mafotih al-ulum

PDF 4 pages 241.5 KB Free download

4 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 241.5 KB

File type PDF

Pages 4

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 4

abu abdulloh al-xorazmiy (vafoti 997) abu abdulloh al-xorazmiy (vafoti 997) milodning ix—xi asrlari markaziy osiyoda ilm-fan yuksak taraqqiy etgan va buyuk allomalar davri edi. o'sha davrning keng bilimli, peshqadam olimlaridan biri abu abdulloh al-xorazmiy bo'lgan. bu olim haqida saqlanib qolgan ma'lumotlar juda kam. olimning to'liq ismi abu abdulloh muhammad ibn ahmad ibn yusuf al-xorazmiydir. uning yoshligi xorazmning xiva, zamaxshar va qiyot shaharlarida o'tgan. bu shaharlarda u voyaga etgan, yashagan, ta'lim olgan. olim xurosonda ham yashagan. uning mashhurligi vazir abul hasan al-utbiy huzurida kotib bo'lib xizmat qilgan davrida cho'qqisiga chiqqan. shu vazifasi tufayli u «al-kitob al-xorazmiy» nomi bilan ham tanilgan. uz xizmat vazifalari yuzasidan buxoroga tez-tez borib turgan va ko'pgina allomalar bilan hamsuhbat bo'lgan. ayni vaqtda ilmga chanqoq olim xizmat asnosida amirning boy kutubxonasidan foydalanish huquqini qo'lga kiritgan. abu abdulloh al-xorazmiy 997 yidda vafot etgan. olimning dunyoqarashi o'sha davrda keng tarqalgan qadimgi yunon falsafasi va madaniyati, sharq namoyandalari yoqub ibn ishoq …

2 / 4

'tiborini o'ziga jalb etdi. birinchi bo'lib bu manbani o'rgangan va 1895 yilda nashr qilgan olim — gollandiyalik sharqshunos van flotendir. shuningdek, i. yu. krachkovskiy, v. v. bartold, k. brokelman, e. videman, g. sarton, m. m. xayrullaev, u. i. karimov, g. p. matvievskaya, h. hasanov, a. sharipovlar ham asarning turli tomonlarini tadqiq qilganlar. «mafotih al-ulum» o'ziga xos qomusiy asar bo'lib, o'sha davrdagi deyarli hamma asosiy fan sohalarini o'z ichiga qamrab olgan. mual-lif o'rta asrlardagi har bir ilm mazmunini sharhlash yo'li orqali tushuntirib beradi. olim ilmlarni ikkiga bo'lib, ularga «arab — shar'iy» va «arab bo'lmagan»larga ajratadi bu hol olim o'z davrining namoyandalari singari ilmlar tasnifida ularni ikki qismga bo'lish an'anasiga sodiq qolganligini ko'rsatadi. uning birinchi an'anaviy «arab» ilmlari qismi o'n bir bobdan iborat fiqh, etti bobdan iborat kalom, o'n ikki bobdan iborat grammatika (sarf va nahv), sakkiz bobdan iborat ish yurgizish, besh bobdan iborat she'r va aruz hamda to'qqiz bobdan iborat tarixdan …

3 / 4

ilmlari (arifmetika, handasa, ilm an-nujum, musiqa) — o'rtanchi; v) ilohiy, ya'ni metafizika — oliy ilm; g) mantiq. 2. amaliy falsafa: a) axloq — etika (odamni boshqarish); b) uyshunoslik (uyni boshqarish); v) siyosat (shaharni, mamlakatni boshqarish). «mafotih al-ulum»da ilmlar tasnifi har bir fanning predmetini aniqlash hamda ularning asosiy atamalarini qisqa va aniq bayon etish bilan birgaliqda olib boriladi. bu erda, biz zikr etganimizdek, abu abdulloh al-xorazmiy uz tasnifida o'sha davr an'anasi, ya'ni ilmlarni ikkiga bo'lishni qo'llab-quvvatlab, shar'iy va falsafiy ilmlarga ajratadi. an'anaviy «arab» ilmlari. shu ilmlardan biri, fiqhda muallif islom qonunshunosligining asosi bo'lgan va islom huquqi posbonining doimiy dasturi qur'on, payg'ambar so'zlari, hikmatli gaplari va hayotlarini aks ettiruvchi sunnat, hadis va uning xillari; ijmo' — islom jamoasining yakdillik bilan tan olgan qarori; shariat qonun-qoidalariga amal qilishni, ya'ni tahorat qilish, namoz o'qish, azon aytish, ro'za tutish, zakot to'lash ustida to'xtab o'tadi. ikkinchi bo'lim kalomda o'sha davrda yaqin va o'rta sharkda mavjud bo'lgan …

4 / 4

gan maoshlari, 2 / 4 abu abdulloh al-xorazmiy (vafoti 997) irrigatsiya shahobchacharida foydalaniladigan atamalar, kanal xillari, suv uskunalari, ikki daryo (sirdaryo va amudaryo.— r. b.) oralig'idagi sug'orish tizimlari haqidagi ma'lumotlarni yoritib berishi bilan muhimdir. asarning tarix bo'limida afsonaviy podshohlardan boshlab, tartib bilan turli davr va mamlakatlar maliklari, umaviylar va abbosiylar xalifaligi, islomgacha bo'lgan davrdagi yaman tarixi, rum va yunon tarixi haqida mu.fassal ma'lumotlar keltirilgan. o'rta asrlarda odamlar jamoasini tabaqalarga bo'linishi ham shu bo'lim-da zikr etiladi. an'anaviy bo'lmagan - «arab bo'lmagan» ilmlar. bu ilmlar qatorida birinchi bo'lib falsafa qayd etilib, unda ushbu ilm atamalarining sharhi bilan bir qatorda ilmlar tasnifi masalasi yoritilgan. arastuning mantiqqa oid kitoblari sharhi xorazmiy asarining mantiq bo'limida o'z aksini topali. unda muallif yaqin va o'rta sharq hamda markaziy osiyodagi ushbu ilm haqidagi ma'lumotlar, oldinga surilgan ajoyib g'oyalardan foydalanib, ularni yanada boyitdi. asarning tabiiy ilmlarga oid bo'limlari o'rta asr sharqida ilmiy yuksalish darajasini o'rganish nuktai nazaridan nihoyatda ma'lumotlarga …

Want to read more?

Download all 4 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mafotih al-ulum"

abu abdulloh al-xorazmiy (vafoti 997) abu abdulloh al-xorazmiy (vafoti 997) milodning ix—xi asrlari markaziy osiyoda ilm-fan yuksak taraqqiy etgan va buyuk allomalar davri edi. o'sha davrning keng bilimli, peshqadam olimlaridan biri abu abdulloh al-xorazmiy bo'lgan. bu olim haqida saqlanib qolgan ma'lumotlar juda kam. olimning to'liq ismi abu abdulloh muhammad ibn ahmad ibn yusuf al-xorazmiydir. uning yoshligi xorazmning xiva, zamaxshar va qiyot shaharlarida o'tgan. bu shaharlarda u voyaga etgan, yashagan, ta'lim olgan. olim xurosonda ham yashagan. uning mashhurligi vazir abul hasan al-utbiy huzurida kotib bo'lib xizmat qilgan davrida cho'qqisiga chiqqan. shu vazifasi tufayli u «al-kitob al-xorazmiy» nomi bilan ham tanilgan. uz xizmat vazifalari yuzasidan buxoroga tez-tez borib turgan va k...

This file contains 4 pages in PDF format (241.5 KB). To download "mafotih al-ulum", click the Telegram button on the left.

Tags: mafotih al-ulum PDF 4 pages Free download Telegram