iqtisodiy tizimlar va naflilik

PPTX 22 pages 3.6 MB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.6 MB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

iqtisodiy tizimlar va naflilik reja: 1. iqtisodiy tizimlar 2. umumiy va chekli naflilik 3. almashtirish samarasi iqtisodiy tizimlar iqtisodiy tizim – bu jamiyatdagi iqtisodiy resurslar (yer, mehnat, kapital va tadbirkorlik) qanday taqsimlanishi, ishlab chiqarilishi va iste'mol qilinishini tartibga soluvchi mexanizm va qoidalar majmuasidir. har bir iqtisodiy tizim quyidagi savollarga qanday javob berishiga qarab shakllanadi: nima ishlab chiqariladi? kim uchun ishlab chiqariladi? qanday ishlab chiqariladi? asosiy iqtisodiy tizimlar turlari 1. an’anaviy iqtisodiy tizim xususiyatlari: urf-odatlar, an’analar va qadriyatlar asosida ishlaydi. qadimiy va rivojlanmagan jamiyatlarda mavjud. ishlab chiqarish vositalari odatda jamoaga tegishli. afzalliklari: barqarorlik va aniqlik. ijtimoiy birdamlik. kamchiliklari: taraqqiyot past, innovatsiya yo‘q. yangi texnologiyalarga qiziqish kam. misol: afrika, janubi-sharqiy osiyodagi ba’zi qabilalar. 2. buyruqbozlik (markazlashtirilgan) iqtisodiy tizim xususiyatlari: davlat barcha ishlab chiqarish resurslarini nazorat qiladi. reja asosida iqtisodiyot boshqariladi. erkin bozor yo‘q, narxlarni ham davlat belgilaydi. afzalliklari: tez safarbarlik va resurslarni taqsimlash. ijtimoiy tenglikka urg‘u beriladi. kamchiliklari: samaradorlik past. byurokratiya kuchli. …

2 / 22

zor samaradorligini uyg‘unlashtiradi. kamchiliklari: davlat aralashuvi ba’zan ortiqcha byurokratiyaga olib kelishi mumkin. misol: o‘zbekiston, fransiya, shvetsiya. umumiy va chekli naflilik naflilik – bu iste’molchi tomonidan mahsulot yoki xizmatdan olinadigan qoniqish darajasidir. u subyektiv (har bir odam uchun har xil) va o‘lchanadigan (asosan birliklarda) bo‘lishi mumkin. 🔹 umumiy naflilik (total utility, tu) ta'rifi: umumiy naflilik – bu iste’molchi ma’lum miqdordagi mahsulot yoki xizmatni iste’mol qilish orqali oladigan umumiy qoniqishdir. xususiyatlari: iste’mol qilinayotgan mahsulotlar soni oshgani sari umumiy naflilik oshadi. ammo ma’lum bir vaqtdan keyin oshish sur’ati pasayadi (bu “chegaraviy naflilikning kamayish qonuni” bilan bog‘liq). misol: agar siz 1 ta olma yeganingizda 10 birlik, 2 ta olma yeganingizda 18 birlik, 3 ta olma yeganingizda 24 birlik qoniqish his qilsangiz, bu sizning umumiy nafliliklaringiz bo‘ladi: 👉 tu₁ = 10, tu₂ = 18, tu₃ = 24 🔹 chekli naflilik (marginal utility, mu) chekli naflilik – bu iste’molchi tomonidan qo‘shimcha 1 dona mahsulot iste’mol qilish …

3 / 22

ki manfiy qiymatga tushadi. 🔹 jadval orqali tushuntirish: mahsulot soni (q) umumiy naflilik (tu) chekli naflilik (mu) 1 10 10 2 18 8 3 24 6 4 28 4 5 30 2 6 30 0 7 28 -2 🟢 6-dona mahsulotdan keyin mu = 0 (to‘liq to‘yinish). 🔴 7-dona mahsulotda esa mu manfiy, ya’ni zararli bo‘ladi. tushuncha umumiy naflilik (tu) chekli naflilik (mu) nima? umumiy qoniqish darajasi har bir qo‘shimcha birlikdan olinadigan qoniqish o‘sish xususiyati avval oshadi, keyin barqarorlashadi doimiy kamayadi qachon nol bo‘ladi? to‘liq to‘yinishda so‘nggi iste’mol birligi foyda bermaganda 🔹 xulosa: almashtirish samarasi almashtirish samarasi – bu biror mahsulot narxi o‘zgarganda, iste’molchi boshqa, o‘xshash mahsulotga o‘tishi natijasida iste’mol miqdorining o‘zgarishidir. ya’ni, biror mahsulot arzonlasha boshlasa, iste’molchi qimmatroq muqobil mahsulot o‘rniga uni ko‘proq iste’mol qila boshlaydi. 🔹 oddiy misol orqali tushuntirish: faraz qilaylik, siz har kuni olma va nok iste’mol qilasiz. olma narxi pasaydi (masalan, 5000 so‘mdan 3000 so‘mga). …

4 / 22

uchun) tasavvur qiling, iste’molchi olma (x) va nok (y) tanlaydi. olma narxi tushsa: budjet chizig‘i aylanish orqali o‘zgaradi. yangi muvozanat nuqtasi (optimal tanlov) boshqa joyga ko‘chadi. bu harakat ikki bosqichda ko‘riladi: almashtirish samarasi – arzonlashgan mahsulot foydasiga harakat. daromad samarasi – narx tushganda, real daromad oshgani uchun iste’mol ortadi. 🟢 shuni ajratib ko‘rsatish uchun hiks usuli (hicksian substitution) va slutsky usuli (slutsky substitution) kabi metodlar ishlatiladi. mana bu grafikda almashtirish samarasi aniq ko‘rsatilgan: a nuqta — boshlang‘ich muvozanat (olma narxi 3 bo‘lgan holat). c nuqta — yakuniy muvozanat (olma narxi 2 ga tushgan holat). b nuqta — faqat narxlar o‘zgarib, real daromad o‘zgarmagan holatda yangi tanlov (ya’ni almashtirish samarasi). shu bilan, a → b harakati – bu almashtirish samarasi, b → c harakati esa – daromad samarasini ifodalaydi. e’tiboringiz uchun rahmat image5.png image6.png image7.png image8.jpg image9.jpg image10.png image3.png image4.png /docprops/thumbnail.jpeg

5 / 22

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy tizimlar va naflilik"

iqtisodiy tizimlar va naflilik reja: 1. iqtisodiy tizimlar 2. umumiy va chekli naflilik 3. almashtirish samarasi iqtisodiy tizimlar iqtisodiy tizim – bu jamiyatdagi iqtisodiy resurslar (yer, mehnat, kapital va tadbirkorlik) qanday taqsimlanishi, ishlab chiqarilishi va iste'mol qilinishini tartibga soluvchi mexanizm va qoidalar majmuasidir. har bir iqtisodiy tizim quyidagi savollarga qanday javob berishiga qarab shakllanadi: nima ishlab chiqariladi? kim uchun ishlab chiqariladi? qanday ishlab chiqariladi? asosiy iqtisodiy tizimlar turlari 1. an’anaviy iqtisodiy tizim xususiyatlari: urf-odatlar, an’analar va qadriyatlar asosida ishlaydi. qadimiy va rivojlanmagan jamiyatlarda mavjud. ishlab chiqarish vositalari odatda jamoaga tegishli. afzalliklari: barqarorlik va aniqlik. ijtimoiy birdamlik....

This file contains 22 pages in PPTX format (3.6 MB). To download "iqtisodiy tizimlar va naflilik", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy tizimlar va naflilik PPTX 22 pages Free download Telegram