ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans)

DOCX 22 sahifa 38,4 KB Bepul yuklash

22 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 38,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 22

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 22

ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans). buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi. reja: kirish asosiy qism 1. ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatini yuksalishi. 2. mug’ul bosqini va uning oqibatlari. 3. xiv-xv asrlarda o’rta osiyoda moddiy-ma’naviy madaniyat ravnaqi. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish insoniyat tarixining har bir bosqichi o‘ziga xos yutuq va taraqqiyot bilan ajralib turadi. ammo ayrim davrlar mavjudki, ular butun bir sivilizatsiya taqdirini belgilab bergan. ana shunday davrlardan biri bu — ix–xii asrlarda markaziy osiyo, xususan, o‘zbekiston hududida yuz bergan madaniy uyg‘onish, ya’ni sharq renessansi davridir. bu davrda buxoro, xorazm, samarqand, termiz, marv, g‘ijduvon kabi qadimiy shaharlar ilm-fan, madaniyat va ma’naviyat markazlariga aylangan. shu yillarda yaratilgan ilmiy maktablar, yozma manbalar, falsafiy va adabiy asarlar nafaqat sharq, balki butun jahon sivilizatsiyasining rivojiga ulkan ta’sir ko‘rsatgan. ix–xii asrlar davrida yashab ijod qilgan buyuk allomalar — muhammad al-xorazmiy, ahmad al-farg‘oniy, abu nasr forobiy, abu rayhon beruniy, …

2 / 22

ektual va ma’naviy taraqqiyotimiz uchun tayanch manba hisoblanadi. ix–xii asrlarda yuz bergan sharq renessansi — bu nafaqat tarixiy davr, balki xalqimiz tafakkurining yuksalish belgisi, milliy iftixorimizning ildizidir. mazkur mavzuni o‘rganish orqali biz nafaqat buyuk allomalarning ilmiy merosini, balki o‘sha davrda jamiyatda hukm surgan ilmga, ma’rifatga bo‘lgan munosabatni, ijtimoiy hayotdagi yangilanishlarni ham anglaymiz. bu esa bugungi kunda yosh avlodni ilm-fan va ma’naviyatga oshno etish, ularda milliy g‘urur va tarixiy xotirani mustahkamlash uchun nihoyatda muhimdir. ushbu ishning asosiy maqsadi — ix–xii asrlarda markaziy osiyo, xususan, o‘zbekiston hududida yuz bergan madaniy uyg‘onish jarayonlarini ilmiy tahlil qilish, bu davrda yashagan buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasini yoritish, ularning ilmiy merosi va g‘oyaviy qarashlarining hozirgi davr uchun ahamiyatini aniqlashdan iborat. tadqiqotning obyekti — ix–xii asrlarda markaziy osiyo hududida shakllangan madaniy, ilmiy va ma’naviy hayot, shuningdek, o‘sha davrda faoliyat yuritgan buyuk allomalar, ularning asarlari va ilmiy maktablaridir. tadqiqotning predmeti — sharq renessansi davrida ilm-fan, falsafa, madaniyat …

3 / 22

agi madaniy uyg‘onish tajribasidan hozirgi ta’lim va ilmiy siyosatda foydalanish yo‘llarini ko‘rsatish. ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatini yuksalishi. viii asr oxiri-ix asr boshida xalifalikni larzaga keltirgan og’ir siyosiy vaziyat abbosiylarning movarounnahr va xurosonda olib borayotgan siyosatini o’zgartirishga majbur etdi. birin-ketin o’rta osiyoda tohiriylar, safforiylar, somoniylar davlatlari tashkil topdi. mamlakatda sodir bo’lgan bunday siyosiy o’zgarishlardan so’ng movarounnahr xurosondan ajralib o’z mustaqqilligini to’la tiklab olish imkoniga ega bo’ldi. movarounnahrni birlashtirib mustahkam davlat tuzgan davlat arbobi ismoil somoniy, 900 yilda xurosonni ham safforiylardan tortib olib ulkan davlat barpo etdi. xalifa somoniylar davlatini tan olishga va unga hukmronlik yorlig’ini yuborishga majbur bo’ldi. shu tariqa ix asr oxirlariga kelib movarounnahr xalqlari arab xalifaligidan abadiy xalos bo’ladi va arab xalifaligidan mustaqil bo’lgan yirik feodal davlat-somoniylar davlati tashkil topadi. somoniylar mamlakatni boshqarishda davlat ma’muriyatini tashkil etadilar. mamlakat o’nta devon (devoni vazir, devoni mustafi, devoni amir al-mulk, devoni sohib ash-shurat, devoni sohibi muayid yoki …

4 / 22

ng deyarli barcha sohalari bo'yicha ham yetuk ustod-u shogirdlarning soni bag'dod shahrida oz emas edi. bu yerda ular o'z vatanlaridagi ilmiy va madaniy an'analarni arab tilida, islom mafkurasiga moslashtirgan holda taraqqiy ettirishga va ularni jahon ilm-u madaniyatiga qo'shishga muyassar bo'ldilar. abu mansur al-moturidiy. hadis va fiqh olamining ravnaqiga ulkan hissa qo'shgan buyuk alloma abu mansur al-moturidiy taxminan 870 yilda samarqand yaqinidagi moturid qishjog'ida tugildi. al-moturidiy islomiy odob qoidalari, shariat qonunlari, ma'naviy-axloqiy kamolot sirlaridan ta'lim berishga mo'ljallangan qator asarlar yozgan bo'lsa-da, uning eng muhim «kitob at-tavhid» («allohning birligi») va «ta'vilot ahl as-sunna» nomli asarlarigina saqlanib qolgan. bu asarlar ilohiyot ta'limotining eng qadimiy asarlaridan bo'lib, alohida ilmiy va nazariy ahamiyatga egadir. ularda diniy ta'limot, islomiy urf-odatlar insonning kamol topishida, uning dunyo-qarashini shakllanishidagi mohiyati talqin etilgan. moturidiy asos solgan ta'limot kishilarni yaxshilikka, rostgo'ylikka, sabru qanoat-ga, sharm-hayoga, oliyhimmatlikka, vatanni sevishga chorlaydi. al-moturidiy 944 yilda samarqandda vafot etgan va shahar yaqinidagi chokardiza qabristonida dafn etilgan. …

5 / 22

iqyos» lar boigan. ulardan biri qadimgi fustat (qohira) shahri yaqinida xalifa umar (634—644) davrida yo'nilgan toshlardan bino qilingan. 861-yilda esa xalifa mutavakkil farmoni bilan qayta tiklangan. qurilishga ix asrning buyuk astronomi va matematigi ahmad al-farg'oniy boshchilik qilgan. tarixda bu suv inshooti «rudah miqyosi» deb shuhrat topgan. «miqyos ar-rudah» ostki qismi silindrsimon, yuqorigi ikki qismi esa kvadrat shaklida, markazida sakkiz qirrali baland ustunli chuqur hovuzdan iborat antiqa suv inshootidir. hovuzning chuqurligi 13,2 metr. hovuz devorlari yonidan tosh zinapoyalar orqali aylanib hovuz tubiga tushilgan. miqyos hovuzining har bir pog'onasida daryo bilan tutashtirilgan ravoqsimon shaklda ishlangan lahim (tunnel)lar o'rnatilgan. daryoda suv sathi ko'tarilishi bilan awal pastki, so'ngra o'rta va yuqorigi lahimlar orqali suv miqyos hovuziga oqib kirgan. hovuzdagi suv sathi esa, o'z navbatida daryodagi oqimning darajasini belgilab olish imkonini bergan. hovuzda to'plangan suv sathini belgilash ustunga past-baland tortilgan gorizontal chiziqlarga qarab amalga oshirilgan. ustun balandligi hovuz chuqurligiga teng boiib, u 24 darajaga, ya'ni …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 22 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans)" haqida

ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans). buyuk allomalarning jahon sivilizatsiyasiga qo‘shgan hissasi. reja: kirish asosiy qism 1. ix-xii asrlarda o’rta osiyo xalqlarining moddiy va ma’naviy madaniyatini yuksalishi. 2. mug’ul bosqini va uning oqibatlari. 3. xiv-xv asrlarda o’rta osiyoda moddiy-ma’naviy madaniyat ravnaqi. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish insoniyat tarixining har bir bosqichi o‘ziga xos yutuq va taraqqiyot bilan ajralib turadi. ammo ayrim davrlar mavjudki, ular butun bir sivilizatsiya taqdirini belgilab bergan. ana shunday davrlardan biri bu — ix–xii asrlarda markaziy osiyo, xususan, o‘zbekiston hududida yuz bergan madaniy uyg‘onish, ya’ni sharq renessansi davridir. bu davrda buxoro, xorazm, samarqand, termiz, marv, g‘ijduvon ka...

Bu fayl DOCX formatida 22 sahifadan iborat (38,4 KB). "ix-xii asrlarda mamlakatimiz hududida ro‘y bergan madaniy uyg‘onish (renessans)"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ix-xii asrlarda mamlakatimiz hu… DOCX 22 sahifa Bepul yuklash Telegram