dinning tarixiy tiplari

DOCX 13 pages 30.1 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 30.1 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

dinning tarixiy tiplari reja: · avesto, tavrot, injil, qur’oni karimda insoniyatning yaratilishi haqida.. · totemizm, animizm, shomonlik yoki sehrgarlik (afsun, magiya), fetishizm. · ibtidoiy mifologiya. · neolit davridagi diniy tasavvurlar. diniy ong - ijtimoiy ong shakllaridan biri. din to’g’risida turli xil qarashlar bo’lib, ularning bir-biridan tafovutini anglash muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega. dinning paydo bo’lishi va rivojlanishini o’rganilayotganda unga tarixiylik tamoyili (tamoyil) asosida yondoshish katta ahamiyatga ega. shu jihatdan qaralganda ayrim belgilari zamonaviy dinlarda ham saqlanib qolgan dinning eng qadimiy shakllari - totemizm, fetishizm, animizm, animatizm, shamanizm, sehrgarlik va magiyalardan iboratdir. qadimda bu dinlar markaziy osiyo mintaqasida ham mavjud bo’lgan. keyinchalik ular o’rnini buddaviylik, zardo’shtiylik, shomonlik e’tiqodlari egallagan. hozirda bu mintaqada nisbatan eng ko’p tarqalgan din islomdir. markaziy osiyo jumhuriyatlarida islomning o’ziga xos ko’rinishini tushunish uchun konkret tarixiy sharoitni, xalqning o’tmishi, yashash tarzi, ishlab chiqarish usullari, etnik xususiyatlarni hisobga olish zarur. islom va qur’onning vujudga kelishi tarixi bilan bog’liq …

2 / 13

dinshunoslar ikki guruhga bo’lingan. agar materialistlar xudoning go’yo mavjudligiga ishonchni tabiiy va erdagi sabablar bilan bog’lab izohlagan bo’lsalar, idealistlar buni ideal (ruhiy) kuchlarning mavjudligidan axtarardilar. o’tmishdagi materialistlar dinni inson ongining mahsuli deb qaraganlar va ularning dunyoqarashlari markazida dinning shakllanishi sabablarini, shart - sharoitlari to’g’risidagi masalalar turadi. diniy ong, urf-odatlar, diniy dunyoqarash ko’p jihatdan inson his - tuyg’ulari, ehtiroslari, xayollari ta’siri ostida paydo bo’lishi to’g’risidagi tushuncha qadim zamonlardayoq mavjud bo’lgan. qadimgi materialist faylasuflar (demokrit, lukretsiy kar va boshqalar) qo’rquv, tahlika hissi dinga ishonish manbai bo’lgan deyishgan. b.spinoza, l.feyerbax singari mutafakkirlar ham dinga shunday yondoshish tarafdorlari bo’lishgan. chunonchi, l.feyerbax o’zining «dinning mohiyati to’g’risida lektsiyalar», «xristianlikning mohiyati» degan asarlarida dinning paydo bo’lish sabablarini «qaramlik hissi va qaramlik anglashilishi»dan qidirish lozimligini, dinni tushuntirib berish uchun «qo’rquv» singari salbiy his-tuyg’ularnigina emas, balki «quvonch», «minnatdorchilik», «muhabbat» va «e’zozlash» singari ijobiy tuyg’ularni ham e’tiborga olish lozimligini ta’kidlagan edi. bu bilan l.feyerbax dinning mohiyatini insonning mohiyatidan iborat qilib …

3 / 13

tib berilgan. din turlari maktablar va yo’nalishlarga mansub bo’lgan xorijiy dinshunoslar va faylasuflarning diqqat- e’tiborida bo’lgan va shunday bo’lib qolmoqda. masalan, daniyalik faylasuf va ruhshunos jeyms bunday deb yozgan edi: «dinning tajriba mohiyatan diniy hissiyot bo’lib, u barcha va hamma diniy nuqtai nazarlarining muhim xususiyatlarini tashkil etadi. barcha tasavvurlar unga nisbatan bo’ysunuvchi va shartlidir». jeyms «hissiyotni dinning eng chuqur manbai deb noto’g’ri hisoblagan, falsafiy va xudojuylik kayfiyati esa asl nusxaning boshqa tilga tarjimasi sifatida ikkilamchi ustukurmadan boshqa narsa emas» deb ta’kidlagan edi. bu fikrga aslo qo’shilib bo’lmaydi. dunyoviy dinshunoslik ta’limotining asoschilari ham diniy ongda hissiyot, e’tiqod va tasavvurlarning muhim o’rin egallashini yaxshi anglaganlar va uni talqin etishning ilmiy tamoyillarini belgilab berganlar. g. plexanov diniy hissig’tni dinning zarur jihatlari deb hisoblagan edi. uning fikricha, hayotda yaxshilik bilan yomonlik deb ataladigan «mangu muammolar» mavjud ekan, odamlar axloqiy kamolotga intilib, ana shu ikki tushuncha orasida gangib qoladilar; bunday fursatda dinning mohiyati o’zining yuksak …

4 / 13

mohiyati va ahamiyati to’g’risida gapirar ekanmiz, cherkov tasallisi ijtimoiy vazifasini sinfiy kurash nuqtai nazaridan tahlil etish kerak. bunda tasalli berish inqilobiy harakatni rivojlantirishga to’sqinlik qiladigan ijtimoiy - psixologik omil sifatida qarab chiqilishi kerak. bularning hammasidan mashhur dinshunoslar tasalli berishga, boshiga falokat, musibat, baxtsizlik tushgan, alam - sitamga duchor bo’lgan kishilar taqdiriga insonlarcha hamdardlikka salbiy munosabatda bo’lganlar, degan ma’no kelib chiqmaydi. ularga inson sifatida axloqning ana shu umumbashariy qoidasi aslo begona emas, degan xulosa kelib chiqadi. muammolardan yana biri shundan iboratki, diniy his - tuyg’u tug’ma degan muammo ilmiy munozara bahslarining mavzui bo’lib qoldi. bunda diniy dunyoqarash mavqeida turadigan kishilar faqatgina diniy his - tuyg’u abadiydir degan g’oyani o’rinsiz himoya qiladilar. qadimgi din shakllaridan fetishizm. har qanday narsa va buyumlar- toshlar, yog’ochlar, daraxtlar hoh tabiiy bo’lsin, hoh insonlar mehnati orqali yaratilgan bo’lsin, fetish sifatida ko’rinishi mumkin. ko’zmunchoqlar, tumorlar va boshqa shu qabilarni taqib yurish odatlari deyarli markaziy osiyo hamma xalqlari orasida …

5 / 13

nday qarashlarni ingliz tarixchisi - elshunos e.taylor animizm - tabiatdagi narsa va hodisalarni boshqarib boradigan jon va ruhlarning haqiqiy mavjudligiga ishonch deb ataydi. inson vafotidan so’ng uning ruhi yashashi haqidagi qarash ham animistik qarashdir. sharq xalqlarining qadimgi diniy qarashlarida samoviy jismlarga, hodisalarga itoat qilishlar ham keng o’rin olgan. bu borada yulduzlar harakatiga keng o’rin berilgan. markaziy osiyo xalqlarining osmon xudosi bo’lgan «tangri»ga ishonishi, samoviy jism va hodisalarning muqaddaslashtirishlar bilan bog’liq qadimgi bir qancha diniy tasavvurlarning o’zaro uyg’unlashuvining natijasidir. ko’pgina turkiy xalqlarda tangri xudo sifatida osmonga, erga, oyga nisbatan ham qo’llanilgan. bu vaziyat osmon, er suv, tog’ xudolarini hali bir-biridan ajratilmaganligidan dalolat beradi. sharq xalqlari orasida ajdodlarga, ularning ruhlariga sig’inishlar, ulardan madadlar kutishlar, er, inson salomatligi uchun foydali bo’lgan chashma vbuloqlarni muqaddaslashtirishlar, ular bilan bog’liq qurbonliklar qilish uchrab turadi. tog’ balandliklari, dovonlari, so’qmoqlari bilan bog’liq ruhlar eng kuchli va qudratli ruhlar hisoblangan. ular sharafiga bag’ishlangan tosh buyumlari, muqaddas tepaliklar, sun’iy to’siqlar, …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinning tarixiy tiplari"

dinning tarixiy tiplari reja: · avesto, tavrot, injil, qur’oni karimda insoniyatning yaratilishi haqida.. · totemizm, animizm, shomonlik yoki sehrgarlik (afsun, magiya), fetishizm. · ibtidoiy mifologiya. · neolit davridagi diniy tasavvurlar. diniy ong - ijtimoiy ong shakllaridan biri. din to’g’risida turli xil qarashlar bo’lib, ularning bir-biridan tafovutini anglash muhim nazariy va amaliy ahamiyatga ega. dinning paydo bo’lishi va rivojlanishini o’rganilayotganda unga tarixiylik tamoyili (tamoyil) asosida yondoshish katta ahamiyatga ega. shu jihatdan qaralganda ayrim belgilari zamonaviy dinlarda ham saqlanib qolgan dinning eng qadimiy shakllari - totemizm, fetishizm, animizm, animatizm, shamanizm, sehrgarlik va magiyalardan iboratdir. qadimda bu dinlar markaziy osiyo mintaqasida ham mavju...

This file contains 13 pages in DOCX format (30.1 KB). To download "dinning tarixiy tiplari", click the Telegram button on the left.

Tags: dinning tarixiy tiplari DOCX 13 pages Free download Telegram