ifodali o‘qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni

PPTX 22 pages 876.8 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 876.8 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

slayd 1 mavzu: ifodali o‘qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni. reja: 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g‘ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffuz - ifodali o‘qishning o’rni. nafas. nutq jarayonida so‘zlar orasidagi nafas rostlashlar havoning yangi zahirasini olish va kuchsizlanib borayotgan nafasni tiklash zarurat bilan paydo bo‘ladi. nafas ifodali o‘qishning muhim vositalaridan biri bo‘lib, u ovoz va nutqni tinglovchiga yetkazishda asosiy o‘rin tutadi. to‘g‘ri nafas olish inson hayoti uchun ham, ifodali o‘qish uchun ham juda katta ahamiyat kasb etadi. nutq jarayonida nafas olish me’yori buzilib, o‘rinsiz pauzalar qilinsa, o ‘qilayotgan matn mazmuni mantiqan o‘zgarib, muallif maqsadi tinglovchiga tushunarsiz bo‘lib qoladi. bu haqda prof. n.mahmudov shunday yozadi: “o’quvchi nutqida kuzatiladigan kamchiliklardan biri fonatsiya jarayonida, ya’ni nutq hosil bo‘lish paytida nafas olishdagi tartibsizliklar bilan bog’liq. nafas chiqarish qanchalik davomli, uzun bo‘lsa, shunchalik yaxshi. zotan, tovush, nutq ayni shu nafas chiqarish jarayonida hosil bo’ladi” . darhaqiqat, nutq so‘zlash jarayoni, xususan, ifodali …

2 / 22

inomxo‘jayev, a.zunnunovlar tomonidan yaratilgan “ifodali o‘qish asoslari” o‘quv qo‘llanmasida nafas faoliyatini yaxshilash uchun quyidagi besh xil nafas mashqi tavsiya qilinadi: 1.kontrol mashq. bu nafasning diafragmal-aralash usulda to‘g‘ri olinishini nazorat qilish maqsadida o‘tkaziladigan mashqdir. uni o‘tkazishda tik va erkin turib, ikki qo‘l bilan ikki (oxirgi) qovurg‘ani bosib, ohista, chuqur nafas olinadi va yana asta-sekin nafas chiqariladi. bunda ko‘krak qafasi va yelka ko‘tarilmaydi. chuqur nafas yetimcha qovurg’a ustiga qo‘yilgan qo‘lni ikki yonga ko‘taradi. mashq yaxshi o‘zlashtirilgunga qadar muntazam davom ettiriladi. 2. qorinni tortish mashqi. bu mashq chuqur nafas olib, o'pka havo bilan to‘ldirilgach, nafasni chiqarmay, “ushlab” turgan holda, qorinni yuqoriga tortish mashqidir. mashq qorinni tortib turish ko‘nikmasi hosil bo'lgunga qadar davom ettiriladi. 3.sanash mashqi. bu diafragmal usulda nafas olib, erkin turgan holda, erkin ovoz bilan birdan beshgacha (1,2, 3,4, 5 deb) sanash mashqidir. birdan beshgacha sanalgach, nafas olinadi va mashq yana davom ettiriladi. keyin sanoq 10 gacha, 15, 20, 25 largacha oshirib …

3 / 22

laffuzning aniqligiga va matnning mantiqiy izchilligiga e ’tibor beriladi. 5.she’r o‘qish mashqi. bu mashqda g‘oyaviy-badiiy jihatdan yuksak bo‘lgan uzun misrali she’ring oldin bir misrasi bir nafasda, keyin ikki misrasi bir nafasda va hokazo tarzda o’qiladi. badiiy adabiyotning yuzaga kelish tarixi qanchalik qadimiy bo’lsa, ifodali o‘qish tarixi ham shu qadar uzoq zamonlarga borib taqaladi. mazmundor va ifodali nutq hamma davrlarda ham kishilami o‘ziga jalb etib ijtimoiy hayotda alohida o‘rin egallab kelgan. ifodali o‘qish, avvalo, xalq san’atidir. chunki badiiy adabiyot dastavval xalq og‘zaki ijodi shaklida paydo bo‘lgan. xalq yaratgan asarlarning keng tarqalishida esa og'zaki ijrochilik san’ati muhim ahamiyat kasb etgan qo‘shiq, ertak, doston, qissa kabi og‘zaki adabiyot namunalarini yaratgan xalq namoyondasi (ertakchi, qissaxon, baxshi) bir paytning o‘zida ham ijodkor, ham ijrochi edi. binobarin, asrlar davomida yaratilgan afsona va rivoyatlar, maqol va matallar, qo'shiq va dostonlar, og'zaki ijrochilik, ifodali nutq san’ati tufayligina bizgacha yetib keldi. xalq yaratgan asarlar qanchalik donishmandlik va san’atkorlik mahsuli …

4 / 22

aychalardan iborat bo‘lgan tovush chiqadigan bo'shliq ovoz yo‘li deyiladi. ovoz yo‘li tomoqning tovush paychalaridan yuqori qismi, og‘iz bo‘shlig‘i va burun bo‘shlig‘idan iborat. ovoz yo‘lining toza, sog'lom bo‘lishi ovozning ohangdor, jarangli va ta’sirchan bo‘lishini ta’minlaydi. qaytarg‘ichlar. qaytarg‘ichlar inson organizmidagi qattiq qismlardan iborat bo‘lib, ular rezonatorlar deb ham yuritiladi. inson vujudidagi qaytarg'ichlar jumlasiga tish, jag‘, tog‘ayning kemirchaklari, burun tog‘aylari, bosh suyagi, ko‘krak qafasi suyaklari va yelka kuraklari kiradi. paychalarda bo'lgan tovush ovoz yo‘li orqali o‘tadi, o‘tish paytida ana shu qattiq jismlarga urilishi natijasida jarangdorlik va turli rang-baranglik kasb etadi. ovoz turlari va tembr. inson ovozi baland-pastligi, yo‘g‘on-ingichkaligiga qarab bir necha turga bo'linadi. masalan, turlanish jihatidan erkaklar ovozi tenor (baland va ingichka), baraton (o‘rtacha) va bas (past va yo‘g‘on) ovozlarga, ayollar ovozi esa, soprano (o‘rtacha) va alt (past va yo‘g ‘on) ovozlarga bo'linadi. ovozning “tembri chiroyli”, “tembri xunuk” degan iboralar aslida muayyan shaxsning ovozi sifatiga berilgan bahodir. modulyatsiya. nutq so‘zlash jarayonida ovozning balandlashib …

5 / 22

i. qadim rivoyatlarda aytilishicha, dovud payg‘ambar dunyoda eng jozibador ovoz sohibi bo‘lgan ekan. u kishi zabur oyatlarini tilovat qilganlarida hatto osmondagi qushlar ham payg‘ambar boshi uzra gir-gir aylanib, ovozlaridan sarxush bo‘lib uchib ketolmay qolar ekan. “qissai rabg‘uziy”da esa shunday hikoya uchraydi: “rum viloyatining odati bor, tevalari chaliqliq (sho‘x) burunduqlatmasalar yangi tushgan kelinlarni kelturub un tuzub yirlayturlar. tevalar ularning ovozlariga xushlanib o‘zlarindin kecharlar - ilikka ilinurlar”. darhaqiqat, inson ziynati hisoblangan yoqimli ovozda sehru joziba bor.so‘z ijrochiligi bilan shug‘ullanuvchi kishilar, xususan, o‘qituvchilarning ovozida ham mana shunday joziba bo‘lishi zarur. jarangdorlik, keng diapazonlik, chidamlilik, o‘zgaruvchanlik, tashqi shovqinlarga nisbatan barqarorlik kabi belgilar ovozning jozibadorligi va ta’sirchanligini ta’minlovchi xususiyatlardir. boshqa bir o‘rinda esa, sitseron inson ovozini musiqa asbobining torlariga o‘xshatadi: «...inson ovozi har bir tegib ketishiga, baland yoki past, tez yoki asta, qattiq yoki sekin javob beradigan (tovush beradigan) torlarga o ‘xshab sozlangan, har bir turning oraliq tovushlari haqida gapirmasa ham bo‘ladi; har bir tur …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ifodali o‘qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni"

slayd 1 mavzu: ifodali o‘qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni. reja: 1. ifodali o‘qishda nafasdan to‘g‘ri foydalanish. 2. ifodali o‘qishda ovozning ahamiyati. 3. to‘g‘ri talaffuz - ifodali o‘qishning o’rni. nafas. nutq jarayonida so‘zlar orasidagi nafas rostlashlar havoning yangi zahirasini olish va kuchsizlanib borayotgan nafasni tiklash zarurat bilan paydo bo‘ladi. nafas ifodali o‘qishning muhim vositalaridan biri bo‘lib, u ovoz va nutqni tinglovchiga yetkazishda asosiy o‘rin tutadi. to‘g‘ri nafas olish inson hayoti uchun ham, ifodali o‘qish uchun ham juda katta ahamiyat kasb etadi. nutq jarayonida nafas olish me’yori buzilib, o‘rinsiz pauzalar qilinsa, o ‘qilayotgan matn mazmuni mantiqan o‘zgarib, muallif maqsadi tinglovchiga tushunarsiz bo‘lib qoladi. bu haqda prof. n.mahmudov shun...

This file contains 22 pages in PPTX format (876.8 KB). To download "ifodali o‘qishda nafas, ovoz va talaffuzning o‘rni", click the Telegram button on the left.

Tags: ifodali o‘qishda nafas, ovoz va… PPTX 22 pages Free download Telegram