boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi

DOCX 31 стр. 72,2 КБ Бесплатная загрузка

31 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 72,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 31

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 31

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi kurs ishi mavzu: boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi topshirdi: _____________________ qabul qildi : ___________________ mundarija kirish.....................................................................................5 i bob. transpozitsiyahodisasi............................................5 1.1. transpozitsiyahaqidaumumiyma‘lumot.................12 1.2. so‘zturkumlaridatranspozitsiya..................................16 ii bob. olmoshso‘zturkumi...............................................23 2.1. olmoshso‘zturkumihaqidaumumiyma’lumot...........23 2.2. boshqaso‘zturkumlariningolmoshgako‘chishi...........31 xulosa..................................................................................34 foydalanilganadabiyotlarro‘yxati...................................35 kirish bugungigloballashuvjarayonidabarchasohalarqatorita’limda ham yirikislohotlaramalgaoshirilmoqda. yangio‘zbekistondamilliyo‘zliknianglash, adabiyotga, xususan, o‘zbekadabiyotigae’tiborlibo‘lishbarobarida har jihatdanbarkamolinsonnitarbiyalashdolzarbmasalagaaylandi. bu boradabirinchiprezidentimizi.a.karimov: “insonni, uningma’naviyolaminikashfetadiganyanabirqudratlivositaborki, u ham bo‘lsa, so‘zsan’ati, badiiyadabiyotdir. adabiyotninginsonshunoslik deb, shoirvayozuvchilarningesainsonruhiningmuhandislari deb ta’riflanishibejizemas, albatta”– deb bejizaytmagan[footnoteref:2]. [2: islomkarimov. yuksakma’naviyat- yengilmaskuch.-t.:ma’naviyat, 2008. 136-bet] o‘zbektilshunosligidabelgivaishorabildiruvchiso‘zlaruchraydi.bundayso‘zlarboshqaso‘zturkumio‘rnidaalmashinibishlatiladi.bu turkumniolmoshso‘zturkumi deb ataymiz.olmoshso‘zturkumiustidaisholibborgantadqiqotchiolimlarimizbor, jumladan,r.qo‘ng'urov,s.karimov,o.yusupova,m.hakimov,o‘.mamajonovlarilmiyishlarolibborgan.boshqatillardauchramaydiganbuso‘zturkumiatashma'nosigaegaemas. olmoshso‘zturkumio‘rganilishi,olmoshot,sifat,son o‘rnidaqo‘llanuvchimustaqilso‘zturkumi.olmoshlarni

2 / 31

ngasosiyma'nosivaqaysiso‘zo‘rnidaqo‘llanilishimatndaoydinlashadi.olmoshlarningma'nosinoaniqvaumumiybo‘ladi.ma'novagrammatikxususiyatlarigako‘ra,olmoshumumlashganpredmet(olmoshot:men,sen,u,kim,nima,hechkim,hechnima),umumlashganbelgi(olmosh-sifat:bu,shu,o‘sha,qaysi,allaqanday,hechqanday),umumlashganmiqdor (olmoshson:qancha,necha,muncha,o‘shancha) bildiruvchiolmoshgabo‘linadi.olmoshlarnoaniqligi,so‘zyasalishiniyo‘qligibilanboshqaso‘zturkumibilanfarqlanadiolmoshlarishoravabelgibildiruvchixususiyatigaegaekanuningpragmatiktomoni ham mavjuddir.bu jihatlarmatnningso‘zlaridanomoyonbo‘ladi.bunitahliletishbuo‘quvchigaxos.nutqimizdafikrimiznitinglovchigayetkazishuchunaloqakuzatiladi.so‘zlovchi (adresat) nimademoqchi,tinglovchi (adresant)buniqandayqabulqilyapti,shunianiqlashnisabab-maqsadlario‘rganiladi.buni biz olmoshlarninglingvopragmatikxususiyatlariorqalio‘rganamiz.tilimizdaso‘zlovchinutqidapresuppozetsiyalaruchraydi.ichkima'notilningsemantikasinianiqlashdabupresuppozitsiyaso‘zlarishlatiladi,buso‘zlarning tag ma'nosibo‘libtinglovchibunitezdafarqlayoladiyokiso‘zlovchio‘zfikrinitinglovchigao‘tkazaoladi.olmoshlarninglingvopragmatikxususiyatlarinianiqlashdanutqiymatnlardanfoydalanamiz tilshunoslik, „lingvistika“ —tilhaqidagi, uningijtimoiytabiati, vazifasi, ichkituzilishi, tasnifi, muayyantillarningamalqilish (faoliyat) qonunlari, tarixiytaraqqiyotihaqidagifandir. maqsadivavazifasigakoʻra, tilshunoslikningbirnechtayoʻnalishlari (sohalari) bor: umumiytilshunoslik — tilniumumaninsongaxoshodisasifatidaoʻrganuvchi, asosiyvazifasidunyotillarigaxosengumumiybelgi-xususiyatlarnianiqlashvayoritishboʻlgansoha; xususiytilshunoslik— ayrimbirtilbelgi-xususiyatlarinioʻrganuvchisoha; amaliytilshunoslik — tildanfoydalanishbilanaloqadoramaliymasalalarni (eksperimentalfonetika, leksikografiya, lingvostatistika, transkripsiya, transliteratsiyavaboshqalar) halqilishmetodlariniishlabchiquvchiyoʻnalish; matematiklingvistika, strukturaviytilshunoslik, qiyosiy-tarixiytilshunoslikvaboshqaparalingvistika

3 / 31

, etnolingvistika, psixolingvistika, sotsiolingvistikakabisohalarsoʻzlovchi (shaxs)ningjamiyatdagifaoliyatibilanaloqadortilxususiyatlarinioʻrganadi.shuninguchunmuhtaramprezidentimizsh.m.mirziyoyev “hayotimizgakattakuchbo‘libkirayotganyangiavlodimiznikamoltoptirishuchundavlatimiztomonidanbarchaimkoniyatlarsafarbaretiladi” – deganedilar[footnoteref:3]. [3: mirziyoyevsh.m. milliytaraqqiyotyo’limizniqat’iyatbilandavomettirib, yangibosqichgako‘taramiz.- t.: o‘zbekiston, 2017. 25-b] muammoningo‘rganilishdarajasi.o‘zbektilibirliklarini (jumladan, barchaso‘zturkumlarigaoidlug’aviybirliklarni) fonetik, fonologik, morfologik, leksik, semantik, stilistik, pragmatikjihatdano‘rganishkengko‘lamdaamalgaoshirilmoqda. binobarin, buboradahaletilishivachuquro‘rganilishilozimbo‘lganmuammolaranchagina. bugungikundabo‘layotganjamiyatdagio‘zgarishlar, taraqqiyottilimizda ham o‘zaksinitopmoqda. tilningmuhimelementihisoblanadiganso‘zninglingvistiktabiati, shaklvama’noxususiyatlari, uningnutqiyjarayondatutgano‘rniqadimdantadqiqotchilarningdiqqatinitortibkelmoqda. so‘zlarninginson, narsa-hodisa, belgi-xususiyat, harakat- holatsingarilarniifodalashdagio‘zigaxosjihatlarinibelgilashmaqsadidaularnimuayyanguruhlarvaturkumlargaajratganholdatahliletishborasidatilshunoslaryakdildirlar. o‘zbektilileksik-grammatiktizimidaalohidaxususiyatlargaegabo‘lganolmoshlar ham so‘zturkumlariorasidamustaqilguruhsifatidae’tirofetibkelinmoqdaki, bue’tirofma’lumnazariyaasoslargaega. so‘zturkumlarining, jumladanolmoshlarningo‘zbektilshunosligidao‘rganilishihaqidas.ashirboyevning “o‘zbektiligrammatikqurilishiningo‘rganilishtarixidan (1875-1917 yillardagirusturkologlariasarlariasosida)” mavzusidayozilgannomzodlikdissertasiyasivaj.eltazarovning “so‘zturkumlarihaqidalingvistiknazariyalar” nomlimonografiyasidama’lumotlarbatafsilberilgan[footnoteref:4]. [4: 16 yusupova sh.j. hozirgio'zbekadabiytilidarslaridao'quvchilartafakkurinio'stirishningilmiy-metodikasoslari: ped. fan.doktori ... diss. – toshkent, 2005. – 270 b; diss. a

4 / 31

vtoreferati. – 44 b.] ulardaqaydetilishicha, xix asrning 70-yillaridan boshlabchorrossiyasio‘rtaosiyonio‘zigabo‘ysundirganvayangimustamlakaniboshqarishuchunyerlikaholiningtilinio‘rganishilozimbo‘lgan. shu maqsaddam.terentyev, a.v.starchevskiy, v.nalivkin, s.a.lapin, i.a.belyayev, l.afanasyev, n.budzinskiy, n.ostroumovkabilarsart (o‘zbek) tilinio‘rganishgaoid 11 qo‘llanmalaryozishgan. o‘tganasrning 30-yillaridan boshlabo‘zbekolimlari ham grammatikagaoidasarlaryarataboshladilar. q.ramazonvax.qayumiy, x.qayumiyvas.dolimov, o.usmonvab.azizovlar ham muallifliklaridayaratilganqo‘llanmavadarsliklarshularjumlasidandir. bu asarlardaolmoshlarhaqidaayrimma’lumotlarberilgan. olmoshlarmasalasiyoritilganilmiymanbalarni 3 guruhgaajratibqarashmaqsadgamuvofiq: 1. olmoshtarixiynuqtainazardanyoritilganasarlar. o‘zbektilitariximorfologiyasiningismlarsilsilasidaqaraladiganolmoshlarqadimiyturkumlardanbo‘lib, ularningshakllanishivataraqqiyotig‘.abdurahmonovvash.shukurovning“o‘zbektiliningtarixiygrammatikasi”, j.hamdamovning “o‘zbektilitarixi. ii qism. tarixiymorfologiya.birinchibo‘lim” kabiasarlarda,h.ne’matovningayrimishlaridatadqiqotobyektibo‘lganhamdao‘ziningtegishliilmiy-nazariybahosiniolgan. o‘zbektilshunosligidaolmoshlartadqiqigabag‘ishlangansezilarliishlardanbiriyusupovningkuzatishlaribo‘libhisoblanadi.olimning “eskio‘zbekadabiytilidaolmoshlar (xv-xviasrlar)” deb nomlanganmonografiyasida alisher navoiyvauningzamondoshlariasarlarida, xv-xvi asrlardayuzagakelganyozmayodgorliklardao‘zifodasinitopganolmoshlarningbarchaturlarianiqlanganvatavsiflangan. eskio‘zbektilivahozirgio‘zbekadabiytilidaqo‘llanilganvaqo‘llanilayotganolmoshlarningasosiyleksikgrammatikhamdasemantikfarqlari, o‘zigaxosxususiyatlariishonchlidalillarasosidako‘rsatibberilgan. muallifolmoshlarxususidagi u yokibufikrnitasdiqlashmaqsadida xi-xii asrlardayaratilganyozmayodgorliklarhamdahozirgio‘zbektilivauningshevalaridanto‘planganmateriallardanqiyosiyfoydalangan. rus vaturkiytilshunosliklarhamdao‘zbektilshunosligidaolmoshlar

5 / 31

nio‘rganishgabag‘ishlanganqatorishlarb.yusupovningmonografiyasidatahlilqilinganvaularningayrimlarigamunosabatbildirilgan. tadqiqotgaberilganilovalar ham ilmiyjihatdanahamiyatlidir. ilovalardanma’lumbo‘lishicha, xv-xvi asrlareskio‘zbektilidaifodasinitopgan 64 ta olmosh (men, sen, ul, u, nimarsa, kimsavaboshqalar), qaydetilgandavrdaqo‘llangan 48 taolmoshningasliturkiyekanligi, 9 ta arabtilidano‘zlashtirilgan (jam’i, koffa,biajmaihimvaboshqalar), 7 ta fors-tojiktillaridanolingan (hamin, hamon, tobakayvaboshqalar).ilovalardanxv-xviasrlardaqo‘llanganolmoshlarninghozirgio‘zbekadabiytilidagishakllariningqiyosiyjadvaliham joyolgan. o‘zbektiliolmoshlarihaqidagi ilk maxsustadqiqotx.komilovaqalamigamansub. uning ‘‘o‘zbektilida son vaolmosh’’debatalganishidaolmoshlarningumumiytavsifidanso‘ng,ularningturlarihaqidaso‘zyuritilganvaular 6 ta deb ko‘rsatilgan. olmoshlarningmonografiktadqiqii. suyarovningyuqoridatilgaolingantadqiqotidamaxsusamalgaoshirilgan. mazkurdissertasiyabevositaolmoshlarningleksik-grammatikxususiyatlarinitahliletishgabag‘ishlangan.ammo i.suyarovningbirmulohazasianiqlik talab qiladi. kursishiningmaqsadi.transpozitsiya. boshqaturkumdagiso‘zlarniolmoshso‘zturkumigao‘tishinio‘rganishdaniborat. kursishiningobyekti.transpozitsiyavaboshqaso‘zlarniolmoshgao‘tishiniilmiyjihatdano‘rganish, hamdaularnimisollaryordamidaizohlash. kursishipredmeti.transpozitsiya. boshqaso‘zturkumlariningolmoshgao‘tishi. mavzudankelibchiqqanholdakursishiquyidagivazifalargaasoslanadi. 1. transpozitsiyahaqidama’lumot 2. so‘zturkumlari 3. olmoshso‘zturkumihaqidaumumiyma’lumot 4. boshqaso‘zturkumdagiso‘zlarniolmoshgako‘chishi kursishidaqo‘llaniladigantadqiqotusullari:tahlil, analiz, sintezumumlashtirishusuli. kursishiningamaliyahamiyati.kursishijarayonidailgarisurilganfikrlardan, yondashuvlardanhamdasamaradorliginitaʼminlovchikursishinatijalaridanpedagogikfanlarbo‘yichamaʼruzalartayyorlash, qo‘llanmalaryaratish, shuningdekmetodiktavsiyanomalaryaratishda, ishtajribalariniommalashtirishdasamaralifo

Хотите читать дальше?

Скачайте все 31 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi"

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi kurs ishi mavzu: boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi topshirdi: _____________________ qabul qildi : ___________________ mundarija kirish.....................................................................................5 i bob. transpozitsiyahodisasi............................................5 1.1. transpozitsiyahaqidaumumiyma‘lumot.................12 1.2. so‘zturkumlaridatranspozitsiya..................................16 ii bob. olmoshso‘zturkumi...............................................23 2.1. olmoshso‘zturkumihaqidaumumiyma’lumot...........23 2.2. boshqaso‘zturkumlariningolmoshgako‘chishi...........31 xulosa..................................................................................34 foydalanilgan...

Этот файл содержит 31 стр. в формате DOCX (72,2 КБ). Чтобы скачать "boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: boshqaturkumso‘zlariningolmoshg… DOCX 31 стр. Бесплатная загрузка Telegram