sharq mutafakkirlarining pedagogik-psixologik qarashlari

DOC 30 стр. 201,0 КБ Бесплатная загрузка

30 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 201,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 30

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 30

sharq mutafakkirlarining pedagogik-psixologik qarashlari reja: sharq mutafakkirlarining ruhiy jarayonlar haqidagi fikrlari. sharq mutafakkirlarining individual-psixologik xususiyatlar haqidagi fikrlari. sharq mutafakkirlarining tarbiya to’g’risidagi qarashlari. o’rta osiyoda psixologiya ilmining rivojlanishi. 1. sharq mutafakkirlarining ruhiy jarayonlar haqidagi fikrlari umumiy tarix doirasida ham o’rta asrlarda sharq uzoq vaqt g’arbga nisbatan ilgarilab ketgan. xitoy, hind, arab, eron, o’rta osiyo madaniyati bu davrda g’arbga nisbatan erta rivojlangan. o’rta osiyoda ilm-fan ma’rifatning rivojlanishi, bu hududdagi ilmiy dunyoqarashlar bilan belgilanadi. bizning davrimizgacha arab istilosigacha bo’lgan davrdagi ilm-fan va madaniyat taraqqiyoti haqidagi ma’lumotlar saqlanib qolmagan. chunki arab xalifaligining o’rta osiyoga islom dinining yoyilishi va buning oqibatida o’rta osiyoda bu diniy qarashlariga qarama-qarshi bo’lgan yozma adabiyotlarning hammasi mutlaqo yo’q qilib yuborilgan. bundan tashqari o’rta osiyodagi o’zaro feodal urushlar ham ilm-fan va madaniyatning taraqqiyotiga salbiy ta’sir etgan. xiii asrda o’rta osiyoni mo’g’ullar bosib oladi va o’rta asrlarda yaratilgan fan va madaniyat sohasidagi ilmiy adabiyotlarning to’plangan qismi shu bosqinchilar tomonidan yo’q qilib yuboriladi. …

2 / 30

farob qishlog‘ida dunyoga keldi. u shosh, samarqand, buxoro kabi shaharlarda tahsil ko‘rdi. farobiy o‘z davrining markazi hisoblangan bog‘dodda ilmiy ishlar bilan mashg‘ul bo‘lib tanildi va faylasuf sifatida mashhur bo‘ldi. farobiy umrining so‘nggi yillarini xalab, damashqda o‘tkazadi va 950-yilda shu yerda vafot etadi. farobiy (873-950) dunyoqarashining asosi, ya’ni dunyoning tuzilishi haqidagi tushunchasini «panteistik» degan fikr tashkil etadi. mavjudot «emonatsiya» yordamida yagona boshlang‘ichdan pog‘onama-pog‘ona vujudga kelgan, yakkalikdan ko‘plikka, rang-baranglikka borgan. uning dunyoqarashidagi asosiy maqsadlardan biri ilmiy-falsafiy usulning mustaqilligini nazariy jihatdan asoslab berishga, uning inson tafakkuriga, aqliy bilimiga asoslanganligini isbotlashga intilishdir. farobiy bilishning ikki shakli, bosqichini – hissiy-xayoliy va aqliy bilishni bir-biridan farqlaydi. u sezgining ahamiyati haqida to‘xtalib, uni besh turga ajratadi: farobiy sezgini bilishning manbai deb hisoblagan, uning qarashlari aristotelning «sezmagan odam hech narsani bilmaydi ham, tushunmaydi ham», -degan qarashlariga o‘xshab ketadi. farobiy ta’rificha, odam o‘z bilimlarini tashqaridan, atrofdagi hodisalardan bilish jarayonida oladi. bu jarayon: sezgi, idrok, xotira, tasavvur, mantiqiy fikr, aql …

3 / 30

falsafasining sharqdagi eng yirik davomchisi va ma’rifatchisi bo‘lgan abu nasr farobiyning pedagogik qarashlari va ta’lim-tarbiya haqidagi ta’limotini o‘rganishda inson xislatlari to‘g‘risidagi falsafiy fikrlari nihoyatda muhim ahamiyat kasb etadi. farobiy inson (ruh) jonining bir tanadan boshqasiga o‘tib, ko‘chib yurishi mumkinligini inkor etadi va uni balki tana kabi individual «substasiyasining birligi» sifatida tushunadi. uning fikri izchil emas edi. bunday ikkilanish aristotelga ham xos bo‘lgan. farobiyning ruhiy jarayonlar, ularning bilish va mantiq tizimi haqidagi ta’limoti o‘rta asrlar falsafasining katta yutug‘i edi. u sharqda qadim yunon falsafasi, qadimgi dunyoning eng mashhur olimi aristotelning asarlarini o‘rganish, targ‘ib etish va g‘oyalarini rivojlantirishga ulkan hissa qo‘shgan. farobiy o‘z davrida ijtimoiy-siyosiy hayotning turli masalalarini «ideal shahar aholisining raylari», «ideal jamoa haqida», «baxt-saodatga erishuv to‘g‘risida» kabi asarlarida talqin qiladi. farobiy «baxt-saodatga erishuv haqida» nomli risolasida bilimlarni egallash tartibi haqida fikr yuritib, ularni birma-bir sanab o ‘tadi. olam asoslari haqidagi ilm, tabiiy ilmlar, inson haqida ilmlar shular jumlasidandir. insonni o‘rganishda, …

4 / 30

muvofiq kelsa, sezgi haqiqiy bo‘ladi, deydi. avvalo, «odam aql va sezgi vositasida bilimga ega bo‘lishi» bilan hayvonlardan farqlanadi». «aqliy quvvat» borliqdagi narsalarning fikriy aks etishini o‘zida ifodalaydi. faol aql olam yaratilishining bosqichlaridan biri sifatida inson bilan boshlang‘ich sababni bog'lashga xizmat qiladi, boshlang‘ich sabab esa faol aql bilan bevosita va unga ta’sir ko‘rsatib turadi. faol aql esa ruh, jon bilan bog‘lanadi, jon inson vujudida mavjuddir. shu tartibda «ilohiy hayot» xislatlari insonga o‘tadi, natijada insonning mohiyati, bilimi, uning aqli mangulik xislatiga ega bo'ladi. farobiy mantiqiy fikriashning asosiy shakllari: tushuncha, hukm va xulosa chiqarishga katta e’tibor beradi. farobiy fikriashning ayrim elementlarini faqat mantiq nuqtai nazaridan emas, balki tabiatshunoslik nuqtaiy nazaridan ham baholaydi. farobiy tafakkuming eng murakkab jarayoni - xulosaga zo’r qiziqish bilan qarab, uni o‘rganishga juda katta e’tibor berdi. farobiyning gneseologik konsepsiyasi materiyani turli-tuman shakllarga ega va cheksiz harakatda bo'lgan jism, real borliq sifatida tushunuvchi panteistik tasawurlarga asoslanadi va bevosita undan kelib chiqadi. …

5 / 30

adi u, — platon ta’kidlaganidek, tanadan oldin mavjud bo‘lishi mumkin emas, xuddi shuningdek, ruhning ko‘chib yurishi haqidagi ta’limot tarafdorlari ta’kidlaganlaridek, u bir tanadan boshqasiga ko‘chib o‘ta olmaydi». insonni tashqi dunyo bilan bog‘lovchi sezgining asosiy shakllarini to‘g‘ri tavsiflab, olim hissiy bilishga katta e’tibor beradi. uni borliqning tashqi xossalari haqida to‘g‘ri bilim berish manbayi deb qaraydi. bu masalada farobiy mutakallimlarning «sezgi adashish manbai» degan tezislariga qarshi chiqadi. ularning bu tezisiga ko‘ra, haqiqat real narsalar va munosabatlarga mos keluvchi narsa emas, balki islom aqidalariga e’tiqod qilish natijasida qabul qilinadigan narsadir. o‘rta asrda keng tarqalgan umumiy tushunchalarning tabiati haqidagi platon va aristoteldan boshlanuvchi ikki g‘oyaviy oqimning bahsida farobiy umumiy g‘oyalarning birlamchiligi haqida platon konsepsiyasiga qarshi chiqadi. farobiy real mavjud narsalarni birlamchi deb, tushunchalar, g‘oyalarni esa xususiyni umumlashtirish natijasida aqlda paydo bo‘ladigan ikkilamchi sifatlar deb hisoblab, nominalizm pozitsiyasida turadi. farobiy inson aqlining bilish qobiliyatlarini aniqlashga intilib uning mantiqiy tuzulishini batafsil tahlil qiladi. shuni aytish kerak-ki, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 30 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sharq mutafakkirlarining pedagogik-psixologik qarashlari"

sharq mutafakkirlarining pedagogik-psixologik qarashlari reja: sharq mutafakkirlarining ruhiy jarayonlar haqidagi fikrlari. sharq mutafakkirlarining individual-psixologik xususiyatlar haqidagi fikrlari. sharq mutafakkirlarining tarbiya to’g’risidagi qarashlari. o’rta osiyoda psixologiya ilmining rivojlanishi. 1. sharq mutafakkirlarining ruhiy jarayonlar haqidagi fikrlari umumiy tarix doirasida ham o’rta asrlarda sharq uzoq vaqt g’arbga nisbatan ilgarilab ketgan. xitoy, hind, arab, eron, o’rta osiyo madaniyati bu davrda g’arbga nisbatan erta rivojlangan. o’rta osiyoda ilm-fan ma’rifatning rivojlanishi, bu hududdagi ilmiy dunyoqarashlar bilan belgilanadi. bizning davrimizgacha arab istilosigacha bo’lgan davrdagi ilm-fan va madaniyat taraqqiyoti haqidagi ma’lumotlar saqlanib qolmagan. chunki ...

Этот файл содержит 30 стр. в формате DOC (201,0 КБ). Чтобы скачать "sharq mutafakkirlarining pedagogik-psixologik qarashlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sharq mutafakkirlarining pedago… DOC 30 стр. Бесплатная загрузка Telegram