ham baytli, ham bandli she'r shakllari

PPTX 12 pages 112.3 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 112.3 KB

File type PPTX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

prezentatsiya powerpoint mumtoz she’r shakllari tarkibiy tuzilishiga ko‘ra: baytli b) bandli hamda bayt asosidagi bandli she’r shakllariga bo‘linadi. baytli she’r shakllarining asosini bayt (arabcha “uy”) tashkil qiladi. ularga: g‘azal, qasida, mustazod, qit’a, ruboiy, tuyuq, fard, muammo, lug‘z (chiston), ta’rix va boshqalar kiradi. g‘azal g‘azal (ar.) – oshiqona so‘z, ishq izhor qilish, ayollarni madh etish ma’nolarini bildirib, sharq mumtoz she’riyatida keng tarqalgan lirik janr hisoblanadi. g‘azal 3 baytdan 19 (21) baytgacha hajmda bo‘ladi va a-a, b-a, d-a, e-a… tarzida qofiyalanadi. turkiy adabiyotda 5-10 baytli g‘azallar ko‘p uchraydi. adabiyotshunoslikda g‘azal janri haqida ilk ma’lumot shams qays roziyning “al-mo’jam” asarida (13-a.) keltirilgan. olim bunda g‘azalning asosiy lug‘aviy ma’nosi ayollarga muhabbat qo‘yish bilan bog‘liq ekanligiga e’tibor qaratadi. g‘azalning birinchi bayti matla’ yoki mabda’, oxirgi bayti esa maqta’ deb ataladi va aksar hollarda maqta’da shoir taxallusi qo‘llaniladi. ba’zan taxallus maqta’dan oldingi baytda qo‘llanilishi ham mumkin. adabiyotshunoslikda g‘azalning bir necha turlari farqlanadi: 1. oddiy yoki odatiy …

2 / 12

iyotida ilk g‘azal yozgan shoir sifatida abu abdullo ro‘dakiy (taxm.860-941) tilga olinadi. turkiy adabiyotda esa dastlabki g‘azal nosiruddin rabg‘uziyning “qisasi rabg‘uziy” asarida (1309-1310) uchraydi (asarda jami 26 g‘azal mavjud). g‘azalning epik poeziya tarkibida uchrashi ilk bor xorazmiyning “muhabbatnoma”sidan (1353-1354) boshlanadi (asarda keltirilgan 6 g‘azaldan 2 tasi forsiy). hofiz xorazmiy “devon”ida 1052 ta g‘azal bor. g‘azal janrining rivojlanishi va taraqqiyotida alisher navoiy- ning hissasi tengsiz. uning “xazoyin ul-maoniy” kulliyotida 2600 ta g‘azal mavjud bo‘lib, har bir devonga teng tarzda (650 tadan) joylashtirilgan. qasida qasida (ar. “maqsad”, “niyat”) – biror tarixiy shaxs yoki voqeaga bag‘ishlab yoziladigan katta hajmli baytli she’r shakli bo‘lib, hajman 12 baytdan bir necha yuz baytgacha bo‘lishi mumkin. g‘azal singari a-a, b-a, d-a, e-a…, ayrim hollarda masnaviy singari (dostonlar tarkibida kelganda) qofiyalanadi. qasida tuzilishiga ko‘ra 2 xil bo‘ladi: 1. qasidai tom (to‘liq qasida) – bunda qasida to‘rt qismdan tarkib topadi: a) nasib – lirik kirish (tabiat tasviri); b) gurizgoh …

3 / 12

teng bo‘ladi. mustazod uchun g‘azal asos – zamin vazifasini o‘taydi. ikkala janrning qofiyalanish tizimi, baytlar soni, matla’ va maqta’, taxallusning mavjudligi bu fikrni isbotlaydi.lekin g‘azal aruz tizimining barcha bahrlarida yaratilgani holda mustazod faqat hazaj bahrining hazaji musammani axrabi makfufi mahzufi mustazod (ruknlari va taqtiyi: maf’ulu mafoiylu mafoiylu fauvlun maf’ulu fauvlun – – v / v – – v / v – – v / v – – / – – v / v – –) vaznida yoziladi. turkiy adabiyotda mustazodning ilk namunalari hofiz xorazmiy va gadoiy ijodida uchraydi. hofiz xorazmiy devonida har biri 7 baytdan iborat ikki mustazod, gadoiy devonida esa besh baytli bir mustazod mavjud. alisher navoiy “mezon ul-avzon” asarida mustazod janriga alohida ta’rif berib, uning ohangi surud nag‘amoti (kuy ohangi) ga mos kelishini aytadi: “...xalq orasida bir surud bor ekandurkim, hazaji musammani axrabi makfufi mahzuf vaznida anga bayt boshlab bitib, aning misraidin so‘ngra hamul bahrning ikki rukni bila …

4 / 12

unsurlarga taqsimlash mumkin: 1) tezis – unda ruboiyda aytilmoqchi bo‘lgan fikr, boshqacha aytganda ruboiy mavzusi bayon qilingan bo‘ladi; 2) antitezis – bunda birinchi misraga qarama-qarshi fikr aytiladi; 3) moddai ruboiy – to‘rtinchi misrada aytilmoqchi bo‘lgan fikr uchun ko‘prik vazifasini o‘taydi; 4) sintez – xulosa. ammo bu nisbiy bo’lib, har doim ham talab qilinmaydi tuyuq tuyuq (turk. – tuymoq, his qilmoq) – to‘rt misradan iborat mustaqil she’r shakli. asosan turkiy xalqlar she’riyatida qo‘llanilgan. tuyuq ko‘p hollarda ruboiy singari qofiyalanadi, lekin ba’zan b-a, v-a tarzida ham qofiyalanishi mumkin. ruboiydan farqli o‘laroq, tuyuqda qofiyaning o‘rnida asosan tajnis (shakldosh so‘zlar) qo‘llaniladi. tuyuq o‘ziga xos maxsus vaznda – ramali musaddasi mahzuf yoki maqsur (ruknlari va taqti’i: foilotun foilotun foilun yoki foilon, – v– –/ – v – – / – v – yoki – v ~) vaznida yoziladi. turkiy adabiyotshunoslikda tuyuq haqidagi dastlabki ma’lumot “funun ul-balog‘a” asarida keltirilgan. muallif tuyuqni ruboiyning bir turi sifatida sanab …

5 / 12

tida 210 ta (“g‘aroyibus-sig‘ar”, “navodir ush-shabob” va “favoyid ul-kibar”da 50 tadan, “badoye’ ul-vasat”da 60 ta), “devoni foniy”da 64 ta, “arbain”da 40 ta va boshqa nasriy asarlari tarkibida yana o‘nlab qit’alar mavjud. kulliyotdagi qit’alarda ularning g‘oyasini ifodalovchi sarlavhalar qo‘yilgan. “tengri zoti haqiqatidakim, xirad mabhutu nodondur va ahli xirad fartutu hayron” haq zotig‘a biravki, xirad birla fikr etar, otin el ichra oqilu farzona aylabon. miqdorini tengiz suyining istar anglamoq, lekin hubob jomini paymona aylabon. fard fard (ar.) – yakka, yolg‘iz,yagona.bir baytdangina iborat eng kichik mustaqil she’r shakli, a-a yoki a-b tarzida qofiyalanadi. fard bir baytdan tashkil topgan bo‘lsa-da, unda shoirning axloqiy-ta’limiy fikrlari, falsafiy qarashlari qalamga olinib, ixcham poetik xulosa ifodalanadi. shu ma’noda fardlar ko‘pincha aforizm xarakteriga ega bo‘ladi. fard janrining rivojlanishida alisher navoiy ijodining alohida o‘rni bor. shoirning “xazoyin ul-maoniy” kulliyotida 86 ta, “mahbub ul-qulub” asarida 60 dan ortiq va boshqa nasriy asarlari tarkibida yana o‘nlab fardlar mavjud. “xazoyin ul-maoniy”dagi 86 ta …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ham baytli, ham bandli she'r shakllari"

prezentatsiya powerpoint mumtoz she’r shakllari tarkibiy tuzilishiga ko‘ra: baytli b) bandli hamda bayt asosidagi bandli she’r shakllariga bo‘linadi. baytli she’r shakllarining asosini bayt (arabcha “uy”) tashkil qiladi. ularga: g‘azal, qasida, mustazod, qit’a, ruboiy, tuyuq, fard, muammo, lug‘z (chiston), ta’rix va boshqalar kiradi. g‘azal g‘azal (ar.) – oshiqona so‘z, ishq izhor qilish, ayollarni madh etish ma’nolarini bildirib, sharq mumtoz she’riyatida keng tarqalgan lirik janr hisoblanadi. g‘azal 3 baytdan 19 (21) baytgacha hajmda bo‘ladi va a-a, b-a, d-a, e-a… tarzida qofiyalanadi. turkiy adabiyotda 5-10 baytli g‘azallar ko‘p uchraydi. adabiyotshunoslikda g‘azal janri haqida ilk ma’lumot shams qays roziyning “al-mo’jam” asarida (13-a.) keltirilgan. olim bunda g‘azalning asosiy lug‘av...

This file contains 12 pages in PPTX format (112.3 KB). To download "ham baytli, ham bandli she'r shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: ham baytli, ham bandli she'r sh… PPTX 12 pages Free download Telegram