida juda ko‘p o‘xshashlik va farqlar borligini e’tirof etdi. u shimoliy va janubiy amerika hayvonlarini o‘zaro taqqoslab, janubiy amerikada lama, tapir, yalqov, …

2 / 25

iklariga o‘xshash. lekin ayrim belgi, xossalari bo‘yicha farq qiladi. darvin dunyo safaridan qaytgach, to‘plangan materiallar ustida angliyaning ko‘zga ko‘ringan tabiiyotshunos olimlari bilan hamkorlikda shug‘ullana boshladi. shu bilan bir qatorda yangi hayvon zotlari, o‘simlik navlarini chiqarish tajribasini o‘rgandi. ilgari o‘tgan va o‘zi bilan tengdosh olimlarning asarlari bilan tanisha boshladi. shularga asoslanib, u organik olam evolyusiyasi haqida dastlab 1842 yili ilmiy asar yozdi va uni yana 15 yil davomida kengaytirdi, chuqurlashtirdi, ishonchli dalillar bilan asosladi. nihoyat 1859 yili “turlarning paydo bo‘lishi” degan mashhur asarini nashr ettirdi. u yana bir necha asarlar yozdi. ulardan “xonakilashtirilgan hayvon, madaniy o‘simliklarning o‘zgaruvchanligi” (1868), “odamning paydo bo‘lishi va jinsiy tanlanish” (1871), “o‘simliklar olamida chetdan va o‘z o‘zidan changlanishning ta’siri” (1876) kabilarni e’tirof etish mumkin. bu asarlarda olim organik olam evolyusiyasining harakatlantiruvchi kuchlari: irsiyat, o‘zgaruvchanlik, yashash uchun kurash va tabiiy tanlanish ekanligini e’tirof etdi. ch.darvin1859 yili yozgan “tabiiy tanlanish yo‘li bilan turlarning kelib chiqishi” va 1971 yili yozgan …

3 / 25

tomonidan takomillashtirildi. bu konsepsiya tarafdorlari odamning paydo bo‘lishida mehnatning konstruktiv rolini ko‘rsatib berishdi. ularning fikricha, qo‘lning, nutqning, miyaning, tafakkurning rivojlanishida, kishilarning o‘zaro hamkorligi va sotsial jamoalarning vujudga kelishida mehnat faoliyati asosiy rol o‘ynaydi. chunkimehnat qilish jarayonida odamlarda mehnat qurollarini takomillashtirish ehtiyoji paydo bo‘ladi. odamlar mehnat qurollarini takomillashtirish jarayonida o‘zlarini ham takomillashtirib borgan. bu jarayon ham tabiiy tanlanish bilan chambarchas bog‘langandir. yangi va samarador, qulay mehnat qurollari esaeskirgan, samaradorligi kam, noqulay mehnat qurollarini siqib chiqaravergan. odamning paydo bo‘lishi haqida turli xil boshqa konsepsiyalar ham mavjud bo‘lib, ular kreatsionistik (teistik) antropologiya nazariyasi, genetik populyasiyali evolyusion nazariya, mutatsiyali evolyusion nazariya, sintetik evolyusion nazariya, saltatsionistik (hayotning vujudga kelishini sakrashlar tarzida aks ettiruvchi) evolyusion konsepsiya, neokatastrofizm konsepsiyalari hisoblanadi. bu nazariy konsepsiyalarda ham insonning paydo bo‘lishiga turli rakurslardan yondashilgan. bu konsepsiyalarning mualliflari ch.darvinning konsepsiyasini turli tarafdan rad etishga intilishgan. ch.darvinning evolyusion nazariyasi organik olam taraqqiyotining umumiy mexanizmini ochib berishda muhim rol o‘ynaydigan fundamental asoslarga ega bo‘lgan …

4 / 25

a nazar tashlab, odam va maymunlarning ajdodlari bir ekanligi haqidagi g‘oyani ilgari suradi. aynan shu g‘oya ruhoniylarni g‘azablantirgan. aslida u barcha jonivorlarning, jumladan insonlar va maymunlarning kelib chiqishi, yaratilishining ildizi borib-borib bir nuqtada birlashadi deyishi ham mumkin edi. ammo ilmiy haqiqatlar quruq e’tiqodgagina, noma’lum, mavhum dalillargagina asoslanib ilgari surilmaydi. mavjud ilmiy dalillar esa odam va maymun organizmining bir-biriga juda yaqinligini, ularning ajdodlari ham tobora bir-biriga yaqinlashib borganligini isbotlaydi. ch.darvin ana shu haqiqatni isbotlovchi ilmiy dalillarni to‘play olgandi. ch.darvin ilgari surgan bu nazariya rivojlanishning evolyusion yo‘lini ifodalab beruvchi, muhim ratsional fikr bo‘lib, bu fikr insoniyatga, uning taraqqiyoti uchun doimo xizmat qiladigan konstruktiv (bunyodkor) mazmunga egadir. uni inkor etish, insoniyat erishgan ilmiy qadriyatlarga nisbatan notolerant yondashuv va ularni ko‘r-ko‘rona rad qilish, obro‘sizlantirishdir. agar bugun evolyusion nazariyaga nisbatan tolerantlikni cheklab qo‘ysak, ertaga nisbiylik nazariyasiga, indin esa sinergetikaga, xullas, barcha ilmiy haqiqatlarga nisbatan tolerant yondashuvning inkor etilishiga yo‘l ochiladi. ilmiy nazariyalar olimlarning yillab olib …

5 / 25

atlarni idrok qilishimiz deyarli bir xil hisoblanadi. jinsiy farqlarni tahlil qilganda psixologlar r.buamaster, k.kataniz va k.borglar ayollar va erkaklar o‘rtasidagi tafovutlarni o‘rganishgan. hozirgi kunda erkaklarga xos bo‘lgan faoliyatlar ayollar tomonidan bajarilishi mumkinligi haqida fikrlarni keltirib o‘tishgan. masalan, kim ko‘proq avtomobil xaydashga moyil, kim ko‘proq jinsiy mayllar haqida o‘ylaydi, g‘oyalarning boshlovchisi kim degan savollarning barchasiga erkaklar degan javob qaytarilgan. evolyusion nazariyaning asosiy shartlari, tabiiy tanlanish natijalari o‘zgaruvchanlik tur ichidagi individlarning o‘zaro tafovut qilishidir. bir turning individlari o‘rtasida kuzatiladigan tafovutlar organizmdagi irsiy xossalarning o‘zgarishiga bog‘liq bo‘lishi mumkin. o‘zgaruvchanlik organizmning tashqi sharoit bilan o‘zaro munosabatini aks ettiradi. genetik nuqtai nazardan qaraganda, o‘zgaruvchanlik organizmning individual rivojlanishi jarayonida genotipning tashqi sharoit bilan o‘zaro reaksiyasi natijasidir. organizmlarning o‘zgaruvchanligi organik olam rivojlanishining asosiy omillaridan biri bo‘lib, sun’iy tanlash bilan tabiiy tanlanish uchun asosiy manbadir. o‘zgaruvchanlik xillari. biologiyada irsiy va noirsiy o‘zgaruvchanlik xillari ma’lum. noirsiy o‘zgaruvchanlik organizm belgilarining o‘zgarishi bo‘lib, bu o‘zgarish jinsiy ko‘payishda nasldan-naslga o‘tmaydi. bunday o‘zgaruvchanlikni …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyasi"

слайд 1 4 – mavzu: tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyalari rеjа: 1.“evolyutsiya” tushunchasi tabiiy tanlanish nazariyasini kelib chiqish shartlari. 2.evolyutsion nazariyaning asosiy shartlari, tabiiy tanlanish natijalari 3.evolyutsion nazariyaning mazmuni 4.jinsiy tanlanish nazariyalari evolyusion nazariyaning asoschisi bo‘lmish ch.darvin 1809 yili 12 fevralda angliyaning shryusberi shahrida shifokor oilasida tavallud topdi. yosh darvinning tabiiy fanlarni o‘rganishga bo‘lgan ishtiyoqining zo‘rligi va tabiat qo‘ynida kuzatish ishlari olib borish mahoratidan xabardor bo‘lgan prof.genslo uni dunyo safariga otlanayotgan “bigl” (iskovich) kemasiga tabiiyotshunos sifatida qabul qilinishiga tavsiyaberdi. mazkur kemaning tabiatshunosi sifatida darvin besh yil mobaynida atlantika, tinch va hind ok...

This file contains 25 pages in PPTX format (1.1 MB). To download "tabiiy va jinsiy tanlanish nazariyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: tabiiy va jinsiy tanlanish naza… PPTX 25 pages Free download Telegram