markaziy osiyo olimlarining tabiat haqidagi ilmiy qarashlari

PDF 37 pages 671.0 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 671.0 KB

File type PDF

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

kirish insoniyat tarixida tabiat har doim markaziy mavzulardan biri bo‗lib kelgan. tabiat — bu inson hayotining asosi, uning yashashi, rivojlanishi va tafakkuri uchun zarur bo‗lgan tabiiy muhitdir. ayniqsa, sharq va markaziy osiyoda yashab ijod qilgan allomalar — abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino kabi mutafakkirlar tabiatga ilmiy va falsafiy yondashib, uni chuqur o‗rganishga harakat qilganlar. ular o‗z asarlarida tabiatning inson hayotidagi o‗rni, uning qonuniyatlari va inson salomatligi, tafakkuri bilan bog‗liqligi haqida boy ilmiy meros qoldirganlar. markaziy osiyo hududi tarixan ilm-fan va madaniyat markazi sifatida shakllangan. bu yerda tabiatshunoslik, geologiya, astronomiya, meteorologiya, tibbiyot kabi fanlar rivoj topgan. ayniqsa, ix–xii asrlarda yashagan olimlar o‗z asarlarida tabiatni faqat diniy yoki mifologik tushunchalar asosida emas, balki kuzatish, tajriba va ilmiy tahlil orqali o‗rganishga uringanlar. ular tomonidan yozilgan asarlar bugungi kunda ham o‗z ahamiyatini yo‗qotmagan bo‗lib, nafaqat ilmiy, balki tarbiyaviy va ma‘naviy jihatdan ham bebaho manba hisoblanadi. abu rayhon beruniy, abu …

2 / 37

ndashuvlarni qayta ko‗rib chiqishga, tabiiy muhit bilan uyg‗un yashashga intilmoqda. bu jarayonda, o‗zbek va umuman, markaziy osiyo tarixiy-madaniy merosining o‗rni nihoyatda beqiyosdir. ayniqsa, ix–xii asrlarda yashab ijod qilgan buyuk mutafakkirlar — abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, mahmud qoshg‗ariy va boshqalar tabiat va uning inson hayotidagi o‗rnini chuqur tahlil etgan. ular o‗z ilmiy izlanishlarida insonni tabiatning bir bo‗lagi sifatida ko‗rgan, uning salomatligi, aqliy va ma‘naviy rivoji bevosita tabiiy muhitga bog‗liq ekanini isbotlagan. bugungi ekologik muammolar fonida mazkur allomalar ilmiy merosini chuqur o‗rganish nafaqat nazariy, balki amaliy jihatdan ham muhimdir. ularning asarlarida ilgari surilgan fikrlar, tabiat qonuniyatlariga asoslangan ilmiy yondashuvlar, muvozanat va uyg‗unlik tamoyillari bugungi barqaror rivojlanish konsepsiyasi bilan uyg‗unlashadi. bu yondashuvlar ekologik madaniyatni shakllantirish, yosh avlodni atrof-muhitga e‘tiborli bo‗lishga o‗rgatishda, sog‗lom turmush tarzini targ‗ib qilishda muhim ilmiy asos bo‗lib xizmat qiladi. shu nuqtai nazardan, markaziy osiyo olimlarining tabiatshunoslik va tabiatning inson hayotidagi roli haqidagi ilmiy merosini …

3 / 37

rjima qilingan va izohlangan. jumladan: beruniy merosini o‗rganish bo‗yicha eng muhim ishlar orasida a. k. aripov, m. r. qosimova, b. m. matboboyevlarning tadqiqotlari ajralib turadi. ular beruniyning geologiya, mineralogiya, geografiya, astronomiya va ekologik qarashlarini yoritgan. ibn sino merosiga oid ilmiy izlanishlar o‗zbekiston fa ibn sino nomidagi falsafa va huquq instituti olimlari tomonidan muntazam o‗rganib kelinmoqda. ayniqsa, uning "tib qonunlari" asaridagi tabiat bilan bog‗liq fikrlar zamonaviy biologiya, tibbiyot va ekologiyaga qiyosiy tahlil asosida tadqiq qilingan. ahmad farg‗oniy va al- xorazmiy kabi allomalar asarlari g‗arb va sharq olimlari tomonidan qadimdan o‗rganib kelingan bo‗lib, ularning kosmologik, astronomik va matematik ilmga qo‗shgan hissasi ekologik tafakkur taraqqiyotiga ham zamin yaratgan. so‗nggi yillarda bu borada ilmiy konferensiyalar, doktorlik dissertatsiyalari, ilmiy maqolalar va monografiyalar soni sezilarli darajada ortdi. masalan, "sharq allomalari ilmiy merosi" xalqaro ilmiy konferensiyalari doirasida e‘lon qilingan maqolalarda markaziy osiyo olimlarining tabiatni anglash, uni o‗rganish va unga ehtiyotkorona munosabatda bo‗lish g‗oyalari keng tahlil qilinmoqda. shuningdek, …

4 / 37

ti — markaziy osiyo olimlarining ilmiy merosi, xususan, ularning tabiatshunoslikka oid qarashlari va tabiatning inson hayotidagi o‗rniga bergan bahosidir. tadqiqot obyekti sifatida ushbu olimlar tomonidan yozilgan ilmiy va falsafiy asarlar, ular haqidagi tarixiy manbalar va zamonaviy ilmiy tadqiqotlar tahlil qilinadi. tadqiqot predmeti. tadqiqot predmetini esa, bevosita markaziy osiyo allomalari — abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino, ahmad farg‗oniy, al- xorazmiy, forobiy kabi mutafakkirlarning tabiatshunoslik sohasidagi g‗oyalari, qarashlari, ularning inson va tabiat o‗rtasidagi o‗zaro bog‗liqlikka doir ilmiy yondashuvlari tashkil etadi. tadqiqot maqsadi. mazkur kurs ishining asosiy maqsadi — markaziy osiyo olimlarining tabiatshunoslikka doir ilmiy merosini chuqur o‗rganish, ularning tabiatga bo‗lgan munosabati, ekologik tafakkuri va bu qarashlarning bugungi davrda tutgan o‗rni hamda ahamiyatini yoritib berishdir. tadqiqot vazifalari. mazkur kurs ishida quyidagi vazifalar belgilab olingan: 1. markaziy osiyo allomalari hayoti va ilmiy faoliyati bilan tanishish; 2. ularning tabiatshunoslikka oid qarashlarini tahlil qilish; 3. tabiat va inson o‗rtasidagi bog‗liqlik haqidagi g‗oyalarini aniqlash; 4. …

5 / 37

i aniqlab berildi. 3. manbaalarga tayangan holda izchillik metodikasi — beruniy, ibn sino, farg‗oniy kabi olimlarning asarlari, ularga oid tarjimalar va sharhlar tahlil qilinib, mualliflik fikrlari to‗g‗ridan to‗g‗ri manbalar asosida yoritildi. 4. tahlil va sintez metodlari — olingan ma‘lumotlar ilmiy jihatdan tahlil qilindi, umumlashtirildi va asosli xulosalar chiqarildi. i bob. markaziy osiyo olimlarining tabiat haqidagi ilmiy qarashlari 1.1. abu rayhon beruniyning tabiatshunoslikka oid asarlari. markaziy osiyo azaldan sharq uyg‗onish davrining markazi bo‗lib, bu yerda ilm-fan, san‘at, falsafa va tabiatshunoslikning rivojiga ulkan hissa qo‗shgan olimlar yetishib chiqqan. ix–xii asrlar orasida ilmiy-ma‘rifiy hayot nihoyatda yuqori darajada rivojlangan. bu davrda xorazm, buxoro, samarqand, farg‗ona, balx, marv kabi shaharlar jahon ilm-fani markaziga aylangan. ushbu davrda yashagan olimlar ko‗plab sohalarda ilmiy tadqiqotlar olib borishgan. ularning ko‗pchiligi enciklopedist bo‗lgan, ya‘ni bir nechta fan sohalarida bir vaqtning o‗zida faoliyat olib borgan. masalan, al-xorazmiy matematika va astronomiyada, beruniy fizika, mineralogiya, geodeziya va farmakologiyada, ibn sino esa tibbiyot, tabiatshunoslik, …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo olimlarining tabiat haqidagi ilmiy qarashlari"

kirish insoniyat tarixida tabiat har doim markaziy mavzulardan biri bo‗lib kelgan. tabiat — bu inson hayotining asosi, uning yashashi, rivojlanishi va tafakkuri uchun zarur bo‗lgan tabiiy muhitdir. ayniqsa, sharq va markaziy osiyoda yashab ijod qilgan allomalar — abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, abu ali ibn sino kabi mutafakkirlar tabiatga ilmiy va falsafiy yondashib, uni chuqur o‗rganishga harakat qilganlar. ular o‗z asarlarida tabiatning inson hayotidagi o‗rni, uning qonuniyatlari va inson salomatligi, tafakkuri bilan bog‗liqligi haqida boy ilmiy meros qoldirganlar. markaziy osiyo hududi tarixan ilm-fan va madaniyat markazi sifatida shakllangan. bu yerda tabiatshunoslik, geologiya, astronomiya, meteorologiya, tibbiyot kabi fanlar rivoj topgan. ayniqsa, ix–xii asrlarda yashagan oliml...

This file contains 37 pages in PDF format (671.0 KB). To download "markaziy osiyo olimlarining tabiat haqidagi ilmiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo olimlarining tab… PDF 37 pages Free download Telegram