"ingliz tilida konversiya usuli bilan so‘z yasash, kelib chiqishi va asoslari"

DOCX 33 pages 69.6 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.6 KB

File type DOCX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-9ing-22 guruh talabasi xayrullayeva dilraboning “ingliz tilida konversiya usuli bilan so‘z yasash, kelib chiqishi va asoslari’’ mavzusidagi kurs ishi 60230100– filologiya va tillarni o‘qitish (ingliz tili) ilmiy rahbar: umurova x. h. bukhara -2025 2 mundarija: 1.ingliz va o‘zbek tilida so‘z yasash usullari 3 2.ingliz tilida so‘z yasash usullari ichida konversiyaning o‘rni 8 3.ingliz tilida konversiyaning kelib chiqishi 12 4.konversiya asoslari va uning turlari 17 5.konversiyaning zamonaviy ingliz tili leksikasidagi ahamiyati 22 xulosa 28 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 31 1.ingliz va o‘zbek tilida so‘z yasash usullari o‘zbek tili lug‘at tarkibidagi (shuningdek nutqimizda qo‘llanadigan) so‘zlar dastlab tub va yasama so‘zlarga bo‘linadi. masalan: paxta-tub so‘z, paxtakor esa yasama so‘z; bug‘doy, rang so‘zlari alohida-alohida olinganda tub so‘zlar, ammo bug‘doy rang (rangning bir turi)-yasama so‘z; tog‘-tub so‘z, ammo tog‘ma-tog‘ yasama so‘z; besh, o‘n tub so‘zlar, o‘n besh yasama so‘z; …

2 / 33

sonning ravish-ga ko‘chishi asosida: birga(ketmoq), birdan (kirmoq); otning ravishga ko‘chishi asosida: kunduzi, kechasi (qaytmoq), boshda (sezmoq) kabilar shular jumlasidandir. semantik usul asosida yasalgan so‘zning lug‘aviy ma’nosi yangilanishi bilan bir qatorda uning grammatik ma’no va vazifasi ham o‘zgaradi. qiyoslang: mushuk tavadagi go‘shtni oldi-qochdi (fe’l). oldi-qochdi gaplar hammaning joniga tekkan (sifat). fonetik usul. so‘z tarkibida yuzaga keladigan fonetik o‘zgarishlar asosida yangi ma’noli so‘z yasalishidir. bu usul orqali so‘z yasalishida ikki xil fonetik o‘zgarish natijasida yangi so‘z hosil bo‘ladi: 1) tilning tarixiy taraqqiyoti davomida so‘z tarkibida tovush o‘zgarishi natijasida yangi so‘z hosil bo‘ladi: ko‘r-ko‘z, bo‘y(doq)-bo‘z, bo‘r-bo‘z; 2) so‘z urg‘usining o‘rni o‘zgartirilishi bilan : yangi΄-ya΄ngi (hozir), endi΄-e΄ndi (hozirgina), ho΄zir-hozi΄r. abbreviatsiya usuli. murakkab so‘z birikmalarini turli usullar yordamida qisqartirish orqali yangi so‘z yasalishidir. masalan, elektron hisoblash mashinasi-ehm, birlashgan millatlar tashkiloti-bmt. qisqartma so‘zlarning ba’zilari tilimizda aynan o‘zlashtirilgan holda ishlatiladi: yunesko, nato kabilar shular jumlasidandir. so‘z yasalishining bu usuli o‘zbek tilida rus va boshqa xorijiy tillar ta’sirida …

3 / 33

ba+ma’ni, ser+harakat, anti+demokratiya. old yasovchi qo‘shimchalar asosan sifat yasovchilar bo‘lib, ularning ko‘pchiligi fors-tojik tilidan kirib kelgan. kompozitsiya usuli. birdan ortiq mustaqil ma’noli o‘zak morfemalarning tobelashgan holda qo‘shiluvi, birikuvi orqali yangi so‘z hosil qilinishidir. masalan: mirzachul, gulqand, guldasta, temir yo‘l, qaror qilmoq, ahd etmoq. bunday yasama so‘zlar ikki yoki undan ortiq mustaqil ma’onli o‘zak morfemalar ishtirokida hosil bo‘lsa ham, yaxlitligicha bitta lug‘aviy ma’no ifodalashga xizmat qiladi. ular tuzilishiga ko‘ra qo‘shma so‘zlar deyiladi. kompozitsiya usuli bilan yasalgan qo‘shma so‘zlar ot, sifat, ravish va qisman fe’llarda keng tarqalgan. ularning qismlari har xil va bir xil so‘z turkumlaridan tuzilishi mumkin. masalan: bel+bog‘, asal+ari, olib+chiqmoq kabilar bir xil so‘z turkumlarning qo‘shilishidan, qaror+qilmoq, osma+ko‘prik, tez+oqar kabilar esa har xil so‘z turkumlarning qo‘shilishidan tuzilgan. qo‘shma so‘zlar ham tarixiy va zamonaviyligi bilan farqlanadi. agar qo‘shma so‘z qismlari hozirgi tilga nisbatan eskirgan yoki boshqa tillardan o‘zlashtirilgan bo‘lsa, ular qo‘shma so‘z hisoblanmaydi. [footnoteref:1]masa-lan: kechqurun, qayrag‘och, biror, odamshavanda, santimetr kabilar hozirgi …

4 / 33

iksatsiya); 2) konversiya; 3) abbrivatura (qisqartirish); 4) kompozitsiya (so‘z yoki negiz qo‘shish orqali). affiksatsiya. affikslar yordamida, ya’ni qo‘shimcha qo‘shib so‘z yasash ingliz tilining uzoq tarixi davomida eng ko‘p qo‘llanilgan produktiv usuldir. bunda biror–bir so‘z turkumiga oid so‘zga qo‘shimcha qo‘shiladi. affiksatsiyaning ikki turi mavjud: prefiksatsiya va suffiksatsiya. prefikslar bu so‘zning old qismiga qo‘shiladigan qo‘shimchalardir. ingliz tilida prefiksatsiya hodisasi ko‘proq fe’llarga xos. prefikslar ham mustaqil so‘z turkumlariga, ham vazifadosh so‘z turkumlariga qo‘shilishi mumkin. mustaqil so‘z turkumlariga qo‘shiladigan prefikslar o‘zakka bog‘langan bo‘ladi, masalan: –un (unhappy). vazifadosh so‘zlarda ishlatiladigan prefikslar esa yarim bog‘langan bo‘ladi, sababi ular mustaqil holda ham ishlatilishi mumkin: over (overhead). prefikslarning asosiy vazifasi so‘zning leksik ma’nosini o‘zgartirishdir. prefikslar turli xil mezonlarga ko‘ra klassifikatsiya qilinishi mumkin. 1. semantik, ya’ni ma’no jihatiga ko‘ra klassifikatsiya: a) inkor ma’noli prefikslar: in– (invaluable), non– (nonformals), un– (unfree); b) ish–harakatning takrorlanishini bildiruvchi prefikslar: de– (decolonize), re– (revegetation), dis– (disconnect); a) vaqt, masofa va daraja ma’nolariga ishora qiluvchi …

5 / 33

ersity press, 1973. -b. 29.] 1. ingliz tilida suffikslar qaysi so‘z turkumiga oid so‘z yasashiga ko‘ra (bunda suffikslar bir so‘z turkumidagi so‘zdan boshqa so‘z turkumiga oid so‘zni yasashga xizmat qiladi) quyidagi guruhlarga bo‘linadi[footnoteref:4]: [4: chomsky, noam. “remarks on nominalization.” readings in english transformational grammar, edited by jacobs and rosenbaum, 1970.-b.102. ] 1) ot yasovchi suffikslar: –er (fight – fighter), –dom (free – freedom), –ist (biology – biologist); 2) sifat yasovchi qo‘shimchalar – able (eat – eatable), –less ( symptomless), – ous (continuous); 3) fe’l yasovchi qo‘shimchalar: –ize ( computerize), – ify (micrify); 4) ravish yasovchi qo‘shimchalar: – –ly (slowly), –ward (tableward); 5) son yasovchi qo‘shimchalar: teen (fourteen), –ty (sixty). 2. semantik, ya’ni ma’no jihatiga ko‘ra ingliz tilida suffikslar quyidagicha klassifikatsiya qilinadi: a) ish–harakat bajaruvchisi: –er experimenter, –ist taxist, –ent (student); b) millat: –ian (russian), –ese (chinese), – sh (english); d) collectivity: –ry (peasantry), –ship (leadership), –ati (literati); e) kichraytirish–erkalash: –ie …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ingliz tilida konversiya usuli bilan so‘z yasash, kelib chiqishi va asoslari""

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti xorijiy tillar fakulteti ingliz tilshunosligi kafedrasi 11-9ing-22 guruh talabasi xayrullayeva dilraboning “ingliz tilida konversiya usuli bilan so‘z yasash, kelib chiqishi va asoslari’’ mavzusidagi kurs ishi 60230100– filologiya va tillarni o‘qitish (ingliz tili) ilmiy rahbar: umurova x. h. bukhara -2025 2 mundarija: 1.ingliz va o‘zbek tilida so‘z yasash usullari 3 2.ingliz tilida so‘z yasash usullari ichida konversiyaning o‘rni 8 3.ingliz tilida konversiyaning kelib chiqishi 12 4.konversiya asoslari va uning turlari 17 5.konversiyaning zamonaviy ingliz tili leksikasidagi ahamiyati 22 xulosa 28 foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 31 1.ingliz va o‘zbek tilida so‘z yasash usullari o‘zbek tili lug...

This file contains 33 pages in DOCX format (69.6 KB). To download ""ingliz tilida konversiya usuli bilan so‘z yasash, kelib chiqishi va asoslari"", click the Telegram button on the left.

Tags: "ingliz tilida konversiya usuli… DOCX 33 pages Free download Telegram