gigantsayyoralarning fizik tabiatlari

PPTX 14 pages 3.8 MB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.8 MB

File type PPTX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

prezentatsiya powerpoint gigant sayyoralarning fizik tabiatlari. ularning halqalari va yo‘ldoshlari. yupiter (mushtariy) quyosh sistemasining planetalari ichida eng yirik hisoblangan yupiter, tabiati va tuzilishiga ko`ra, jumboqlarga boyligi bilan astronomlar diqqatini o`ziga jalb etadi. yupiterning o`rtacha radiusi, yer radiusidan qariyb 11 marta katta bo`lib, 69 ming 150 kilometrni tashkil qiladi. bu gigant planeta 778 million kilometr masofada quyosh atrofida aylanadi. planetaning quyosh atrofida aylanish tezligi sekundiga 13 kilometr bo`lib, 12 yilda bir marta to`la aylanib chiqadi. boshqacha aytganda, erdagi 60 yoshli odam yupiter yili bilan endi 5 yoshga to`lgan bo`lur edi. qizig`i shundaki, yupiterning o`z o`qi atrofida aylanishi, yer tipidagi planeta aylanishlaridan farq qilib, ekvator qismi tezroq-9 soatu 50,5 minutli, o`rta kenglamalari esa sekinroq-9 soatu 56 minutli davr bilan aylanadi. planetaning turli kenglamalari turlicha burchak tezlik bilan aylanishlariga sabab, u tuzilishiga ko`ra qattiq bo`lmay, gaz-suyuq holatidagi osmon jismi ekanligidadir. buning ustiga, uning ko`ringan sirti atmosferasida “suzib yuruvchi” bulutlardan tashkil topgan. planetaning tez …

2 / 14

malar, oxirgi yillar materiallari asosida, planeta atmosferasining qalin bulutlari deb tushuntiriladi. ular planetaning parallellari bo`ylab yo`nalgan bo`lib, ekvatorga nisbatan simmetrik ko`rinish hosil qiladi. sayyora bulutlarining bunday zanjirli strukturasi ±40 gradusli kenglikkacha borib, ayrim hollarda, diametri 1 ming kilometrgacha boradigan qo`ng`ir yoki ko`kish dog`larni hosil qiladi. mushtariyning qadimiy “tilsim”laridan boshqa biri - 1878 yili topilgan uzunligi 30 ming, eni 13 ming kilometrga cho`zilgan katta qizil dog`dir. qizig`i shundaki, bu dog` planetaning sirt detallari qatori uning sutkalik aylanishida ishtirok qilishi bilan birga goh u yoniga, goh bu yoniga bir necha gradusgacha siljiydi. bunday hol, katta qizil dog` planeta sirti bilan bog`lanmagan degan xulosaga olib keldi. g.goltsin taklif etgan јoyaga ko`ra, katta qizil dog` planeta atmosferasining uzoq davom etadigan gigant uyurmasidir. o`xshashlik printsipi asosida ishlab chiqqan uning bu nazariyasi, keyingi yillarda bir necha faktorlar bilan tasdiqlanishi bilan e`tiborga sazovor gipoteza hisoblanadi. aqshning “pioner x” va “pioner xi” kosmik apparatlari yordamida katta qizil dog`ning …

3 / 14

nan 13% ini tashkil qiladi. shuningdek, planetaga tegishli spektrogrammalarning analizi uning atmosferasida metan (sn4) va ammiak (nn3) dan tashqari sezilarli miqdorda atsetilen (s3n2) va etan (s2n6) borligini ma`lum qildi. bu birikmalar quyoshning ul`trabinafsha nurlari ta`sirida atmosferada ro`y beradigan fotoximik reaktsiya tufayli metanning parchalanishidan vujudga keladi deb taxmin qilinadi. yupiter atmosferasida so va so2 kabi molekulyar birikmalarning topilishi astronomlar uchun «syurpriz» bo`ladi, chunki vodorodli atmosferada karbonat angidrid tez parchalanishi kuzatiladi va shuning uchun ham olimlar mushtariyning atmosferasida uni kutmagan edilar. kam miqdorda bo`lsa-da, mushtariy o`z «to`pi»da zaharli-tsianli vodorod (nsn) va vodorodli germaniy (gen4) kabi birikmalarning zapasini asraydi. gigant sayyora atmosferasida suv bug`larining topilishi ham katta voqea bo`ldi, chunki erdan kuzatiladigan planetaning bulutli qatlamlaridagi minus 120-130 gradusdan past temperaturada suv bug`lari doimo muz holatidagina bo`lishi mumkin deb taxmin qilinar edi. planetaga tegishli sirlarni «fosh» qilishda 1973 yilning 4 dekabrida yupiterdan 130 ming kilometrli masofadan o`tishda u bilan «salom-alik» qilgan «pioner-x» (aqsh) avtomatik …

4 / 14

biy to`lqin chegaralaydi. bunday zarbaviy to`lqin quyoshdan kelayotgan plazmaning tormozlanishidan paydo bo`ladi. yupiterning tungi tomonida magnit moydoni erniki kabi, uzun dum hosil qilib, bir necha yuz million kilometrgacha cho`ziladi. ma`lumki, elektronlar magnit maydonda harakatlanganda ikki xil nurlanadi. bu nurlanishlardan biri tsiklotron nurlanish deyilib, nisbatan kam kuvvatli elektronlarning (0,5 mev gacha energiyali) harakatlanishidan, ikkinchisi esa sinxrotron nurlanish deyilib, relyativistik elektronlarning (tezligi-yorug`lik tezligi kattaligiga yaqin elektronlarning) harakatlanishidan vujudga keladi va dekametrli radionurlanishlarning manbai hisoblanadi. gigant planetaning magnit maydoni zaryadli kosmik zarrachalar bilan ta`sirlashib, ularni o`z sferasida «qafas»ga tushiradi va natijada bunday holat, planeta atrofida, ernikiga o`xshash kuchli radiatsiya kamaralarining paydo bo`lishlariga olib keladi. toroidal shaklidagi (teshikkulcha ko`rinishli) radiatsion kamar, sayyoraning ekvator tekisligiga bir oz osayyoraning ekvator tekisligiga bir oz og`gan holda bo`lib, 1,5 dan to 6 planeta radiusigacha masofaga cho`ziladi. bu poyasda magnit maydoni «asir olgan» elektronlarning energiyasi 3 dan 30 mev gacha oraliqda bo`ladi. planetaning magnitosferasi va radiatsiya kameralari, zaryadli zarrachalar …

5 / 14

ming kilometr masofada aylanuvchi amal`teya kiradi. bu gruppaning eng uzoq yo`ldoshi kallisto planetadan 1,8 mln kilometr narida uning atrofida 16,7 er sutkasiga teng davr bilan aylanadi. bu gruppada eng kichik yo`ldosh amal`teya bo`lib, diametri 150 km, eng yirigi kallistoniki esa 5300 kilometrdir. galiley yo`ldoshlarining o`rtacha zichligi, planetadan uzoqlashgan sayin kamayadi. 3,2-3,6 g/sm3 dan (io uchun) 1,6 g/sm3 gacha (kolisto uchun). «pioner-10»ning ma`lum qilishicha, ganimed va io ning atrofida atmosfera mavjud. ganimed sirtida harorat tsel`siy shkalasida minus 115 gradusga boradi. galiley yo`ldoshlarining al`bedosini (quyosh nurlarini qaytara olish qobiliyatlarini) o`rganish, ularning sirti qalin muz bilan qoplangan degan taxminni beradi. 600 metrli radioteleskop (ratan-600) yordamida galiley yo`ldoshlarini o`rganish, ularning radiodiapazonida aniqlangan ravshanlik temperaturalari hayratga solarli darajada yuqoriligini ko`rsatadi. (kallisto uchun-900c, ganimed uchun-1050c ). bu sayyoralar uchun hisoblangan muvozanat temperaturadan ancha yuqori bo`lib, uning manbai ko`p kilometrli muz qatlami ostida «yashiringan» deyishga asos beradi. eng yuqori ravshanlik temperaturasi io da kuzatilib u shu qadar …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gigantsayyoralarning fizik tabiatlari"

prezentatsiya powerpoint gigant sayyoralarning fizik tabiatlari. ularning halqalari va yo‘ldoshlari. yupiter (mushtariy) quyosh sistemasining planetalari ichida eng yirik hisoblangan yupiter, tabiati va tuzilishiga ko`ra, jumboqlarga boyligi bilan astronomlar diqqatini o`ziga jalb etadi. yupiterning o`rtacha radiusi, yer radiusidan qariyb 11 marta katta bo`lib, 69 ming 150 kilometrni tashkil qiladi. bu gigant planeta 778 million kilometr masofada quyosh atrofida aylanadi. planetaning quyosh atrofida aylanish tezligi sekundiga 13 kilometr bo`lib, 12 yilda bir marta to`la aylanib chiqadi. boshqacha aytganda, erdagi 60 yoshli odam yupiter yili bilan endi 5 yoshga to`lgan bo`lur edi. qizig`i shundaki, yupiterning o`z o`qi atrofida aylanishi, yer tipidagi planeta aylanishlaridan farq qilib, ekv...

This file contains 14 pages in PPTX format (3.8 MB). To download "gigantsayyoralarning fizik tabiatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: gigantsayyoralarning fizik tabi… PPTX 14 pages Free download Telegram