ingliz tili va o'zbek tillarida so'z yasash shakllari

DOCX 28 pages 73.0 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.0 KB

File type DOCX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

o’zbekiston respublikasi oliy ta`lim, fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-3chi-20 guruh talabasi qodirova mexrangizning “ingliz tili va o'zbek tillarida so'z yasash shakllari” mavzusidagi kurs ishi 5111400-xorijiy til va adabiyot (ingliz tili) ilmiy rahbar: djalilova z.b. buxoro-2023 mundarija: 1.leksikologiya so`z yasalishini o`rganadigan fan sifatida 3 2.tilshunoslida so`z yasalishining ahamiyati 7 3.ingliz tilida so`z yasalishining samarali usullari 10 4.o'zbek tilida yangi so`z hosil qilish yo`llari 16 5.ingliz va o'zbek tilidagi so'z yasash shakllarining o'xshashligi va farqlar 21 xulosa 24 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati: 27 1.leksikologiya so`z yasalishini o`rganadigan fan sifatida leksikologiya (yunoncha lexikos-lug‘atga oid va logos-ta’limot) tilshunoslikning lug‘aviy birliklar tarkibini tekshiradigan bo‘limidir. leksigologiya har bir so’zni yolg’iz holda emas, balki boshqa so’zlar bilan bog’liq holda o’rganadi[footnoteref:1]. leksigologiya tilshunoslikning leksikografiya, frazeologiya, semasiologiya yoki semantika, etimologiya, stilistika hamda so’z yasalishi haqidagi ta’limot sohalari bilan chambarchas bog’liq. leksikologiyada so’zlarning ma’no jihatdan o’zaro bog’langan, ya’ni monosemiya, polisemiya, sinonimiya, antonimiya, …

2 / 28

chi bog‘lanishlar va boshqalar) hisobga olgan holda lug‘atning birorta ham bo‘limi ajratilmaydi, har qanday leksik birliklar o‘rtasida munosabatlar o‘rnatiladi. leksikologiya tilning lug'at boyligini to'ldirish va rivojlantirish yo'llarini o'rganadi. so`z boyligini oshirishning 4 ta usulini ajratib ko'rsatadi, ulardan uchtasi tilning ichki resurslaridan foydalanishga asoslangan - yangi so'zlar yaratish, so'z birikmasini shakllantirish, yangi ma'nolarning shakllanishi, ko'p ma'nolilik, ma'nolarning ko'chishi va ma'nolarning bo'linish usullari o'rganiladi va to'rtinchisi - boshqa tillar resurslarini jalb qilish bo'yicha - qarz olish. o‘zlashgan so‘zlarning birikish omillari va shakllari o‘rganiladi. leksikologiyaning muhim jihati so'zlarni voqelik bilan bog'liqligini o'rganishdir, chunki ma'lum bir davrdagi jamoaning hayotiy tajribasi so'zlarda, ularning ma'nolarida to'g'ridan-to'g'ri belgilanadi. shu munosabat bilan lug'at va madaniyat, lingvistik nisbiylik muammosi (lug'atning "dunyoni ko'rishga" ta'siri), so'z ma'nosidagi lingvistik va ekstralingvistik komponentlar, fon lug'ati va boshqalar kabi muammolar ko'rib chiqiladi. quyida leksikologiyaning qaysi sohalarni o`rganishi bo`yicha jadval keltirilgan: leksikologiyaning umumiy, xususiy, tarixiy, qiyosiy va amaliy turlari mavjud. general, ya`ni umumiy leksikologiya lug'atning …

3 / 28

omlash uslubidagi o'zgarishlar) bo'lishi mumkin. lug'at tarkibidagi tizimli munosabatlarni hisobga olgan holda, so'zlar guruhini o'rganishda ikkala jihat bir vaqtning o'zida mavjud, chunki bitta so'zning ma'nosidagi o'zgarishlarni o'rganish guruh uchun umumiy tushunchaning evolyutsiyasini o'rganmasdan mumkin emas. qiyosiy leksikologiya tillarning irsiy munosabatini, ular oʻrtasidagi tarkibiy va semantik oʻxshashlik va farqlarni (munosabatlardan qatʼiy nazar) aniqlash yoki umumiy leksikologik (koʻpincha semantik) qoliplarni olish maqsadida lugʻatni oʻrganadi. harakat lug'atning har qanday jihatiga taalluqli bo'lishi mumkin. alohida so'zlarni solishtirish mumkin, lekin so'z turkumlarini (yoki maydonlarni) taqqoslash muhimroqdir, masalan, harakat fe'llari, qarindoshlik shartlari va boshqalar, bu belgilash sohasi (ob'ektiv voqelik) leksik bo'yicha turlicha bo'linishini ko'rsatadi. turli tillardagi vositalar, turli tillardagi so‘zlarning ma’nolarida predmetlarning qaysi tomonlari mustahkamlangan. qiyosiy leksikologiyada ikki tildagi keng leksikologik kategoriyalarning amal qilishini taqqoslash katta qiziqish uyg‘otadi: sinonimiya, antonimiya, polisemiya turlari, frazeologiya, umumiy va xususiy so‘zlarning ma’nosidagi korrelyatsiya, mantiqiy va emotsional va boshqalar[footnoteref:2]. qiyosiy leksikologiya tilshunoslikning amaliy bo'limlarida (leksikografiya, tarjima), shuningdek, etnografiyada keng qo'llaniladi. [2: …

4 / 28

i. bir qator umumiy leksikologik masalalar (so'z va kontekst, so'z birikmasi, sinonimiya - so'z tanlash, lug'at va madaniyat). shu bilan birga, ularning har biri leksikologiyaning qoida va xulosalaridan foydalanadi, ammo leksikologik kategoriyalar ularda o'ziga xos refraksiyani oladi; masalan, leksikografiyada so‘z, frazeologiyaning ma’nolarini ajratib ko‘rsatish masalalari lug‘at turiga qarab turlicha yechiladi. leksikologiya umumiy lingvistik tadqiqot usullaridan foydalanadi. eng ko'p qo'llaniladigan usullarga quyidagilar kiradi: · distributiv (so'zning chegaralarini, morfologik tuzilishini aniqlash, ma'nolarni chegaralash boshqalar); · almashtirish (sinonimiya, so'z ma'nolarini o'rganish), komponent-qarshilik (leksik ma'noning tuzilishini aniqlash). · birliklar, bir butun sifatida so'zning semantik tuzilishi, semantik maydonlarni tahlil qilish, leksik birliklarning qiymatlarini o'zgartirish, kontekstda birlik ma'nosini yangilash); · transformatsion (so'zning semantik yukini aniqlashda so'z yaratishda) kontekstda sintaktik tuzilmalarni qisqartirish yoki kengaytirish orqali, leksik birlikning ma'nosini aniqlash jarayonida qo`llaniladi. leksikologik maʼlumotlardan koʻplab oʻzaro bogʻliq fanlarda qoʻllaniladi: psixolingvistika (soʻz assotsiatsiyasini oʻrganish va hokazo), neyrolingvistika (afaziya turlari), sotsiolingvistika (jamoaning lingvistik xatti-harakatini oʻrganish) va boshqalar. 2.tilshunoslida so`z yasalishining …

5 / 28

siyosiy aloqalar natijasida bir til qurilishiga xos birliklar (asosan lug‘aviy birliklar, qismangina fonetik va grammatik birliklar) ikkinchi tilga o‘tadi, shu tilga singib, uning boyligiga aylanadi. shu nuqtayi nazardan yondashib hozirgi o‘zbek adabiy tili lug‘at boyligida ikki qatlam ajratiladi: [3: rahmatullayev sh. hozirgi o‘zbek adabiy tili. darslik. – toshkent, universitet, 2006. ] 1) o‘z qatlam, 2) o‘zlashgan qatlam” tilshunoslikda “derivatio” lotincha “derivatio” – tayinlash, hosil qilish, boshlang`ich sifatida qabul qilingan boshqa birliklar asosida hosila deb ataladigan ba`zi til birliklarini yaratish jarayoni. tor ma'noda, derivatsiya, masalan,affiksatsiya yoki so‘z shakllanishi tufayli ildizning “kengayishi” kabi til birliklarini shakllantirishning oddiy jarayonlarini anglatadi. masalan, ingliz tilida “black” va ‘board” so‘zlarining qo‘shilishidan “blackboard” yasama so‘zi hosil bo‘ladi. derivatsiya tilshunoslikning alohida bo‘limidir. u so‘z yasalishi, uning diaxron va sinxron turlari, so‘z yasash usullari kabi masalalar bilan shug‘ullanadi. so‘z yasalishi sof nutqiy hodisa, nutqiy jarayondir. biroq uning lisoniy asoslari bor. shu sababli so‘z yasalishi ham lison va nutqqa birday …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ingliz tili va o'zbek tillarida so'z yasash shakllari"

o’zbekiston respublikasi oliy ta`lim, fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-3chi-20 guruh talabasi qodirova mexrangizning “ingliz tili va o'zbek tillarida so'z yasash shakllari” mavzusidagi kurs ishi 5111400-xorijiy til va adabiyot (ingliz tili) ilmiy rahbar: djalilova z.b. buxoro-2023 mundarija: 1.leksikologiya so`z yasalishini o`rganadigan fan sifatida 3 2.tilshunoslida so`z yasalishining ahamiyati 7 3.ingliz tilida so`z yasalishining samarali usullari 10 4.o'zbek tilida yangi so`z hosil qilish yo`llari 16 5.ingliz va o'zbek tilidagi so'z yasash shakllarining o'xshashligi va farqlar 21 xulosa 24 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati: 27 1.leksikologiya so`z yasalishini o`rganadigan fan sifatida leksikologiya (yu...

This file contains 28 pages in DOCX format (73.0 KB). To download "ingliz tili va o'zbek tillarida so'z yasash shakllari", click the Telegram button on the left.

Tags: ingliz tili va o'zbek tillarida… DOCX 28 pages Free download Telegram