ifodali o‘qishda nutq a’zolari; nafas, ovoz va talaffuzning o’rni

PPTX 26 pages 579.9 KB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 579.9 KB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

prezentatsiya powerpoint ifodali o‘qishda nutq a’zolari; nafas, ovoz va talaffuzning o’rni reja 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g ’ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffiiz - ifodali o ’qishning asosi. nafas. 1 adabiyotlar 1. n.mahmudov. o’qituvchi nutqi madaniyati. - toshkent: alisher navoiy nomidagi o’zbekiston milliy kutubxonasi nashriyoti. 2007. 2. s.inomxo‘jayev, a.zunnunov. ifodali o‘qish asoslari. - toshkent: 0 ’qituvchi, 1978. 3. siseron. notiqlik san’ati haqida ikki risola (urfon otajon tarjimasi). - toshkent: yangi asr avlodi, 2007. 4. h.jamolxonov. o’zbek tilining nazariy fonetikasi. -toshkent: fan, 2009. 2 nutq jarayonida so‘zlar orasidagi nafas rostlashlar havoning yangi zahirasini olish va kuchsizlanib borayotgan nafasni tiklash zarurati bilan paydo bo‘ladi. nafas - ifodali o‘qishning muhim vositalaridan biri bo‘lib, u ovoz va nutqni tinglovchiga yetkazishda asosiy o‘rin tutadi. to‘g ’ri nafas olish inson hayoti uchun ham, ifodali o‘qish uchun ham juda katta ahamiyat kasb etadi. nutq jarayonida nafas olish me’yori buzilib, o‘rinsiz pauzalar qilinsa, o …

2 / 26

ladi. tibbiyotga doir adabiyotlarda nafas olishning quyidagi turlari alohida ajratib ko‘rsatilgan bo‘lib, ular bir-biridan farq qiladi. 6 1. kiftdan nafas olish. nafas ko‘krakning yuqori qismida olinib, kiftlar ko‘tariladi. bunday nafas olish zararli. u kishini tez charchatadi. m e’yorda so‘zlashga imkon bermaydi. 2. ko‘krak-qorin orqali nafas olish. bunday nafas olganda o‘rta qovurg‘alar, biqin harakatga keladi, ya’ni ular kengayadi. 3. aralash nafas olish, ya’ni pastki qovurg‘alar, diafiragma ishtirokida nafas olish. bunda ko‘krak qafasi va kiftlar ko‘tarilmaydi. so‘zlaganda ravon, hovliqmasdan tabiiy nafas olish, uni kerakli ohang talabiga ko‘ra sarflash zarur. s.inomxo‘jayev, a.zunnunovlar tomonidan yaratilgan “ifodali o‘qish asoslari” o‘quv qo‘llanmasida nafas faoliyatini yaxshilash uchun quyidagi besh xil nafas mashqi tavsiya qilinadi: 7 kontrol mashq. bu nafasning diafragmal-aralash usulda to‘g ’ri olinishini nazorat qilish maqsadida o‘tkaziladigan mashqdir. uni o‘tkazishda tik va erkin turib, ikki qo‘l bilan ikki (oxirgi) qovurg‘ani bosib, ohista, chuqur nafas olinadi va yana asta-sekin nafas chiqariladi. bunda ko‘krak qafasi va yelka ko‘tarilmaydi. …

3 / 26

ziladigan mashqdir. bunda matn erkin talaffuz etilgan holda, ikki-uch o‘rinda nafas olib, keyin cho‘ziq nafas olinadi. 9 masalan: “hasan shunday yigitdir: v husni to‘lgan oydayin, ming qo‘y sotgan boydayin, v qoshu ko‘zi yoydayin, qomatlari kelishgan, kiygan to‘ni yarashgan, qaragan ko‘z qamashgan, yigitlari so‘rashgan. v tomoshaga kelganlar, ancha qizu o‘g‘lonlar, hasanxonday lochinni, qizlar to‘nab sochini, gul ochilgan bahorda keldi bizning diyorga” (“hasanxon” dostonidan) bu parchani o ’qishda “v” belgisi qo‘yilgan o‘rinda nafas olinib, keyin talaffuz qilish tempi tezlashtirilib, matn bir yoki ikki nafasda o‘qiladi. mashq paytida, erkin o‘qishdan tashqari, talaffuzning aniqligiga va matnning mantiqiy izchilligiga e ’tibor beriladi. 10 she’r o‘qish mashqi. bu mashqda g‘oyaviy-badiiy jihatdan yuksak bo‘lgan uzun misrali she’rning oldin bir misrasi bir nafasda, keyin ikki misrasi bir nafasda va hokazo tarzda o‘qiladi. 11 12 ifodali o ’qish san’atida ovozning ahamiyati beqiyosdir. ovoz ham, nutq ham insonga yaratguvchi zot tomonidan berilgan ilohiy ne’mat hisoblanadi. shunday ekan, ovozning yoqimli yoki …

4 / 26

i. 13 ovoz yo‘li. paychalardan iborat bo‘lgan tovush chiqadigan bo‘shliq ovoz yo‘li deyiladi. ovoz yo‘li tomoqning tovush paychalaridan yuqori qismi, og‘iz bo‘shlig‘i va burun bo‘shlig‘idan iborat. ovoz yo‘lining toza, sog‘lom bo‘lishi ovozning ohangdor, jarangli va ta’sirchan bo‘lishini ta’minlaydi. qaytarg‘ichlar. qaytarg‘ichlar inson organizmidagi qattiq qismlardan iborat bo‘lib, ular rezonatorlar deb ham yuritiladi. inson vujudidagi qaytarg‘ichlar jumlasiga tish, jag‘, tog‘ayning kemirchaklari, burun tog‘aylari, bosh suyagi, ko‘krak qafasi suyaklari va yelka kuraklan kiradi. paychalarda bo‘lgan tovush ovoz yo‘li orqali o‘tadi, o ’tish paytida ana shu qattiq jismlarga urilishi natijasida jarangdorlik va turli rang-baranglik kasb etadi. ovoz turlari va tembr. inson ovozi baland-pastligi, yo‘g ’on-ingichkaligiga qarab bir necha turga bo‘linadi. masalan, turlanish jihatidan erkaklar ovozi tenor (baland va ingichka), baraton (o‘rtacha) va bas (past va yo‘g ’on) ovozlarga, ayollar ovozi esa, soprano (o‘rtacha) va alt (past va yo‘g ’on) ovozlarga bo‘linadi. ovozning “tembri chiroyli”, “tembri xunuk” degan iboralar aslida muayyan shaxsning ovozi sifatiga berilgan …

5 / 26

issiyotlar uyg‘otadi. 14 vaholanki, inson ovozi musiqa torlariga o‘xshar ekan, torlarni harakatga keltirish, undan mazmunli ohang taratish yollarini o‘rganish uchun bilim va to‘xtovsiz mashq talab qilinadi. darhaqiqat, ovozni, nafasni, gavda harakatlarini va nihoyat tilni rivojlantiruvchi mashqlar har bir kishining ovoz imkoniyatlarini chiniqtirishga katta yordam beradi. buning uchun esa ko‘proq badiiy asarlarni ovoz chiqarib o ’qish, nafaqat o‘qish, balki qayta-qayta mutolaa qilish lozim. ayniqsa, nasriy yoki she’riy asarlardagi ovoz o‘zgarishi bilan bog‘liq o‘rinlarga, asar qahramonlarining ruhiy holati bilan bog‘liq bo‘lgan dramatik lavhalarga alohida e’tibor qaratish va ovoz chiqarib o‘qish zarur. 15 asarda qahramonning keskin tug‘yoni, g‘azabi ehtirosli shiddatli. ba’zan uzuq-vuluq ovoz bilan ifodalanadi (o‘qiladi). masalan, odil yoqubovning “ulug‘bek xazinasi” romanidan olingan quyidagi parcha asarni o‘qib ko‘raylik: - 0 ’z qiblagohiga qilich ko‘targan senday razil xunrezni nechun yer yutmaydi? nechun osmon og‘darilib boshingga tushmaydi? - abdulaziz, taqir boshini sarak-sarak qilib, ko‘zlari sovuq chaqnab yaqinlashib kelardi. abdullatif devorga suyangancha qilichini ko‘tardi, lekin abdulaziz …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ifodali o‘qishda nutq a’zolari; nafas, ovoz va talaffuzning o’rni"

prezentatsiya powerpoint ifodali o‘qishda nutq a’zolari; nafas, ovoz va talaffuzning o’rni reja 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g ’ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffiiz - ifodali o ’qishning asosi. nafas. 1 adabiyotlar 1. n.mahmudov. o’qituvchi nutqi madaniyati. - toshkent: alisher navoiy nomidagi o’zbekiston milliy kutubxonasi nashriyoti. 2007. 2. s.inomxo‘jayev, a.zunnunov. ifodali o‘qish asoslari. - toshkent: 0 ’qituvchi, 1978. 3. siseron. notiqlik san’ati haqida ikki risola (urfon otajon tarjimasi). - toshkent: yangi asr avlodi, 2007. 4. h.jamolxonov. o’zbek tilining nazariy fonetikasi. -toshkent: fan, 2009. 2 nutq jarayonida so‘zlar orasidagi nafas rostlashlar havoning yangi zahirasini olish va kuchsizlanib borayotgan nafasni tiklash zarurati bil...

This file contains 26 pages in PPTX format (579.9 KB). To download "ifodali o‘qishda nutq a’zolari; nafas, ovoz va talaffuzning o’rni", click the Telegram button on the left.

Tags: ifodali o‘qishda nutq a’zolari;… PPTX 26 pages Free download Telegram