boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi

DOCX 31 sahifa 72,2 KB Bepul yuklash

31 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 72,2 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 31

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 31

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi kurs ishi mavzu: boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi topshirdi: _____________________ qabul qildi : ___________________ mundarija kirish.....................................................................................5 i bob. transpozitsiyahodisasi............................................5 1.1. transpozitsiyahaqidaumumiyma‘lumot.................12 1.2. so‘zturkumlaridatranspozitsiya..................................16 ii bob. olmoshso‘zturkumi...............................................23 2.1. olmoshso‘zturkumihaqidaumumiyma’lumot...........23 2.2. boshqaso‘zturkumlariningolmoshgako‘chishi...........31 xulosa..................................................................................34 foydalanilganadabiyotlarro‘yxati...................................35 kirish bugungigloballashuvjarayonidabarchasohalarqatorita’limda ham yirikislohotlaramalgaoshirilmoqda. yangio‘zbekistondamilliyo‘zliknianglash, adabiyotga, xususan, o‘zbekadabiyotigae’tiborlibo‘lishbarobarida har jihatdanbarkamolinsonnitarbiyalashdolzarbmasalagaaylandi. bu boradabirinchiprezidentimizi.a.karimov: “insonni, uningma’naviyolaminikashfetadiganyanabirqudratlivositaborki, u ham bo‘lsa, so‘zsan’ati, badiiyadabiyotdir. adabiyotninginsonshunoslik deb, shoirvayozuvchilarningesainsonruhiningmuhandislari deb ta’riflanishibejizemas, albatta”– deb bejizaytmagan[footnoteref:2]. [2: islomkarimov. yuksakma’naviyat- yengilmaskuch.-t.:ma’naviyat, 2008. 136-bet] o‘zbektilshunosligidabelgivaishorabildiruvchiso‘zlaruchraydi.bundayso‘zlarboshqaso‘zturkumio‘rnidaalmashinibishlatiladi.bu turkumniolmoshso‘zturkumi deb ataymiz.olmoshso‘zturkumiustidaisholibborgantadqiqotchiolimlarimizbor, jumladan,r.qo‘ng'urov,s.karimov,o.yusupova,m.hakimov,o‘.mamajonovlarilmiyishlarolibborgan.boshqatillardauchramaydiganbuso‘zturkumiatashma'nosigaegaemas. olmoshso‘zturkumio‘rganilishi,olmoshot,sifat,son o‘rnidaqo‘llanuvchimustaqilso‘zturkumi.olmoshlarni

2 / 31

ngasosiyma'nosivaqaysiso‘zo‘rnidaqo‘llanilishimatndaoydinlashadi.olmoshlarningma'nosinoaniqvaumumiybo‘ladi.ma'novagrammatikxususiyatlarigako‘ra,olmoshumumlashganpredmet(olmoshot:men,sen,u,kim,nima,hechkim,hechnima),umumlashganbelgi(olmosh-sifat:bu,shu,o‘sha,qaysi,allaqanday,hechqanday),umumlashganmiqdor (olmoshson:qancha,necha,muncha,o‘shancha) bildiruvchiolmoshgabo‘linadi.olmoshlarnoaniqligi,so‘zyasalishiniyo‘qligibilanboshqaso‘zturkumibilanfarqlanadiolmoshlarishoravabelgibildiruvchixususiyatigaegaekanuningpragmatiktomoni ham mavjuddir.bu jihatlarmatnningso‘zlaridanomoyonbo‘ladi.bunitahliletishbuo‘quvchigaxos.nutqimizdafikrimiznitinglovchigayetkazishuchunaloqakuzatiladi.so‘zlovchi (adresat) nimademoqchi,tinglovchi (adresant)buniqandayqabulqilyapti,shunianiqlashnisabab-maqsadlario‘rganiladi.buni biz olmoshlarninglingvopragmatikxususiyatlariorqalio‘rganamiz.tilimizdaso‘zlovchinutqidapresuppozetsiyalaruchraydi.ichkima'notilningsemantikasinianiqlashdabupresuppozitsiyaso‘zlarishlatiladi,buso‘zlarning tag ma'nosibo‘libtinglovchibunitezdafarqlayoladiyokiso‘zlovchio‘zfikrinitinglovchigao‘tkazaoladi.olmoshlarninglingvopragmatikxususiyatlarinianiqlashdanutqiymatnlardanfoydalanamiz tilshunoslik, „lingvistika“ —tilhaqidagi, uningijtimoiytabiati, vazifasi, ichkituzilishi, tasnifi, muayyantillarningamalqilish (faoliyat) qonunlari, tarixiytaraqqiyotihaqidagifandir. maqsadivavazifasigakoʻra, tilshunoslikningbirnechtayoʻnalishlari (sohalari) bor: umumiytilshunoslik — tilniumumaninsongaxoshodisasifatidaoʻrganuvchi, asosiyvazifasidunyotillarigaxosengumumiybelgi-xususiyatlarnianiqlashvayoritishboʻlgansoha; xususiytilshunoslik— ayrimbirtilbelgi-xususiyatlarinioʻrganuvchisoha; amaliytilshunoslik — tildanfoydalanishbilanaloqadoramaliymasalalarni (eksperimentalfonetika, leksikografiya, lingvostatistika, transkripsiya, transliteratsiyavaboshqalar) halqilishmetodlariniishlabchiquvchiyoʻnalish; matematiklingvistika, strukturaviytilshunoslik, qiyosiy-tarixiytilshunoslikvaboshqaparalingvistika

3 / 31

, etnolingvistika, psixolingvistika, sotsiolingvistikakabisohalarsoʻzlovchi (shaxs)ningjamiyatdagifaoliyatibilanaloqadortilxususiyatlarinioʻrganadi.shuninguchunmuhtaramprezidentimizsh.m.mirziyoyev “hayotimizgakattakuchbo‘libkirayotganyangiavlodimiznikamoltoptirishuchundavlatimiztomonidanbarchaimkoniyatlarsafarbaretiladi” – deganedilar[footnoteref:3]. [3: mirziyoyevsh.m. milliytaraqqiyotyo’limizniqat’iyatbilandavomettirib, yangibosqichgako‘taramiz.- t.: o‘zbekiston, 2017. 25-b] muammoningo‘rganilishdarajasi.o‘zbektilibirliklarini (jumladan, barchaso‘zturkumlarigaoidlug’aviybirliklarni) fonetik, fonologik, morfologik, leksik, semantik, stilistik, pragmatikjihatdano‘rganishkengko‘lamdaamalgaoshirilmoqda. binobarin, buboradahaletilishivachuquro‘rganilishilozimbo‘lganmuammolaranchagina. bugungikundabo‘layotganjamiyatdagio‘zgarishlar, taraqqiyottilimizda ham o‘zaksinitopmoqda. tilningmuhimelementihisoblanadiganso‘zninglingvistiktabiati, shaklvama’noxususiyatlari, uningnutqiyjarayondatutgano‘rniqadimdantadqiqotchilarningdiqqatinitortibkelmoqda. so‘zlarninginson, narsa-hodisa, belgi-xususiyat, harakat- holatsingarilarniifodalashdagio‘zigaxosjihatlarinibelgilashmaqsadidaularnimuayyanguruhlarvaturkumlargaajratganholdatahliletishborasidatilshunoslaryakdildirlar. o‘zbektilileksik-grammatiktizimidaalohidaxususiyatlargaegabo‘lganolmoshlar ham so‘zturkumlariorasidamustaqilguruhsifatidae’tirofetibkelinmoqdaki, bue’tirofma’lumnazariyaasoslargaega. so‘zturkumlarining, jumladanolmoshlarningo‘zbektilshunosligidao‘rganilishihaqidas.ashirboyevning “o‘zbektiligrammatikqurilishiningo‘rganilishtarixidan (1875-1917 yillardagirusturkologlariasarlariasosida)” mavzusidayozilgannomzodlikdissertasiyasivaj.eltazarovning “so‘zturkumlarihaqidalingvistiknazariyalar” nomlimonografiyasidama’lumotlarbatafsilberilgan[footnoteref:4]. [4: 16 yusupova sh.j. hozirgio'zbekadabiytilidarslaridao'quvchilartafakkurinio'stirishningilmiy-metodikasoslari: ped. fan.doktori ... diss. – toshkent, 2005. – 270 b; diss. a

4 / 31

vtoreferati. – 44 b.] ulardaqaydetilishicha, xix asrning 70-yillaridan boshlabchorrossiyasio‘rtaosiyonio‘zigabo‘ysundirganvayangimustamlakaniboshqarishuchunyerlikaholiningtilinio‘rganishilozimbo‘lgan. shu maqsaddam.terentyev, a.v.starchevskiy, v.nalivkin, s.a.lapin, i.a.belyayev, l.afanasyev, n.budzinskiy, n.ostroumovkabilarsart (o‘zbek) tilinio‘rganishgaoid 11 qo‘llanmalaryozishgan. o‘tganasrning 30-yillaridan boshlabo‘zbekolimlari ham grammatikagaoidasarlaryarataboshladilar. q.ramazonvax.qayumiy, x.qayumiyvas.dolimov, o.usmonvab.azizovlar ham muallifliklaridayaratilganqo‘llanmavadarsliklarshularjumlasidandir. bu asarlardaolmoshlarhaqidaayrimma’lumotlarberilgan. olmoshlarmasalasiyoritilganilmiymanbalarni 3 guruhgaajratibqarashmaqsadgamuvofiq: 1. olmoshtarixiynuqtainazardanyoritilganasarlar. o‘zbektilitariximorfologiyasiningismlarsilsilasidaqaraladiganolmoshlarqadimiyturkumlardanbo‘lib, ularningshakllanishivataraqqiyotig‘.abdurahmonovvash.shukurovning“o‘zbektiliningtarixiygrammatikasi”, j.hamdamovning “o‘zbektilitarixi. ii qism. tarixiymorfologiya.birinchibo‘lim” kabiasarlarda,h.ne’matovningayrimishlaridatadqiqotobyektibo‘lganhamdao‘ziningtegishliilmiy-nazariybahosiniolgan. o‘zbektilshunosligidaolmoshlartadqiqigabag‘ishlangansezilarliishlardanbiriyusupovningkuzatishlaribo‘libhisoblanadi.olimning “eskio‘zbekadabiytilidaolmoshlar (xv-xviasrlar)” deb nomlanganmonografiyasida alisher navoiyvauningzamondoshlariasarlarida, xv-xvi asrlardayuzagakelganyozmayodgorliklardao‘zifodasinitopganolmoshlarningbarchaturlarianiqlanganvatavsiflangan. eskio‘zbektilivahozirgio‘zbekadabiytilidaqo‘llanilganvaqo‘llanilayotganolmoshlarningasosiyleksikgrammatikhamdasemantikfarqlari, o‘zigaxosxususiyatlariishonchlidalillarasosidako‘rsatibberilgan. muallifolmoshlarxususidagi u yokibufikrnitasdiqlashmaqsadida xi-xii asrlardayaratilganyozmayodgorliklarhamdahozirgio‘zbektilivauningshevalaridanto‘planganmateriallardanqiyosiyfoydalangan. rus vaturkiytilshunosliklarhamdao‘zbektilshunosligidaolmoshlar

5 / 31

nio‘rganishgabag‘ishlanganqatorishlarb.yusupovningmonografiyasidatahlilqilinganvaularningayrimlarigamunosabatbildirilgan. tadqiqotgaberilganilovalar ham ilmiyjihatdanahamiyatlidir. ilovalardanma’lumbo‘lishicha, xv-xvi asrlareskio‘zbektilidaifodasinitopgan 64 ta olmosh (men, sen, ul, u, nimarsa, kimsavaboshqalar), qaydetilgandavrdaqo‘llangan 48 taolmoshningasliturkiyekanligi, 9 ta arabtilidano‘zlashtirilgan (jam’i, koffa,biajmaihimvaboshqalar), 7 ta fors-tojiktillaridanolingan (hamin, hamon, tobakayvaboshqalar).ilovalardanxv-xviasrlardaqo‘llanganolmoshlarninghozirgio‘zbekadabiytilidagishakllariningqiyosiyjadvaliham joyolgan. o‘zbektiliolmoshlarihaqidagi ilk maxsustadqiqotx.komilovaqalamigamansub. uning ‘‘o‘zbektilida son vaolmosh’’debatalganishidaolmoshlarningumumiytavsifidanso‘ng,ularningturlarihaqidaso‘zyuritilganvaular 6 ta deb ko‘rsatilgan. olmoshlarningmonografiktadqiqii. suyarovningyuqoridatilgaolingantadqiqotidamaxsusamalgaoshirilgan. mazkurdissertasiyabevositaolmoshlarningleksik-grammatikxususiyatlarinitahliletishgabag‘ishlangan.ammo i.suyarovningbirmulohazasianiqlik talab qiladi. kursishiningmaqsadi.transpozitsiya. boshqaturkumdagiso‘zlarniolmoshso‘zturkumigao‘tishinio‘rganishdaniborat. kursishiningobyekti.transpozitsiyavaboshqaso‘zlarniolmoshgao‘tishiniilmiyjihatdano‘rganish, hamdaularnimisollaryordamidaizohlash. kursishipredmeti.transpozitsiya. boshqaso‘zturkumlariningolmoshgao‘tishi. mavzudankelibchiqqanholdakursishiquyidagivazifalargaasoslanadi. 1. transpozitsiyahaqidama’lumot 2. so‘zturkumlari 3. olmoshso‘zturkumihaqidaumumiyma’lumot 4. boshqaso‘zturkumdagiso‘zlarniolmoshgako‘chishi kursishidaqo‘llaniladigantadqiqotusullari:tahlil, analiz, sintezumumlashtirishusuli. kursishiningamaliyahamiyati.kursishijarayonidailgarisurilganfikrlardan, yondashuvlardanhamdasamaradorliginitaʼminlovchikursishinatijalaridanpedagogikfanlarbo‘yichamaʼruzalartayyorlash, qo‘llanmalaryaratish, shuningdekmetodiktavsiyanomalaryaratishda, ishtajribalariniommalashtirishdasamaralifo

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 31 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi" haqida

oʻzbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi kurs ishi mavzu: boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi topshirdi: _____________________ qabul qildi : ___________________ mundarija kirish.....................................................................................5 i bob. transpozitsiyahodisasi............................................5 1.1. transpozitsiyahaqidaumumiyma‘lumot.................12 1.2. so‘zturkumlaridatranspozitsiya..................................16 ii bob. olmoshso‘zturkumi...............................................23 2.1. olmoshso‘zturkumihaqidaumumiyma’lumot...........23 2.2. boshqaso‘zturkumlariningolmoshgako‘chishi...........31 xulosa..................................................................................34 foydalanilgan...

Bu fayl DOCX formatida 31 sahifadan iborat (72,2 KB). "boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: boshqaturkumso‘zlariningolmoshg… DOCX 31 sahifa Bepul yuklash Telegram

boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"boshqaturkumso‘zlariningolmoshgako‘chishi" haqida

O'xshash fayllar